şükela:  tümü | bugün
30 entry daha
  • oncelikle maskeli basrol oyuncusunun otisabiden baskasi olmadigi dogrudur. onceleri ben de buna "her zamanki hollywood dedikodularindandir" diye ihtimal vermemistim ama filme otisabiyle gidince gercekler ortaya cikti; adamdan imza isteyenler mi dersiniz, irak savasi hakkinda fikrini soran gazeteciler mi, ne ararsan var. yanliz ne oldum delisi olmamis, orf ve ananelerini korumus; ornegin natalie portmanla olan opusme sahnesinde maskenin cikartilmamasini isteyen buymus namahrem diye.

    neyse filme gelirsek, ben ince mesaj pek goremedim. gordugum butun mesajlar koca koca puntolarla yazilmislar, ustume ustume geliyorlardi. anarsiye karsi insanlar duzen istiyorlar, bu duzen ve guvenlik icin ozgurluklerinin kisitlanmasina izin veriyorlar; klasik hobbes argumani yani. fakat tabii ki hobbesun hep ima ettiginin aksine, bu tradeoff bilincli bir sekilde insanlar tarafindan yapilmiyor durduk yere. tarihte de zaten merkezi kuvvetin daha guclu oldugu toplum yapilari, onu olusturan insanlarin gunun birinde oturup "yahu biz biraz daha ozgurlugumuzden versek, soyle 300 gram daha, karsiliginda daha bir rahatlasak" diye yaptiklari rasyonel cikarimlarla degil, zorlamalarla meydana geliyor; savaslarla, fetihlerle, ortak bir dusmana karsi zorla yapilan ittifaklarla yani.

    --- spoiler ---

    filmde de bunun yansimasi, bu totaliter toplumun, amerikanin cikardigi bir savasin uzamasina ve bir virusun yayilmasina karsi kurulmus olmasi. filmin asil numarasi ise bu virusun, aslinda ortak bir dusmani veya bir toplum dinamigini temsil etmemesi; basbayagi halihazirda iktidarda bulunanlarin, daha cok iktidar elde etmek icin yaptiklari bir numara bu virus. yani zorlamalarla meydana gelen korku durumu ve bu sayede mesrutiyet kazanan iktidarin yerini, o korkuyu da yaratan ve kendi kendini mesrulastiran bir iktidar aliyor. 11 eylul ve sonrasinda zirt pirt verilen teror alarmlari, arada sirada ortaya cikan tehdit teypleri, heyecan olsun diye inip cikan alarm seviyeleri, vs buradaki bariz gonderme.

    fakat filmin boktan yani -ki ayni hata daha dandik bir produksiyon olan equilibriumda da vardi- halkin topyekun iktidara karsi gaza gelmesi, ozgurluk adina icinde dogup buyudukleri bu duzeni yikabilmesi. demek istedigim, natalie portmanin hapishane sahnesinin tum olayi, insanin icinde hicbir baskicinin ulasamayacagi bir safe haven bulunmasi, buna tutunmamiz gerektigi, bunun bizim ozgurlugumuzun anahtari olduguydu. bu noktanin uzerinde birikmis olan baskidan ve propagandadan v kardesimiz alevler icinde arinirken, nataliede yagmur altinda olmayan goguslerini islatmak suretiyle ariniyor ve ozgurlesiyor.

    --- spoiler ---

    fakat ben bu konuya 1984ten daha iyi deginebilmis bir eser halen gormedim. orada da winston'in sorgulanmasi sirasindaki merkezi tartisma buydu; hic bir baskinin ulasamayacagi ozgurlukcu bir insan dogasi var mi yok mu, sen bana bunun cevabini ver. nitekim 1984te, bu filmdeki gibi sistemin urunu olan herkesin bir iki bomba ve guzel bir konusmayla ikna olabilecegi sabalak bir iyimser atmosfer yok; yeterince baskiyla rasyonel dusunce yetenegi kirilabilir, insan ruhunun derinliklerindeki o umut ise bir illuzyondan ibarettir deniyor.

    aslinda filmin verdigi umudun 1984te one cikarilan fikir karsisindaki ezikligi bundan da bariz, cunku olay "propaganda destekli korku vs ozgurlukcu ruh" bile degil; o propaganda ve sistem ayni zamanda insanlarin ozgur oldugu sanrisini da yaratmakta kullaniliyor pekala. yani icimizde oyle bir safe haven olsa bile, rasyonel dusunce bir kez kirildiktan sonra, sistem zaten onu da istismar edebilir.

    bunun guncel ornegi amerikadaki patriot act tartismalari. devletin bireyler uzerindeki kontrolunun arttirilmasini, sadece devlet degil bircok insan da destekliyor, hem de sadece guvenlik acisindan degil, daha baska ozgurlukleri terorizm yuzunden kaybetmemek acisindan. ustelik bu abd orneginde totaliter bir rejimden de bahsetmiyoruz. bir de dogumdan itibaren tek yanli bir propagandaya tabi oldugunuzu dusunun, o zaman filmde iddia edildiginin aksine sistemde birseylerin gercekten de yanlis gittigini farketmezsiniz bile; algida secicilik, insanin icinde bir yerlerde varoldugu iddia edilen o ozgur ruhtan cok daha kuvvetlidir.

    her ne kadar "monarsiler", kraldan cok kralcilari kacinilmaz olarak doguracaksa da, hollywood'da boyle senaryolarla is yapilmaz muhtemelen. onun yerine kimseye caktirmadan yuzbinlerce maskeli kostum dagitip ayaklanma cikarmak ve klasik muzik esliginde dunyayi patlatmak daha guzel bir gorsel solen.
1031 entry daha