şükela:  tümü | bugün
17 entry daha
  • yaklasik 4 yildir bu sektorun ucundan kenarindan icinde olan (intel-mobileye) biri olarak bu teknolojinin genel toplum kullanimina sunulmasina en az 10 yil oldugunu soyleyebilirim. isin ilginc tarafi bugun kendi kendini suren arabalar trafikte araba kullanabilen bir insanin yapabileceklerinin asagi yukari %90-95'ini yapabiliyor ama iste o geriye kalan son %5-10'luk kazanimi elde etmek yillar surecek.

    bugun insanlarin yapip da kendi kendini suren arabalarin yapamadigi seyler nelerdir? aslinda normal sartlar altinda ve tum sartlar mukemmelse kendi kendini surebilen arabalar bir insandan cok daha guvenli bir sekilde seyredebiliyor ama sartlar mukemmelin altindaysa o zaman sorun oluyor. ornegin bir yoldaki serit cizgileri kismen veya tamamen silinmisse insanlar yine az cok seritleri kestirebiliyor ama kendi kendini suren arabalar zorlaniyor.

    bir baska ornek vereyim. diyelim ki bir yerde trafik isigi bozuldu ve trafigi polisler elleriyle gel gel yaparak yonetiyor. araba kullanan bir sofor bu komutlari rahatlikla anlayip uygulayabilir ama kendi kendini suren arabalar bu tur durumlarda zorlaniyor. yine trafik isaretlerinin veya yol cizgilerinin bir kisminin karla veya camurla kaplandigi durumlarda, asfaltsiz yollarda, tumsekli, cukurlu yollarda yani idealin alti kosullarda insanlar hala daha iyiler.

    bunun disinda insanlar karsidaki diger insanlarin davranislarini tahmin etmede de daha iyiler. mesela yolda giderken yolun kenarinda kaldirimda takilan bir adam gordunuz. bu adam yoldan karsiya gecme niyetindeyse durup yol vermeniz gerekiyor ama sadece kaldirimda takiliyorsa yol vermeden dumduz gidebilirsiniz. siz bir bakis atarak adamin karsidan karsiya gecmeye niyeti olup olmadigini az cok anlarsiniz ama arabalar anlayamiyor. bu durumda her kaldirimda takilan birini gorduklerinde frene basip duruyorlar (ortalama 20 saniyede bir) ve bu da arabada yolculuk edenlere icin tam bir iskenceye donusuyor.

    kisaca olaya insaat olarak bakarsak kendi kendini surebilen arabalar olayin kaba insaat kismini yapabiliyor ama ince isler hala insanlar tarafindan yapilmak zorunda. bugun kendi kendini surebilen bir araba benim trafikte yapabildiklerimin %95'ini yapabilse bile geriye kalan %5 o kadar onemli ki zaman zaman yasam ile olum arasindaki farki yaratabiliyor. o %5'in asilmasi da epeyce zaman alacak.

    gelecekte bir gun trafikteki tum arabalar kendi kendini surebilen araba haline gelince arabalar kendi aralarinda konusup haberlesebilecekler. mesela bir dortyol agzina gelindiginde arabanin biri digerine sinyallerle "buyur abi sen gec" diyecek ve oburu de gececek (ve eyvallah abi diyecek). bunun mukemmel olarak isledigi bir sistemde trafik isiklarina bile gerek kalmayacaktir ama bunun gerceklesebilmesi icin trafikteki istisnasiz tum arabalarin bu ekosistemin bir parcasi haline gelmis olmasi gerekir yoksa arabalarin yarisi kendi kendine giderken yarisini soforler kullaniyorsa bu sistem epeyce zayiflar.

    bir de isin psikolojik ve politik yonu var tabi ki. normal sartlar altinda bugune kadar yapilan testlerde milyon km basina kaza oranlarina baktigimizda kendi kendini suren arabalarin kaza yapma orani insan soforlere gore daha az (rakami tam hatirlamiyorum ama 4'te 1 veya 5'te 1 oraninda olmasi lazim) ama insanlar yine de bu teknolojiye guvenmiyorlar cunku her gun soforlerin sebep oldugu yuzlerce kaza eger olumle sonuclanmadiysa haber degeri dahi tasimazken kendi kendini suren arabalarin yaptigi en ufak kazalar bile gunlerce haberlerde tartisiliyor ve gundem oluyor. insanlarin ve devletlerin bu teknolojiyi kabullenebilmesi icin kaza oranlarinin sifira yaklasmasi gerekiyor yoksa soforler 10 kaza yapsa olay olmaz ama kendi kendini suren araba 1 kaza yapsa ortalik senlenir.

    kendi kendini suren arabalarin yayginlasmasi icin sehirlerin altyapilarinin da buna gore duzenlenmesi gerekir. bu bazi sehirlerde yol sisteminin sifirdan yenilenmesi anlamina gelirken bazi sehirlerde ufak tefek yenilikler anlamina geliyor. yollarin gicir gicir olmasi, tum isaretlerin net ve gorunur olmasi, kar veya camurlarin aninda temizlenmesi, yaya gecitlerinin net bir sekilde isaretlenmesi ve herkesin bu gecitlere uymasi, yollarin ve tabelalarin belli standartlara uymasi ve bunun uzun sure boyunca korumasi cok onemlidir. bu konuda belki de en iyi ulkelerden biri cin'dir cunku sonradan zenginlesen cin'de bir cok sehir son 20-30 yilda kuruldu ve altyapi kendi kendini surecek arabalarin yakinda gelecegi varsayimiyla planlandi. bu konuda israil de oldukca iyidir, zaten intel'in satin aldigi mobileye sirketi israil'de ve intel-bmw ortakligi hemen hemen tum testlerini bu ulkede yapiyor.

    bunun icin kanunlarin da degismesi gerekecek. mesela kendi kendini suren arabalar kurallara uymazsa veya kaza yaparsa sorumlusu kim olacak? cezayi kim odeyecek? sigorta primleri neye gore belirlenecek? ortada cozulmesi gereken bir cok yasal sorun da var ve abd'de bir cok eyalet bu isi cozmek icin simdiden kollari sivamis durumda.

    kendi kendini suren arabalarin onundeki bir baska engel de makine ogrenmesi teknolojisinin gunumuzde hala sinirli olmasi. mesela bir insan sifirdan araba kullanmayi ogrenince bu bilgiyi kisa surede genelleyebilir ama makinalar henuz oraya gelmedi. daha net bir sekilde acmak gerekirse bir insan ankara'da araba kullanmayi ogrendikten sonra izmir'e tasinsa izmir'deki trafik kurallari, yollara ve trafi kulturune alismasi birkac gun surer. kendi kendini suren arabalar bir sehirde veya cografi bolgede araba kullandiktan sonra yeni bir bolgeye gecip orayi kavramalari aylar yillar surebiliyor. google'in waymo'su yillardir arizona'nin birkac mahallesinde tikilip kaldi mesela.

    google'in waymo'su demisken ona da deginelim. google arizona'da belli basli muhitlerde kendi kendini suren taksi servisi veriyor. bu biraz soforsuz uber'e benziyor. sistem daha cok davetiyelerle isliyor. size bir davetiye yolluyorlar ve bunu alinca sisteme kayit yaptirip bir suru form dolduruyorsunuz ve kaza filan olursa sorumlulugun kendinize ait oldugunuzu kabul ediyorsunuz. sonra sisteme dahil ediliyorsunuz ve telefonunuzla araba cagirabiliyorsunuz. araba sizi alip gideceginiz yere goturuyor ama sadece phoenix sehrinin belli basli mahallelerinde calistigi icin haritanin disina cikamiyorsunuz. araclar harita icinde kaldiklari surece oldukca iyi bir sekilde isliyor ama haritanin disina cikinca sudan cikmis baliga donuyor. bu yuzden google uzun suredir waymo'nun kaplama alanini genisletmeye calisiyor.

    arizona genelde abd'de kaymak gibi yollara sahip ve havanin hemen hemen her daim gunesli ve yagissiz oldugu bir yer oldugu icin google test olarak burayi secmis durumda ve ileride california basta olmak uzere baska yerlere de sistemi getirmek istiyor. waymo'nun otomatik araclari su ana kadar 15 milyon km'lik bir mesafe katettiler ve toplamda 30 tane ufak kaza yasadilar ama bunlarin sadece 1 tanesinde waymo'nun araci kusurlu bulundu. yine de bu mesafenin buyuk cogunlugu onceden belirlenmis belli muhitlerde ve belli yollarda katedildigi icin bunu baska yollara genellemek zor. normalde insanlarin km basina kaza oranina bakinca 15 milyon km'de 40-50 civari kaza yapilmis olmasi gerekiyordu.

    bu konuda ismi one cikan bir baska sirket de tesla. genelde medyada yaratilan algiya bakilirsa tesla kendi kendini suren araba isini cozmus gibi gozukuyor ama aslinda oyle degil. tesla'nin arabalari sadece belli basli sartlar altinda kendi kendine gidebiliyor. bu sartlar su sekilde: 1) trafik isiklarinin olmadigi ve arabalarin belli bir hizla seyrettigi bir otoban olacak, 2) yollarda su birikintisi, kar veya tehlikeli madde olmayacak, 3) yollar tamamen asfaltlanmis olacak, cukur veya tumsek olmayacak, varsa da minimal duzeyde olacak, 4) tum isaretler ve serit cizgileri net bir sekilde isaretlenmis olacak, 5) sis olmayacak, 6) yol fazla kavisli veya egimli olmayacak, 7) gorus mesafesi ideale yakin olacak.

    bizzat test edebildigim kadariyla tesla'nin olayi su sekilde isliyor. arabayla otobanda seyrederken direksiyonun arkasindaki cubuga 2 kere basiyorsunuz ve araba otopilot moduna giriyor. bundan sonra araba onundeki araci belli bir mesafeden takip ediyor (ideal takip mesafesini opsiyonlardan secebiliyorsunuz) ve arada sirada yandaki serit bossa ve arabayi gecmesi gerekiyorsa kendi kendine serit degistirip geciyor ve sonra yeniden sag seride donuyor. bir yoldan baska yola cikis almasi gerekiyorsa aliyor ve onundeki araba aniden durursa duruyor. bu arada otopilot modundayken elinizi direksiyondan cekmemeniz gerekiyor yoksa cektikten 20 saniye sonra araba otmeye basliyor ve bir sure sonra otopilot modu iptal oluyor.

    yalniz direksiyonda sensorler var ve direksiyonu fazla siki tutarsaniz da otopilot iptal ediyor. direksiyonu fazla sikmadan tam kararinda, hafifce dokunarak tutmaniz gerekiyor. boylece acil bir durum olursa veya araba yanlis hareket yaparsa aninda mudahele edebilmeniz isteniyor. gelecekte bu teknoloji cok gelisince araba kendi kendini surerken soforun kitap okumasi, uyumasi veya film izlemesi mumkun olacak ama teknoloji henuz burada degil (gecen sene pornhub'un yaptigi otopilotlu arabadaki porno mevzusuna hic girmiyorum).

    youtube'da tesla arabalarin sehir trafiginde takildigi ve oldukca basarili oldugu bazi videolar var ama tesla sirketi bu tur testleri tavsiye etmiyor. arabalarin kullanma klavuzunda otopilotun sadece belli yollarda belli sartlar altinda kullanilabileceginden bahsediyor cunku sirket risk almak istemiyor. bunun disinda tesla'nin kendi kendini surerken kaza yaptigi veya kazaya cok yaklastigi bir cok durum da mevcut. mesela otobanda yol calismasi yuzunden seritlerden biri kapatilmissa bazen araba o kapatilmis seridi acik zannedip gidebiliyor. bu yuzden bu tur araclari test ederken klavuzda yazilan kullanimlarin disina fazla cikmamak gerekiyor. ha oregon'dan i-5'e gidip ta los angeles civarina kadar hicbir yere sapmadan kaptirip gitmek istiyorsaniz tesla bunu buyuk olcude yapabilir ama yine de araba uyumaniz tavsiye edilmez.

    bence bu teknoloji simdilik arabadan ziyade otobuslere daha uygun cunku otobusler her gun belli bir rotada gidip geliyor ve her gun ayni duraklarda duruyor. ozellikle cin ve japonya gibi ulkeler belediye otobuslerini kendi kendini surebilen araca cevirme konusunda cok istekli. bunun disinda trafige hic girmeyen araclarda kendi kendini surme teknolojisi oldukca gelismis durumda. ornegin john deere'in yeni model bicerdover ve traktorleri tarlalarda oldukca etkin bir sekilde calisabiliyor. aracin gps'inden tarlanin sinirlarini belirliyorsunuz ve arac o sinirlar icinde cogu aktiviteyi kendi kendine yapabiliyor. caterpillar'in maden kamyonlari ve bazi dozerleri de ayni sekilde kendi kendine calisabiliyor.

    bugun intel'den google'a, apple'dan tesla'ya onlarca teknoloji sirketi kendi kendini surebilen araba uretebilmek icin milyarlarca dolarlik yatirim yapiyor. yapilan yatirimlara, bunun uzerinde calisan binlerce yetenekli muhendise ve tum cabalara bakilirsa sunu soyleyebiliriz ki "%100 kendi kendini surebilen araba yapmak ay'a gitmekten daha zor." bence gunun sonunda bu isi cozse cozse google veya cinliler cozecek ve digerleri arkadan gelecek.

    kendi kendini surebilen arabalar yayginlasinca buyuk ihtimalle araba sahibi olmak yerine araba cagiracagiz ve cagirdigimiz arabalar bizi gidecegimiz yere birakacak ama bu teknolojinin yayginlasmasina daha cok var. yani simdilik arabalarinizi henuz cope atmayin. onlar lazim olacak.

    daha bu konuda yazacak cok sey var ama yaziyi gereksiz uzatmayayim.
1 entry daha