şükela:  tümü | bugün sorunsallar (6)
25638 entry daha
  • bir nobel odul madalyasinda bulunan altin miktari, siradan bir havalimani x-ray cihazinda yaygara kopartacak kadar yogundur. ayrica, 1980 yilindan oncesine kadar, 23 karat altindan yapilan bu madalyanin gunumuzdeki degeri ise yaklasik bir milyon dolardir.

    ancak gunumuz icin oldukca prestijli ve degerli olan bu odul, nazi’lerin 1940 nisaninda danimarka’yi isgal ettigi siralarda, pek de sans getirmiyordu.

    olacaklari ongoren, biri yahudi (james franck) , digeri ise yahudi sempatizani (max von laue) iki nobel odullu bilim insani, 1938 yilinda, ellerindeki altin madalyalari korumak amaciyla, kopenhag’a, fizikci niels bohr’a gondermislerdi. zira, hitler almanya’sinda altin gondermek yasadisi idi ve yakalanmalari idamlarina yol acabilirdi.

    bohr’un yakin arkadasindan biri olan (ve 1943 yilinda nobel alacak olan ) george de hevesy isimli macar kimyager, madalyalari eritmeyi dusundu.ancak bir sorun vardi, tum degerli metaller gibi altin da hareketsiz bir metaldi ve cozulmesi cok zordu. ancak altin bile, hidroklorik asit ve nitrik asiti’in 3:1 oraninda karistirilmasiyla elde edilen kral suyu’na karsi caresizdi.

    bu cozeltide iki asit , oldukca yikici bir tandem etkisiyle tepkimeye girer. nitric asit, yuzeydeki altin atomundan bir kac electron kopartarak ise baslar ve bunlari altin iyonlarina donusturur. daha sonra devreye hidroklorik asit girer ve klorur iyonlari , altin iyonlari ile reaksiyona girerek onlari cozer. tum bu islemi cok uzun periyotlarda tekrarladiginizda altini eritebilirsiniz.

    1940’a donelim.

    almanlar kopenhag’a dogru ilerlerken, de hevesy – her ne kadar madalyalari gommeyi teklif etmisse de , bohr “nazilerin her yeri kazacaklarini dusunerek, buna karsi cikmistir” - bu metotla iki altin madalyayi da eritmeye baslar. ancak bu zamana karsi kolay olmayacakti, zira, bir madalyanin her biri 7 cm genisliginde, 200 gram ve 23 karattan olusur

    de hevesy, altinlari cozdugu, turunu renkli “kral suyu”nu laboratuarinda alelade bir rafa kaldirir. naziler, bohr’un laboraturani yagmaladiginda , portakal suyuna benzeyen bu sivi elbette dikkatlerini cekmez.

    de hevesy, nazi isgalinin ucuncu yili olan 1943’te, isvec’e kacar. savasin sonra ermesinin ardindan, laboratura donen “de hevesy”, cozeltiyi tipki biraktigi gibi bulur ve tersine islemle , siviyi tekrar altin haline getirir, ve altinlari, olan biteni anlatan bir mektupla ocak 1950’de stockholm’deki nobel akademisine gonderir.

    altin , cozeltiden sonra tekrar toplanir ve ocak 1952’de ,chicago universitesinde duzenlenen bir torenle, sahipleri max von laue ve james franck’e yeniden verilir.

    de hevesy 1966 yilinda , 80 yasinda hayata veda eder.
8829 entry daha