şükela:  tümü | bugün
  • arkadaşımın icq nikckname i
    manasını hep merak etmişimdir bugüne kadar
  • yerli black metal grubudur lakin uzun süredir ses seda çıkarmamışlardır.
  • (bkz: erlik)
  • türk- şaman inanışında 'aşağı gök' te oturan cezalandırıcı.
  • türk ve altay mitolojisinde kötülük yapan tanrı ruhudur. erlik han gök tanrı'nın oğlu ve eski türklerin inancı tengricilikte yeraltı aleminin efendisidir. (yerlik / erlik de denir). moğollar ise erleg veya yerleg derler. macar mitolojisindeki ördög ile eşdeğerdir.
    günümüzde iblis olarak kullanılan bir tür cin olmasına rağmen kötülüğü simgeleyen bir tanrı ruhudur.
  • (bkz: yin)
  • günümüzün türkçesinde şeytan, cin ya da iblis gibi arapça yada pers asıllı kelimelerle anılan ama ortadoğu kültürüyle yozlaşmadan önce türk, mongol, macar ve altay mitolojisinde de var olan, yerli ve milli kötü ruhlu mitolojik kahramanımız.
    eski macar mitolojisinde ayrıca ördög diye de adlandırılabilir.bkz
    erlik etimoloji olarak (er/yer) kökünden türemiştir. kişi, güç ve yer, yer altı kelimeleri ile bağlantılıdır. buryatçada kan içen anlamında kullanılır.

    altayların bir yaradılış efsanesine göre erlik han, dünyanın yaradılışında tengri'ye karşı fenalık yapmış ve tengri onu ceza olarak yeraltı âleminin efendisi yapmıştır. erlik han, yeraltı âleminin en alt katında yeşil demirden bir sarayda, gümüşten bir tahtın üzerinde oturur. orada kendine koyu kırmızı parlayan ve çok az ışık veren bir güneş yaratmıştır. emirinde dokuz semerli boğası vardır.

    erlik han lanetlenmiştir, tanrı [ülgen] ve yarattığı karada dokuz dallı çam ağacının dokuz dalından kendi halkını türetir. erlik bu halk benim olsun der tanrıya.tanrı da ona git kendi halkını kendin bul deyip erlik'i geri çevirir. tanrının halkının bu agacın yalnız doğuya bakan 5 dalından istifade etmelerine izin verilmiştir. kalan dört dal yasaklamıştır. erlik gidip bu halkı baştan çıkarır. erkek olan törüngey ile dişi olan eje, erlik'in şu sözüne kanarlar "bu dört dal aslında size yasak değildir, meyveleri de pek tatlıdır. dilediğinizce yiyin." erlik sonra ağaca bekçi bulunan yılan uyurken ağzına girer ve ağaca çıkar, ece'ye müsaade ettiğini söyler. bunun üstüne ece meyveden yer, törüngey'in de ağzına sürer. tanrı durumu fark eder ve erlik'i yer altına gönderir. eje'ye "sen benim sözümü tutmadın bundan sonra gebe kalasın ve doğum sancıları çekesin" der. yılana "sen benim sözümü tutmadın, bundan böyle şeytan diye bilinesin, herkes seni ezmeye öldürmeye çalışsın" der. törüngeye "sen benim sözümü tutmadın, 9 kızın 9 oğlun olacak ve hepsinden sen sorumlu olacaksın, insan neslini sen çoğaltacaksın "der. "hepinizi hanemden kovuyorum, dünyaya gönderiyorum, burda sizi ben beslerdim, ben korurdum, artık kendinizi besleyip koruyacaksınız, bir daha da sesimi duymayacaksınız" diye ekler. böylece erlik insanoğluna ilk kötülüğünü etmiş olur.

    erlik; sağlam gövdeli, atletik yapılı yaşlı bir varlık olarak düşünülür. gözleri, kaşları kara renklidir. çatal sakalı dizlerine değin uzanmıştır. yaban domuzunun azı dişlerine benzeyen bıyığı kulakları üzerine yerleşmiştir. kara ve kıvırcık saçlıdır. çenesi tokmağa, boynuzları ağaç köklerine benzer. kana benzer parlak yüzlü erlik'in, kara demirden kılıcı ve kalkanı vardır. bineği kara at ya da kara boğadır (belki de öküz). erklig kan, eski uygur sanatında boğa ya da öküze binmiş olarak tasvir edilmiştir.

    kötülüklerin kaynağıdır. yeraltında yaşar. saçları, gözleri ve kaşları ile atı karadır. çatal (çiftli) sakalı dizlerine kadar uzamıştır. boynuzları ağaç köklerine, bıyıkları yaban domuzunun dişlerine benzer. yatağı kunduz derisindendir. kadehi insan kafatasındandır. kamçısı karayılandandır. körüğü, çekici ve örsü vardır. dokuz oğlu ile dokuz kızı vardır. çenesi tokmak gibidir. eyerlenmiş dokuz boğası vardır. gümüş bir tahtı vardır. yeraltında demir sarayında yaşar. yassı demirden bir kalkanı bulunur. kılıcı geniş ağızlı bir paladır. ihtiyar ve çirkin bir görüntüye sahiptir. kara renkle simgelenir. kendisine kara at kurban edilir. kayra han ilk önce bir varlık yaratmış onun aracılığı ile de yeryüzünü, dağları, vadileri meydana getirmiştir. bu varlığın kendisine baş kaldırması üzerine, ona “erlik” adını vererek ışık evreninden yeraltına atmış, ayrıca yerden dokuz dallı bir ağaç büyüterek her dalında değişik bir cins insan yaratmıştır. sonsuz suların içinden toprak (balçık) çıkarma görevi ona verilmiş fakat erlik yeryüzü yaratılırken ağzında kendisi için bir parça toprak saklamış fakat bu yaptığı anlaşılınca cezalandırılmıştır.bazı yaratılış efsanelerinde cezalandırılan canlı ördektir. suyun altından çıkardığı toprağı ağzında saklamıştır.

    macar efsanelerinde aran ata ördeğin bacaklarını kırdığı için paytak kalmıştır. macar mitolojisinde erlik’e eşdeğer olan ördög ’ün adının ördek sözcüğüne benzemesi de bu bakımdan ilgi çekicidir. evenk mitolojisinde ise cezalandırılan canlı köpektir. bu ceza nedeniyle kıllı ve kirlidir. erlik bilgisiz, yıkıcıdır. düzen ve barış istemez. huzura karşıdır, yeryüzünü karıştırmak ister. sonsuz karanlıkların içinde yaşar. iradesi yoktur. iradesizliği simgeler. affedilir fakat hemen ardından kötülüğe dalar. evrenin başlangıcında yalnızca ülgen ve erlik vardır. kaz ve kuğu kılığına girerek sonsuz suyun üzerinde uçarlar. kayra han ise evrenden önce de mevcuttur. iki köpeğinin adı kazar ve pazar’dır. yeraltındaki ırmağın kenarında, yüksek bir dağın eteğinde kırk köşeli taş evinde yaşar. çelik mızrak şeklinde bir tılsımı vardır. bir insanın eline geçtiğinde ölümcül bir silah olur. tüm düşmanları yok eder. göz kapakları bir karış, saçları dimdik, yüzü kan gibi kırmızıdır. bıyığı kıvrılarak kulağına asılmıştır. vücudu yılanlarla kaplıdır. domuz boynuzlu öküzünün sırtında yolculuk yapar. kızlarının hiçbirinin adı yoktur. kötü ruhların tamamı onun egemenliği altındadır. pora ninci ve kara ninci adlı iki yardımcısı vardır. gökten kovulduğunda yardımcı ve hizmetkarları da onunla birlikte yere dökülmüştür. o hızla toprağın altına saplanmışlardır. erliğin gelişiyle aleme aniden karanlık çöker, rüzgar eser, fırtına kopar, yer sarsılır. yeraltını kara bir güneşle aydınlatır. 1980 yılında moğolistanda bulunan bir dinozora erlik ismine istinaden erlikosaurus adı verilmiştir.

    erlik'in dokuz oğlu ve dokuz kızı vardır. (bkz: kara oğlanlar) olarak anılan dokuz oğlu, adlarıyla birlikte şunlardır: karaş han, matır han, şıngay han, kömür han, badış han, yabaş han, temir han, uçar han, kerey han.

    altay şamanizmine göre erlik'in oğulları yer altına inen şamana yol gösterirler. erlik ve oğulları için zayıf ve hasta hayvanlar kurban edilir. çünkü altaylılar'ın inançlarına göre erlik, kötü (zayıf ve sakat) kurbanlardan hoşlanır. erlik'e asla at kurban edilmez. ayrıca, erlik'i simgeleyen şeyler ve tasvirler yapmak yasaktır. erlik han'ın oğulları her zaman babaları gibi kötü değildir. bunlar, kötü ruhlardan insanları korurlar. babaları için yapılan kurban törenlerinde hazır bulunurlar ve töreni yöneten kamın erlik han'ın yanına gitmesine öncülük ederler. yeryüzündeki görevlerinden ayrı olarak erlik'in oğulları yer altındaki gölleri, ırmakları, denizleri yönetirler...

    kızları olan kara kızlar kut törenleri sırasında kamları baştan çıkarıp, onların başarısız olmalarına neden olurlar. erlik ile iletişime geçen şamanlara kara kam denir.

    erlik han'in kızları, gök tanrı'ya kurban vermek için göğe çıkarken, kamı yataklarına çağırıp yolundan alıkoymaya çalışırlar. kam, işini unutup erlik'in kızlarının cilvelerine kanarsa başka ruhlarca cezalandırılır ve tanrı'nın kurbanı kabul etmesi işi de tehlikeye düşer. erlik'in kızlarından ikisi kiştey ana ile erke solton'dur.
    kaynak
  • "insan, tanrı tarafından yaratıldığında temizdir, fakat erlik insanın ruhunu kirletir."

    türk altay mitolojisinde bütün kötü ruhların ve yeraltı diyarının hakimidir.

    erklik, yerlik, yerlik ayna olarak da bilinir. (bu ayna türk mitolojisinde önemli bir motif. kötü ruh anlamına da geliyor, erlik'in yer altı dünyasına aynalar yeri de deniyor.)

    dokuz katlı yer altı aleminin (ki her katta kötü ruhları idare eden bir tanrı var) hakimi.
    (yer altı aleminin kaç katlı olduğu konusunda da farklı türk boylarında farklı rakamlar var.)

    yerin altında yaşar. orada kara bir ışık yaratmış ve yeraltını aydınlatmıştır. damı demirden, ocağı balçıktan bir sarayı vardır.
    eğerlenmiş dokuz boğa her daim emrindedir.

    şaman dualarında korkunç bir varlık olarak betimlenir. bir şaman anlatısında erlik için şöyle der: "bindiği kara küheylan, döşeği kara kunduz derisinden, beline kuşak yetişmez.
    göz kapağı bir karış, kara bıyık, kara sakalı.
    kovası kişi göğsünden, kadehi kurumuş kafatasından, kılıcı yeşil demirden, kürek kemikleri yassı demirden, dizgini kara ipekten, kamçısı kara yılan..."
    ayrıca boynuzları vardır.

    abra ve yutpa (ejdere benzeyen iki yılan) erlik'in sarayını korurlar. erlik'in kazar ve pazar (ezer ve kezer) adında iki köpeği ve pora ninci, kara ninci adlı iki yardımcısı vardır.

    ölüm tanrısı aldaçı/aldacı erlik'in elçisidir.

    [kayra han ilk önce onu yaratmış ve onun aracılığıyla da yeryüzünü, dağları, vadileri meydana getirmiştir. fakat kendisine baş kaldırması üzerine, ona "erlik" adını vererek gökyüzünden yeraltına atmıştır. başka bir efsanede evrenin başlangıcında yalnızca iyilik tanrısı ülgen ve kötülük tanrısı erlik vardır. kaz (veya kuğu) kılığına girerek sonsuz suyun üzerinde uçarlar. erlik yaptığı kötü işler nedeniyle tanrı ülgen tarafından "kötülük yaptın, senin halkın da hep hileciler, kötüler olsun" denilerek ilençlenir. bir söylencede kuday (tanrı) yerden dokuz dallı bir çam ağacı büyüterek her dalında değişik bir ırktan insan türetmiştir. erlik gidip bu insanları baştan çıkarır.]

    (altay yaradılış destanı, hem kitab-ı mukaddes'le hem kuran-ı kerim'le benzerlıkler taşır. ve evet, bütün dinler ve bütün mitolojiler arasında benzerlikler mevcuttur.)

    şamanistlere göre karanlık alemi olan yeraltında genellikle korkunç ve kötü ruhlar yaşar. altaylılar bunlara kara töz (kötü ruh), kara neme (kötü nesne) ya da genellikle tümengi töz adını verirler.
    yeraltında yaşadıklarına inanılan ve birtakım korkunç şekillerde düşünülen ayna, ada, aza yör, üzüt, yek ve benzeri gibi ruhlar da vardır.

    uygur metinlerinde erklig kan/han (güçlü han, er kelimesiyle bağlantılı) diye geçen erlik, budistlerde yeraltı hükümdarı olan yama'ya eşittir. minusinsk bölgesindeki türklerin irle kan ya da il kan'ı, buryatların erlen kan'ı da erlik'den başka bir şey değildir. yakutlarda yeraltının hakimi olarak anılan arsan dualay'ın erlik'i simgelediği söylenir.

    altaylılarda iplik gibi düşünülen ruhu onun kestiğine inanılır. (herkesin hayatı görünmez bir iple gökyüzüne bağlıdır inancı)

    altay şamanlarının aktardığına göre, erlik'in 8 ya da 9 kızı vardır.
    bunların belirli bir görevi yoktur. oyun oynar, dans eder ve yeraltına inen şaman'ı kandırıp, babalarına getirilen kurbanı kapmaya çalışırlar. dualarda kara yüzlü, kara saçlı ve şehvetli varlıklar olarak
    betimlenirler.
    erlik'in 7 veya başka bir söylenceye göre 9 oğlu vardır: taş bilekli bay bahadır, karaş, bakır bilekli kerey kan, uçar kan, yabaş kan, kömür kan, şedey kan. erlik'in oğulları yeraltındaki bütün kötü ruhları yönetirler. bunlar, yeraltına inen şaman'a yol gösterir, babalarıyla şaman arasında aracı rolü oynarlar. bunlar koruyucu ruh olarak da saygı görürler.

    kaynak: murat uraz - türk mitolojisi
    bahattin uslu - türk mitolojisi
    celal beydili - türk mitolojisi ansiklopedik sözlük
    jean paul roux - eski türk mitolojisi