şükela:  tümü | bugün sorunsallar (6)
25594 entry daha
  • piyanist.

    1911 yilinda, zamanin rus imparatorlugu sinirlarindaki kucuk bir kasabada dogan wladyslaw szpilman, kucuk yasta annesinden piyano dersleri alirken, bunun, yillar sonra hayatta kalmasini saglayacak hayati bir adim oldugundan habersizdir.

    1926 yilinda, varsova’daki muzik akademisine kayit olan szpilman, 1930 yilinda egitimini tamamladiginda, calismalarina devam etmek uzere berlin’e gider. ancak, nazi’lerin 1933 yilinda iktidari ele gecirmeleri uzerine, tekrardan varsova’ya donmek zorunda kalir.

    1935 yilinda varsova devlet radyosunun piyanisti olan szpilman, almanlarin polonya’yi resmen isgal ettigi 1 eylul 1939 tarihine kadar radyoda calmayi surdurur. polonya halkinin, alman isgalinden once duydugu son canli yayin szpilman’in radyoda caldigi, chopin’in nocturne in c sharp minor (do diyez) adli eseridir. zira szpilman iceride calarken, almanlar, radyo binasini basmis, binayi bosalttirmis ve radyo yayini da kesmislerdir.

    her ne kadar szpilman ve ailesi , 400.000’den fazla yahudi’nin 3,5 kilometrekarelik bir alana hapsedildigi, ve alman isgalindeki avrupa’nin en buyuk yahudi gettosunun sinirlari icinde yasasa da , artik evlerini hic tanimadiklari insanlarla paylasmak zorunda kalacaklardir, cunku o donemde , her evdeki bir odaya yaklasik 9 kisi dusuyordur.

    szpilman , kendisinin ve ailesinin hayatini idame ettirebilmek icin getto’nun icindeki nowaczesna isimli bir kafede piyanist olarak calismaya baslar. daha sonra, leszno caddesindeki sztuka cafede is hayatina devam eder.

    1942 yilinda almanlar, avrupa’da kurduklari gettolardan toplama kamplarina buyuk sevkler baslatirlar. lviv ve zaslaw gettolari, belzec toplama kampina, lodz gettosu chelmno toplama kampina , bialystok gettosu sobibor toplama kampina, wroclaw ve cevresi majdanek’e , berlin, mechelen, drancy, westerbork ve italya’nin kuzeyindeki bir kac kucuk getto ise bir milyondan fazla insanin olecegi auschwitz toplama kampina gunlerce insan tasir. auschwitz’den sonra en cok olumun yasandigi treblinka toplama kampina ise sadece iki getto’dan sevkiyat yapilir; biri, yine bialystok, digeri ise varsova’dir.

    szpilman, trene binmekten, son anda kendisini taniyan bir judenrat (yahudi getto polisi) olan ıtzchal heller tarafindan kurtarilir, ancak ailesinin treblinka’ya goturulmesine engel olamaz.

    szpilman, gettodan kacacagi 13 subat 1943 tarihine kadar burada kalir ve bu esnada , varsova direniscilerinin silah alis-verislerine yardimci olur. (direnisciler, piyanistin kacisindan sonra nisan 1943’de ayaklanma baslatirlar ve 27 gun suren bu olaylarda, 17 alman askerine karsin 21.000 yahudi oldurulur)

    1944 agustosu’na kadar , farkli yerlerde saklanmaya devam eden szpilman, varsova radyosundan bazi arkadaslarinin da yardimiyla hayatta kalmayi basarir. en son bulundugu evin bir tank atisiyla hasar almasiyla burayi da terk etmek zorunda kalir. agustos ayindan kasim ayina kadar (hepsi bombalanmis-terk edilmis) evlerin bodrumlarinda, hastanelerde saklanmaya devam eden szpilman, kendisini, hayatinin degisecegi niepoldleglosci caddesi 223 numarali dairenin cati katinda buldugunda, varsova’da hayatta kalan 20 yahudiden biridir.

    bulundugu evin, geri cekilen nazilerin karargahi olarak kullanilmaya baslamasi sonucu , nazi yuzbasi wilm hosenfeld’in kendisini fark etmesi uzun surmez.
    hosenfeld, 1935 yilinda nazi partisine uye olmus, ancak nazi politikalarinin gittikce sertlesmesi sonucu, parti ile fikir ayriligina dusmus bir subaydir. 2.dunya savasi sirasinda, lehlere karsi sempati beslemis, hatta lehce ogrenmeye calismis ve kendisi gibi dusunen bir kac arkadasi ile birlikte, bir cok yahudiye yardim etmistir.

    23 temmuz 1942’de (varsova gettosunda gorevliyken) karisina yazdigi bir mektupta , su satirlari kaleme alir; “artik burada olmaktan hoslanmiyorum, burada neler yapiliyor? yahudileri nasil olduruyorlar? simdi yarim milyon insani surgun ediyoruz, tum bu olanlardan sonra, bir alman, dunyanin nasil yuzune bakabilir. askerlerimiz cephede, bunun icin mi oluyor? bunun tarihte asla bir emsali olmayacak”

    hosenfeld, 1942 yilinda, treblinka’ya giden bir trenden kacan leon warm-warczynski isimli bir yahudinin de hayatini kurtarmis, onu yerel bir atletizm takiminda gostermis ve adina sahte evraklar duzenlemistir. (warczynski daha sonralari, hosenfeld’in “yardim” mektubunu, szpilman’a ulastiracak kisi olacakti)

    yuzbasi ile karsilastiginda olecegini dusunen szpilman’in yanildigini anlamasi uzun surmez. zira, hosenfeld, szpilman’in piyanist oldugunu ogrenince ondan bir seyler calmasini ister.

    hosenfeld, ona, saklanabilecegi daha iyi bir yer gosterir, belirli periyotlarda yiyecek getirir ve hatta sovyet kusatmasinin daralmasiyla, bulunduklari karargahi terk ederken , bir paltosunu da ona verir.

    savasin sona ermesinden sonra, 1945 yilinda, szpilman, varsova radyosundaki isine geri doner ve caldigi ilk parca , 6 yil once yarim biraktigi nocturne in c sharp minor olur.

    wilm hosenfeld, almanlarin savasi kaybetmesiyle, sovyetlerce tutuklanir ve agir iskencelerden gecer. 7 mayis 1950 yilinda, varsova gettosundaki gorevinden oturu, 25 yil hapis cezasina carptirilir. durusma kararina “isledigi suclardan oturu, savunma hakki yoktur” yazisi eklenmistir.

    gonderildigi savas esirleri kampinda polonyali bir rahiple tanisan hosenfeld, rahipten 1942’de yardim ettigi leon-warm’i bulmasini ister.

    1951 ocak ayinda, leon-warm, hosenfeld’i kurtarmak icin, almaya’daki karisini ziyaret eder. ayni zamanda da , szpilman’a, hosenfeld'in kurtarilamsiyla ile ilgili bir mektup yazar (bu arada szpilman, 1950 yilina kadar, hosenfeld’in adini dahi bilmez, ta ki leon – warm ona ulasana kadar)

    leon-warm’in hosenfeld ile ilgili edindigi en son bilgi, fransa’nin brest kentindeki bir esir toplama kampinda oldugudur, daha sonra kendisinden olumune kadar haber alinamaz.

    hosenfeld, 13 agustos 1952 yilinda stalingrad yakinlarindaki bir kampta hayata veda eder

    1998 yilinda, wladyslaw szpilman, israil soykirim ani muzesi olan yad veshem’e, wilm hosenfeld’e “righteous among the nations” – “milletler arasi erdemli insan” nisani verilmesi icin cagrida bulunur , 11 yil sure inceleme sonucu , 2009 yilinda wilm hosenfeld, bu nisan’i alan bes nazi partisi uyesinden biri olur. (digerleri ; oskar schindler, karl plagge, albert goring, john rabe)

    szpilman 89 yasinda hayata veda eder , kendisinin ve hosenfeld’in cocuklari dost olarak kalir.

    szpilman’in 1945 yilinda anilarini yazdigi hatiratlar, 1997 yilinda oglu tarafindan kitap haline getirilir ve 35 dile cevrilir. 2002 yilinda gosterime giren piyanist filmi bu kitaptan uyarlanmis ve szpilman’i adrien brody (bu rol icin 16 kg vermistir) oynarken , wilm hosenfeld’i thomas kretschmann canlandirmistir.
9306 entry daha