şükela:  tümü | bugün sorunsallar (7)
4851 entry daha
  • 23 haziran seçimleri, fed’in ilerleyen aylarda faiz indirimi yapabileceğine ilişkin demeci, ecb’nin faiz indirimine gitmesi, turizm sezonu olması ve ucuz tl nedeniyle yaşanan turist artışı kaynaklı döviz girişi ve hükümetin kuru frenleyecek her türlü çakallığı denemesi nedeniyle kurda aşağı yönlü bir hareket oluşmuş durumda (kapsamlı bir ekonomik analiz için sadece kur verilerine bakmak çok doğru olmayacaktır). başlık bu nedenle sanki geri plana atılmış gibi. ancak; seçimler sonrası tekrar gündeme hızlı bir giriş yapacaktır. istanbul seçimleri sonrası, daha önceki entrilerimde de belirttiğim üzere siyasal islamın/akpnin/ reis ve şürekasının gidişi kesinleşmiştir. sadece 1-2 senelik bir zaman maliyeti olabilir. bu nedenlerle muhalefetin ısrarla üzerinde durması, halka bu kötü ekonomi yönetimini göstermesi gereken krizdir. özellikle işsizlik verilerindeki vahim durum, 8 milyonu bulan işsiz sayısı, gençlerin en ufak ümit kırıntılarını bile yitirmesi bu dönemin en büyük özelliğidir.
    ekonomik krizin nasıl bir seyir izlediğine dair, son iki aydır yaşanan gelişmeler ve gelen veriler ışığında bir analiz yapmaya çalışalım. haber veri ve gelişmelerden krizin derinleşme seyrini sürdürdüğünü, suriye'den 6-12 aylığına gelip, 7 senedir kalan sığınmacı rolüne büründüğünü görebiliyoruz:

    1) oecd tahminleri:

    oecd türkiye'nin 2019 yılı gsyih beklentisini eksi 1.8'den eksi yüzde 2.6'ya düşürdü. kurum, 2020 yılı beklentisini yüzde 3.2'den yüzde 1.6'ya indirdi.

    negatif tahminler

    2) bddk hamlelesi:

    bddk'nın yeni uygulamasına göre 100 bin dolar dövizin tl karşılığı bir gün önce yatırılacak, alınan döviz ilgilinin hesabına ertesi gün geçecek. yani ülkede uzun yıllar sonra kambiyo vergisi getirilmiş oldu.

    bddk kararları

    3) hükümetten bankalara baskı:

    yatırımcılar, büyüyen bütçe açığını tasarruf yaparak kontrol etmek yerine, türkiye’de hükümetin artan oranda bankalara baskı yaparak doğrudan faizleri etkilemeye çalıştığını vurguluyor.

    bir bu eksikti

    4) örtülü ödenekte tarihi rekor:

    hazine ve maliye bakanlığı tarafından açıklanan mayıs ayı bütçe gerçekleşmelerine göre cumhurbaşkanlığı geçen yılın ilk 5 ayında 198 milyon lira harcarken bu yılın aynı dönemindeki harcaması 1.5 milyar liraya yaklaştı.

    örtülü yolsuzluk

    5) akaryakıt satışları çakıldı:

    benzin ve motorinin fiyatı dolar kuruna bağlı olarak son bir yılda ciddi şekilde zamlandı. vatandaş da zamlara karşı önlemini alıyor ve depoyu artık eskisi kadar doldurmuyor. tüik, 2019 nisan ayı perakende satış endeksi verilerine göre; otomotiv yakıtı satışları %11,6 azaldı.

    vatandaş benzin alamıyor

    6) sgk'nın sigortalı verilerini gizlemesi:

    tıpkı tüik manipülasyonları gibi, sgk'da sigortalı verilerini gizleyerek, ekonomik krizin vahametini, gerçek işsizlik rakamlarını gizlemeye çalışmaktadır. altı aydır veriler açıklanmamaktadır. çiğdem toker konu ile ilgili güzel bir yazı kaleme almıştır. aiağıda yer almaktadır.

    toker
    sigortalı verileri kayıp

    7) kapanan/açılan şirket sayısı:

    içinden geçtiğimiz daha doğrusu içimizden geçen ekonomik krizin önemli bir belirtisi de kapanan ve kurulan işletmeler arasındaki ciddi farkta görüldü. tobb'un açıklamalarına göre nisan ayında kurulan şirket sayısı geçen yılın aynı ayına göre yaklaşık % 21 azalırken, kapanan şirket sayısı tam tersine % 25 artmış. şahıs işletmelerinde durum benzer.

    şirket açılamıyor

    8) mb rezervlerinde erime:

    seçimin finansmanını sağlamak, ekonomiyi kısa süreli makyajlayarak güzel göstermek uğruna mb rezerveleri damat tarafından eritilmektedir.
    merkez bankası’nın net uluslararası rezervleri bir haftada 1 milyar 783 milyon dolar düşüş göstererek 2019 yılının en düşük seviyesine indi.

    rezervler tükeniyor

    9) vatandaş borçları:

    vatandaş borcunu ödemekte gittikçe zorlanıyor. bddk verilerine göre bankaların takipteki alacakları 2019 yılı başında 96,7 milyar iken 17 mayıs haftası itibariyle %13,8 artarak 110 milyar liraya çıkmış.

    vatandaşın borç kamburu

    10) açlık sınırı:

    türkiye işçi sendikaları konfederasyonu (türk-iş), ankara’da hesaplanan gıda enflasyonunun mayıs’ta bir önceki aya göre yüzde 0.81 arttığını; dört kişilik bir ailenin açlık sınırının 2,124 lira, yoksulluk sınırının ise 6,919 lira olduğunu açıkladı.

    açlık sınırı yükseliyor

    11) ekonomi güven endeksi:

    ekonomik güven endeksi de mayıs ayında önemli bir gerileme yaşadı. ekonomik güven endeksinin mayıs ayında düştüğü 77,5 civarı bir seviye daha önce geçen yıl sonbaharında döviz kurundaki şiddetli hareketlerden sonra görülmüştü.

    güven düşmeye devam ediyor

    12) emeklilik fonlarından hazineye borç aktarılması:

    sermaye piyasası kurulu (spk), bireysel emeklilikte standart fonların yüzde 10’unun hisse senedine yatırım yatırılacağını açıkladı. kararla, borsaya ve devlet tahvillerine ek kaynak girişi sağlanması hedefleniyor.

    emeklilik fonları

    13) avm ciroları:

    29 mart ve 23 haziran seçimleri için hükümet bütçe sınırlarını zorlayarak haracamaları arttırsa da, piyasayı paraya boğsa da, avm ciroları enflasyona yenik düştü

    avmler

    14) gelir dağılımı/zengin-fakir enflasyonu:

    (betam) hesaplamalarına göre, yoksul ile zengin enflasyonu arasındaki fark 21.5 puanı buldu. yoksulların enflasyonu, zenginlerin enflasyonundan 21.5 puan daha yüksek çıktı

    garibana enflasyon

    15) otomotiv ve traktör satışları:

    türkiye otomobil ve hafif ticari araç toplam pazarı, 2019 yılı ilk beş ayında bir önceki yılın aynı dönemine göre %49,57 azalarak 152.456 adet olarak gerçekleşti. 2018 yılı ilk beş ayında 302.311 adet toplam pazar gerçekleşmişti.
    traktör sektöründe üretim krizi sürüyor. türk tarım alet ve makineleri imalatçıları birliği(tarmakbir) verilerine göre, bu yılın ilk 5 ayında traktör üretimi geçen yılın aynı dönemine göre yaklaşık yüzde 60(59.8) oranında azaldı.

    otomotivde çöküş sürüyor
    tarktör satışları çakıldı

    16 ) işsizlik:

    veri saklama ve manipülasyonlara rağmen işsizlik rakamları içler acısı. özellikle 16-25 yaşa rası her 3 gençten en az biri işsiz. üniversite mezunu işsizlik oranı tarihin en yükseği.
    tüik verilerine göre türkiye genelinde 15 ve daha yukarı yaştakilerde işsiz sayısı 2019 yılı mart döneminde geçen yılın aynı dönemine göre 1 milyon 334 bin kişi artarak 4 milyon 544 bin kişi oldu. işsizlik oranı 4 puanlık artış ile %14,1 seviyesinde gerçekleşti.
    aynı dönemde; tarım dışı işsizlik oranı 4,2 puanlık artış ile %16,1 olarak tahmin edildi. genç nüfusta işsizlik oranı 7,5 puanlık artış ile %25,2 olurken,15-64 yaş grubunda bu oran 4 puanlık artış ile %14,3 olarak gerçekleşti.

    işsizlik

    17) inşaat sektörü öldü ağlayanı yok:

    türkiye genelinde konut satışları 2019 mayıs ayında bir önceki yılın aynı ayına göre %31,3 oranında azalarak 82 252 oldu. türkiye genelinde ipotekli konut satışları bir önceki yılın aynı ayına göre %85,8 oranında azalış göstererek 5 231 oldu. tüik verilerine göre, inşaat maliyet endeksi (ime), 2019 yılı nisan ayında bir önceki aya göre yüzde 1,6, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 26,41 arttı. atilla yeşilada üstad da konuya ilişkin bir video yayınlamış.

    çöküş
    inşaat maliyetleri
    konut satışları dipte

    18) bütçe açığı:

    damadın yep hedefleri, gereksiz seçim yenilemesi ve populist poltikalarla hedeflerin çok ötesinde arttı. yılın ilk beş ayında yep hedefleri %80 aşıldı. mahfi eğilmez'in bütçe analizi de aşağıda

    bütçe yükü
    açık değil, çukur

    19) sanayi üretimi:

    tüik verilerine göre sanayi üretimi nisan'da aylık % 1, yıllık bazda ise % 4 düştü
    beklenti aylık % 0.1 artış, yıllık % 2.2 düşüş olmasıydı.

    reel üretim düşüşü

    20) perakende satışlar:

    takvim etkilerinden arındırılmış sabit fiyatlarla perakende satış hacmi 2019 yılı nisan ayında bir önceki yılın aynı ayına göre %6,9 azaldı. aynı ayda gıda, içecek ve tütün satışları %2,9, gıda dışı satışlar (otomotiv yakıtı hariç) %7,1, otomotiv yakıtı satışları %11,6 azaldı.

    satışlarda düşüş

    21) vergi gelirlerinde azalma:

    insanlar kriz nedeniyle, üretim yapamadıklarında, parasal sıkıntıya düştüklerinden birşey satın alamıyor. katma değer vergisi tüketimin azalması ile beraber mal hizmet oranında yaşanan azalmaya bağlı olarak düştü. 2018 yılının nisan ayında kdv gelirleri 20 milyar 945 milyon tl olmuştu. bu rakam 2019 yılının nisan ayında 17 milyar 433 milyona düştü.

    aynı şekilde özel tüketim vergisi’nde de (ötv) kdv gelirlerin görülen durum söz konusu. buna göre 2018 yılının nisan ayında ötv gelirleri 44 milyar 401 milyon tl olmuştu. bu rakam 2019 yılının nisan ayında 40 milyar 958 milyon tl’ye geriledi.

    kdv ve ötvde düşüş

    22) alkollü restoran/eğlence yerlerinde kriz:

    ankara'da kalburüstü alkollü restoran, bar, meyhane ve eğlence yerlerinde önemli bir kriz yaşanmakta. zaten eğlence sektörü çok canlı olmayan ankara bir kış yaşamakta. bu yerlere giden müşteri sayısı neredeyse yarı yarıya düşmüş durumda. insanlar eskiden ayda 3-4 kez dışarı çıkabilirken şimdi bu sayı 1-2'ye düşmüş durumda. meyhane/alkollü restoran/barlar'ın bir çoğu farklı kampanya ve konseptlerle bu krizi aşmaya çalışıyor.
    bazıları alkolünüzü dışarıdan kendiniz alın getirin burda yemek ve mezeleri biz verelim diyor. bir kısmı market fiyatından rakı/bira vermeye başladı. bir kısmı bazı günlere özel indirimler yapmaya çalışıyor.

    23) biteviye zamlar ve kazıklar:

    (bkz: çaya %15 şekere %16 mazota 29 kuruş zam yapılması)
    (bkz: ucuz etin devleti 500 milyon zarar ettirmesi)
    (bkz: 1 temmuz 2019 elektrik zammı)
    (bkz: 2 temmuz 2019 benzin zammı)
    (bkz: köi projeleri)

    24) kendini yakan vatandaşımız:
    maalesef işsizlik ve çaresizlik nedeniyle gençlerimiz canına kıyıyor. haber olan/olmayan çok sayıda eylem var. en üzücü olanlar da bunlar zaten. atanamayan öğretmenler, kpss'den yüksek puan almasına rağmen, siyasilerin, reisçilerin, akp yardakçılarının geri zekalı çocuk/akraba/yakınları son derece düşük puanlar ile hakkı olmayan pozisyonlara getiriliyor. nepotizm ve arsızlık azmış durumda. insanların adalet duygusu zedelenmiş. umaraım bunlar en kısa dönemde düzelir.

    (bkz: eyüp dal)
    nurlar içinde yat güzel kardeşim, bizler utanalı seni hayatta tutamadık.

    eyüp dal

    *****************************"sonuç"*****************************

    ekonomik kriz derinleşmeye/yerleşmeye devam ediyor.
    hiç öyle kısa vadede gitme durumu yok.
    ecb ve fed'in faiz düşürmeye ilişkin açıklamaları, hükümetin kuru frenlemek için yaptığı akıl dışı uygulamalar ve seçim nedeniyle piyasaya bütçe dengesini bozan nakit aktarımı ile kısa bir süre için kurlar düşüş eğiliminde.
    artık akp/reis/siyasal islam trio'sunun sonu geldi. sadece bu çöküş hızlı mı olacak yavaş mı onu hep beraber müşahade edeceğiz. eğer reis kabinede, teşkilatlarda bir revizyon yapar, damat, soylu, çizgi film bekir gibi bakanları değiştirip, aklı başında sadece bilimsel yöntemleri kullanan/reis talimatlarını dinlemeyen bürokrat/teknokrat/bakanlar getirirse, çöküşünü yavaşlatabilir. ancak pelikansızlar ve onların başı olan kendisi, gerçekleri görebilme, esneyebilme kabiliyetlerini yitirmiş durumda bu nedenle 1-2 sene içerisinde erken genel seçim sürpriz olmaz. ancak muhalefetin şu anda bunu zorlamasına gerek yok, ekonomik kriz ve akpden ayrılan muhalefet zaten o durumu yaratacak gibi. ancak muhalefet partileri olan chp, iyi parti, saadet partisi seçimler hazır olmalıdır. teşkilatlarını yenilemeli, gençleştirmeli, paralı müteahhitlerden/ profesyonel dinazor siyasetçilerden arınmalıdırlar. halka ekonomik krizin atlatılacağı, parlementer sistemin geri getirileceği ve suriyelilerin bir şekilde ülkeden gönderileceği garantisini veren ve buna inandıran bu erken genel seçimi götürür.

    ancak ümit ederim ki şu ekonomik kriz, yeni gelecek hükümetlere kalmaz. ekonomik kriz akpyi içten içe tüketir. düzgün bir hükümet, düzgün, liyakatlı kadrolarla, toparlamaya geçer. yine de toparlanmadan bahsetmek için 2-3 senemiz var gibi görünüyor.
    eğer ankara'da mansur yavaş, istanbul'da ekrem imamoğlu ve diğer büyükşehirlerdeki muhalif belediye başkanları, halkın ihtiyaçlarını karşılayan, yolsuzuktan/israftan uzak adaletli hizmetler ortaya koyabilirlerse, akp/reis'in her türlü blokajını halka hemen sosyal medyadan anlatırlarasa, seslerini duyurursalar akp'nin erimesi çok daha hızlı olacaktır. ekonomik krize, akp blokajına, maddi yoksunluklara rağmen belediyelerin yapabileceği çok fazla şey var.

    ekonomik krizin seyrini etkileyecek bir diğer şey ise s400 mevzusu. ben halen rte'nin bir kıvraklık yaparak, füzeleri başka bir ülkeye konuşlandırmak ve zike zike bedelini rusya'ya ödemek şartıyla bu krizi aşmaya çalışacağını düşünmekteyim. ama şu anda türkiye, nadal-federer maçındaki tenis topu gibi abd-rusya arasında gelip gitmekte. elbette bunu ekonomiye yansımaları olacak. bizi bu duruma getiren diplomasi cahili öngörüsüz yöneticiler/siyasetçiler utansın.
2972 entry daha
hesabın var mı? giriş yap