şükela:  tümü | bugün
705 entry daha
  • (bkz: 120 /@derinsular)
    (bkz: 24 nisan /@derinsular)
    (bkz: a shameful act /#24528311)
    (bkz: adalet /#24432252)
    (bkz: adapazarı /@derinsular)
    (bkz: ağrı dağı /@derinsular)
    (bkz: anneannem/@derinsular)
    (bkz: armenia fund /@derinsular)
    (bkz: bourj hammoud /@derinsular)
    (bkz: cemal azmi /@derinsular)
    (bkz: cumhuriyet /#31008348) #cumhuriyet gazetesi
    (bkz: divan oteli /@derinsular)
    (bkz: diyarbakır surp giragos kilisesi /@derinsular)
    (bkz: duvardaki kan /@derinsular)
    (bkz: emval-i metruke /@derinsular)
    (bkz: ermeni /@derinsular)
    (bkz: ermenistan /@derinsular)
    (bkz: empati /#24441987)
    (bkz: grandma's tattoos /@derinsular)
    (bkz: hamidiye alayları /@derinsular)
    (bkz: hocalı katliamı /@derinsular)
    (bkz: ığdır soykırım anıtı /@derinsular)
    (bkz: insanlığa karşı işlenen suçlar /#25051758)
    (bkz: kansız kıtal /@derinsular)
    (bkz: kasap taburu /@derinsular)
    (bkz: kasapyan bağ evi /@derinsular)
    (bkz: kurtuluş camii /@derinsular)
    (bkz: marqadah /@derinsular)
    (bkz: matosyan matbaası /@derinsular)
    (bkz: millet-i sadıka /@derinsular)
    (bkz: montebello soykırım anıtı /@derinsular)
    (bkz: özür dilemek /#24442212)
    (bkz: sarı gelin /@derinsular)
    (bkz: sevan bakery /@derinsular)
    (bkz: soykırım /# 25042202)
    (bkz: system of a down /@derinsular)
    (bkz: tsitsernakaberd/@derinsular)
    (bkz: vakıflı /@derinsular)
    (bkz: zoryan enstitüsü /@derinsular)

    şahıslar:
    (bkz: akın özçer /#27220047)
    (bkz: aram tigran /@derinsular)
    (bkz: artin arslanian /@derinsular)
    (bkz: baskın oran /@derinsular)
    (bkz: boğazlıyan kaymakamı kemal bey /@derinsular)
    (bkz: cemal paşa /@derinsular)
    (bkz: cevdet bey /@derinsular)
    (bkz: damat ferit paşa /#24526168)
    (bkz: john dolmayan /@derinsular)
    (bkz: hrant dink /@derinsular)
    (bkz: mehmet aksoy /@derinsular)
    (bkz: patrik zaven /@derinsular)
    (bkz: rauf denktaş /@derinsular)
    (bkz: serj tankian /@derinsular)
    (bkz: sogomon teyleryan /@derinsular)
    (bkz: tacy atkinson /@derinsular)
    (bkz: talat paşa /@derinsular)
    (bkz: taner akçam /@derinsular)
    (bkz: vahan tekeyan /@derinsular)
    (bkz: vahram papazyan /@derinsular)
    (bkz: volkan vural /@derinsular)
    (bkz: yusuf halaçoğlu /@derinsular)

    diğer:
    (bkz: benim ecdadım soykırım yapmaz)
    (bkz: biz türkler aman dileyeni öldürmeyiz)
    (bkz: biz türkler kimseyi kesmedik kesmeyiz de)

    diğer temalardaki ilgili başlıklar:
    (bkz: diaspora /@derinsular)
    (bkz: genocidaire /@derinsular)
    (bkz: john dolmayan /#19092622)
    (bkz: kapitülasyon /@derinsular)
    (bkz: kurtuluş savaşı /#26069780)
    (bkz: mehmet emin yurdakul /@derinsular)
    (bkz: serj tankian /#27008975)

    diğer yazarların girdileri:
    (bkz: hagop mintzuri/@zhang)

    diğer ilgili temalar:
    (bkz: ırkçılık /@derinsular)
    (bkz: milliyetçilik /@derinsular)

    ana tema:
    (bkz: soykırım /@derinsular)
  • ermeni soykırımının trajik yönlerinden bir diğeri de, günümüz türkiyesinde ermeni bir anaanne ya da babaannesi olduğu halde, gerek ailede bu konunun sözü edilmediği gerekse türk eğitimi aldığı için konu hakkındaki gerçekleri bilmeden büyüyen ve soykırım inkarına kalkan (en iyimser tahminle) onbinlerce ermeni kanı taşıyan insanın varlığıdır.

    anneannem ve torunlar adlı kitaplar, bu durumun ne denli yaygın olduğu hakkında bir fikir veren bilgiler içeriyor.

    tema:
    (bkz: ermeni soykırımı/@derinsular)

    ana tema:
    (bkz: soykırım/@derinsular)
  • bunca yıldır süren inkar politikasına karşın, türk söylemi ermeni soykırımı konusunda son derece ikirciklidir. şöyle ki, bir yanda, 1915 ile ilgili anlatıların ermenilerin uydurmaları olduğu, bunların ermeni diyasporasındaki gençlere kimlik bilinci aşılamak için ortaya çıkarıldığı, şimdi de bu şekilde türkiye'ye tazminat ödetilmek istendiği şeklinde bir söylem vardır. bu söylem, "hiçbir şey olmadı" cümlesiyle özetlenebilir. diğer yanda da, ermenilerin ruslarla işbirliği içinde oldukları, savaş zamanında böyle şeylerin olabildiği, onların da türkleri öldürdüğü gibi pekala katliamları kabul eden ve gerekçelendiren bir söylem vardır. hatta bu söylemi sahiplenenlerin biraz celallendiklerinde, "gerekirse yine yaparız" gibi cümleler kurmaları da az rastlanır bir şey değildir. bu durumun belki de en tuhaf yönü, türkiye'de pek çok insanın farklı bağlamlarda bu iki söylemi aynı anda kullanabiliyor olmasıdır. (bkz: akıl tutulması)

    soykırım literatürü, türk söylemindeki bu ikircikli tavra şu cümleyle atıfta bulunur: "it never happened, but they deserved it"

    tema:
    (bkz: ermeni soykırımı/@derinsular)

    ana tema:
    (bkz: soykırım/@derinsular)
  • türkiye'de yaygın olan, "ermeni soykırımını kabul edersek bizden tazminat isterler" argümanı, hatalı değildir. gerçekten de, özellikle milliyetçi ermeniler arasında böyle bir talep yaygın olduğu gibi, bu uygulamanın geçmişte de örnekleri vardır.

    örneğin, almanya, 1952 yılında imzalanan anlaşma çerçevesinde, israil'e 14 yıl içerisinde 3 milyar mark ödemiştir. o dönemde çok yeni bir devlet olan israil'in kalkınmasında bu tazminat ödemeleri ciddi bir rol oynamıştır. (bu konuda bkz: http://en.wikipedia.org/…en_israel_and_west_germany)

    soykırım tazminatı söz konusu olduğunda kimi soykırım mağdurlarının maddi ödemeyi "kan parası" diyerek reddederken, kimi diğerlerinin hiçbir ödemenin yeterli olamayacağını dile getirerek hep daha fazlasını talep ettiklerini de bu noktada belirtmek gerekli.

    bu konu çerçevesinde, "türkiye bugün ermenistan'a ve diyaspora ermenilerine üç milyar dolar ödese, ne olur? böyle bir meblağın günümüz türkiye ekonomisine etkisi ne olur?" diye bir sorulabilir.

    cevap: böyle bir rakamın türkiye ekonomisini ciddi bir şekilde etkilemesi zordur. hele bir de almanya örneğinde olduğu gibi yıllara yayılan bir ödeme yapılacak olursa, türkiye bunu hissetmez bile.

    tema:
    (bkz: ermeni soykırımı/@derinsular)

    ana tema:
    (bkz: soykırım/@derinsular)
  • ermeni soykırımının sorumlularını cezalandırma adına üç girişimde bulunulmuştur.

    bunlardan birincisi, osmanli tarafından 1918 ila 1922 yılları arasında ittifak kuvvetlerinin baskısıyla yapılan yargılamalardır. ancak 1920 yılından itibaren ankara hükümeti bu yargılamalara karşı çıkmıştır. (bkz: #24537989)

    ikinci girişim, paris barış konferansı'nda gerçekleşmiş, ancak uluslararası hukukta o tarihte henüz bir devletin kendi vatandaşlarına karşı işlediği suçları konu alan herhangi bir konvansiyon bulunmadığından sonuç alınamamıştı.

    üçüncü ve son girişim, britanya'nın istanbul'da gözaltına aldığı savaş suçlularını malta'ya götürmesidir. ancak ittifak kuvvetlerinin ellerinde tutuklu bulunan şahısların işledikleri suçlarla ilgili belgeler bulunmadığından yargılama yapılamamış, bu kimseler daha sonra serbest kalmışlardır.

    tema:
    (bkz: ermeni soykırımı/@derinsular)

    ana tema:
    (bkz: soykırım/@derinsular)
  • ermeni soykırımı hakkında bir şiir ve türkçe çevirisi:

    last of the armenians

    i am the last of the armenians.
    i am forced to leave my home and my village.
    when i depart,
    not a solitary one of my people will remain.
    our property has been plundered.
    our hallowed churches have been closed.
    our cherished gravesites have been shamelessly desecrated.
    our schoolyards,
    once-filled with children playing,
    are now eerily empty.
    and so i recite this poem to you.
    it is so that i can tell you of the terrible deeds.
    i earnestly pray that you will remember us.
    i am the last of the armenians.
    when i am forced to leave our village,
    not a single one of us will remain.
    will the world forget us?
    or will it remember?
    how long will it remember?
    i am the last of the armenians.
    please remember us.
    please.
    we once lived here for thousands of years.

    alan whitehorn

    kaynak: whitehorn, alan. 2009. just poems: reflections on the armenian genocide. winnipeg: hybrid.

    ermenilerin sonuncusu

    ben ermenilerin sonuncusuyum.
    evimi ve köyümü terk etmeye zorlanıyorum.
    gittiğimde,
    halkımdan geriye tek bir münzevi bile kalmayacak.
    mülklerimize el kondu.
    kutsal kiliselerimiz kapatıldı.
    üzerine titrediğimiz mezarlıklarımız arsızca kirletildi.
    bir zamanlar oynayan çocuklarla dolu olan,
    okul bahçelerimiz,
    şimdi tüyler ürpertircesine boş.
    ve bu yüzden size bu şiiri okuyorum,
    ki korkunç işleri anlatabileyim.
    bizi hatırlamanız için samimiyetle dua ediyorum.
    ben ermenilerin sonuncusuyum.
    köyümüzü terk etmeye zorlandığımda,
    geride bir tek kişi bile kalmayacak.
    dünya bizi unutacak mı?
    yoksa hatırlayacak mı?
    ne kadarlığına hatırlayacak?
    ben ermenilerin sonuncusuyum.
    lütfen bizi hatırlayın.
    lütfen.
    bir zamanlar burada binlerce yıl yaşadık.

    (çeviri: serdar kaya)

    not: copy-paste ve çeviri için şiirin yazarından izin aldım.

    tema:
    (bkz: ermeni soykırımı/@derinsular)

    ana tema:
    (bkz: soykırım/@derinsular)
  • dünya üzerinde ermeni soykırımını anma amacıyla 25 civarında ülkede 135'den fazla anıt inşa edilmiştir.

    bu anıtların önde gelenlerinin listesi ve fotoğrafları için bkz.: http://en.wikipedia.org/…rmenian_genocide_memorials

    tema:
    (bkz: ermeni soykırımı/@derinsular)

    ana tema:
    (bkz: soykırım/@derinsular)
  • konu ile ilgili dikkate değer film ve belgeseller şöyledir:

    belgesel:
    forty days of musa dagh (1982) yönetmen: sarky mouradian
    i hate dogs/back to ararat (1988) yönetmen: per holmquist
    the armenians: a story of survival (2000) yönetmen: andrew goldberg
    germany and the secret genocide (2003) yönetmen: j. michael hagopian
    voices from the lake: a film about the secret genocide (2003) yönetmen: j. michael hagopian
    images of the armenian spirit (2003) yönetmen: andrew goldberg (pbs documentary)
    my son shall be armenian (2004) yönetmen: hagop goudsouzian [video]
    the armenian genocide (2006) yönetmen: andrew goldberg (pbs documentary)
    screamers (2007) yönetmen: carla garapedian
    the armenian genocide: 1915-1923 (2007) yönetmen: prof. pavlos a. kapetanopoulos
    the river ran red (2009) yönetmen: j. michael hagopian
    1915 the armenian genocide (2011)
    voyage to amasia (2011)
    grandma's tattoos (2012) yönetmen: suzanne khardalian [video]

    film:
    ravished armenia (1919) yönetmen: oscar apfel
    nahapet (1977) yönetmen: henrik malyan
    mayrig (1991) yönetmen: henri verneuil.
    ararat (2002) yönetmen: atom egoyan
    the lark farm (2007) yönetmen: taviani brothers
    we drank the same water (2007) yönetmen: serge avedikian

    bunlara ek olarak, armenian film foundation'ın hazırladığı belgeseller var. bu belgesellerin tam listesine ve trailer'larına şu adresten erişilebilir: http://armenianfilm.org/aff/films.htm

    bir de 2003 yılında türkiye'de çekilen sarı gelin adlı soykırım inkarı belgeseli var. ibret almak için izlenmesinde fayda olabilir. bir diğer ibretlik inkar masalı için (bkz: duvardaki kan/@derinsular)

    tema:
    (bkz: ermeni soykırımı/@derinsular)

    ana tema:
    (bkz: soykırım/@derinsular)

    diğer temalardaki ilgili girdiler:
    (bkz: darfur soykırımı ile ilgili film ve belgeseller /#27206860)
    (bkz: kamboçya soykırımı ile ilgili film ve belgeseller /#27206430)
    (bkz: ruanda soykırımı ile ilgili film ve belgeseller /#27158272)

    ayrıca bkz.:
    (1) azınlıklar, ırkçılık, ve genel manada kimlik konulu film ve belgeseller: http://www.imdb.com/list/ls052578083/
    (2) soykırım konulu film ve belgeseller: http://www.imdb.com/list/ls052515828/
  • mehmet polatel (mehmetpo@gmail.com) ve nazife kosukoğlu (nazifekosuk@gmail.com) tarafından hazırlanan ve 26 ocak 2012 tarihli agos gazetesinde yayınlanan "resmi tarihi sınıfta bırakan 10 çürük tez" başlıklı yazı, resmi söylem tarafından soykırım iddialarına karşı dile getirilen 10 yaygın karşı argümanın geçerliliğini sorgular. ilgili çalışmada yer alan 10 madde aşağıdadır.

    --- alıntı ---

    resmi tarihi sınıfta bırakan 10 çürük tez

    [1] ‘isyan ve ihanet’

    osmanlı devleti ‘tehcir’ kararı aldı, çünkü ermeniler devlete karşı isyan edip, düşman devletlere yardım ettiler.

    bu iddiaya göre, imparatorluğun dört bir yanında ayaklanan ermeniler, itilaf devletleri’nin saflarına geçmek suretiyle osmanlı’yı sırtından hançerlediler. dört tarafı düşmanlarla sarılan osmanlı devleti, “hainleri savaş bölgelerinden uzağa naklederek” her devletin yapması gerekeni yaptı.

    ‘isyan ve ihanet’ argümanı hakkında siyaset felsefesi açısından pek çok şey söylenebilir elbette ama tarihsel açıdan bakıldığında bu iddianın dayanağı yok. söz konusu ‘isyan’lara öncülük yaptıkları iddia edilen ermeni örgütlerinin savaş sırasında aldıkları kararlara, uyguladıkları siyasetlere bakıldığında, bu apaçık görülür.

    ittihat ve terakki hükümetinin i. dünya savaşı’na katılma kararı vermesinin hemen ardından istanbul’da toplanan ermeni milli meclisi, ermenilerin savaş sırasında osmanlı hükümetine sadık kalacağını ve askeri ihtiyaçlar da dahil olmak üzere devletin her türlü ihtiyacına imtina etmeden koşacağını ilan etti.

    resmi tarihte adı ‘ihanet’le eşanlamlı kullanılan taşnaktsutyun ise 12-14 ağustos 1914 tarihleri arasında erzurum’da düzenlenen 8. kongresi’nde osmanlı ermenilerinin savaşta kendi devletlerinin yanında yer alacağını belirtti.

    21 ağustos 1914 tarihinde düzenlenen hınçak partisi’nin 3. kongresi de herhangi bir isyan çağrısı yapmadı. tam tersine hınçak üyeleri savaşın ittihat ve terakki’nin dağılmasına yol açarak ülkeyi sarsabileceğini, ermenilerin durumunu kötüleştirebileceğini savunarak, savaş ortamından duydukları rahatsızlığı tarihe not düştüler.

    isyan argümanları, resmi tarih tezince dörtyol ve zeytun civarında şubat 1915’te gerçekleşen çatışmalarla örneklendiriliyor. bu olaylara ilişkin belgeler incelendiğinde, bu çatışmaların asker kaçakları ile osmanlı jandarması arasında cereyan eden çarpışmalar olduğu görülüyor. bu olaylar, zamanın osmanlı idarecileri tarafından dahi ‘genel bir isyan haliyle’ alakasız görülmekteydi. bu noktada, bölgedeki asker kaçaklarının sadece ermenilerden oluşmadığını, farklı etnik-dinsel gruplardan kaçakların jandarmayla çatışmaya girdiklerini de unutmayalım. bölgedeki ermeni köylüler ayaklanmak bir yana, bu kaçakların teslim olmaları konusunda arabuluculuk yaparak devlete yardımcı oluyorlardı. buna rağmen ilk sürgün bu bölgede gerçekleşti.

    [2] ‘tehcirin nedeni van isyanıdır’

    van’da kitlesel bir ermeni isyanı gerçekleşti. savaş koşullarında ittihatçı hükümet tehcirden başka acil bir çözüm bulmadı.

    evet, diğer bölgelerin aksine van’da ermeniler gerçekten ayaklandılar. öte yandan, van’daki ayaklanmalar soykırım kararının alınmasından ve uygulamaya sokulmasından sonra başladı. ayaklanmanın başlamasından önce ve ayaklanma sırasında van valisi cevdet bey’in bölge halkına çektirdiği zulmün ayrıntıları hem osmanlı belgelerinde, hem de resmi tarih anlatısı içindeki kitaplarda bulunabilir.

    dönemin erzurum valisi tahsin bey durumu “van’da ihtilal olmazdı ve olamazdı. kendimiz zorlaya zorlaya şu içinden çıkamadığımız kargaşalığı meydana getirdik ve şark’ta orduyu müşkül duruma soktuk” sözleriyle ifade ediyor.

    isyan argümanında dikkati çeken bir diğer nokta, ermenilerin gönüllü birlikler oluşturmak üzere rus ordusuna katılarak osmanlı’yı arkadan hançerledikleri iddiasıdır. bu iddiayı savunanlar gönüllü birliklerin osmanlı vatandaşı olmayan kafkas ermenilerince kurulmuş olduğu gerçeğini özenle gözlerden kaçırmaya çalışıyorlar. kafkasya ermenileri osmanlı’yı ‘arkadan vurmuş’ olamazlar, zira onlar osmanlı değil rus vatandaşıydı.

    [3] ‘soykırım başka tehcir başka’

    soykırım değil, tehcir kararı alındı. tehcir savaş bölgesiyle sınırlıydı. her türlü tedbire rağmen doğal koşullardan ya da çetelerin saldırılarından kaynaklanan ölümler yaşandı.

    resmi tarih anlatısı yüz binlerce insanı ‘nakliye zaiyatı’ olarak tanımlamakta sakınca görmez. üstüne üstlük, osmanlı’nın savaş hengâmesinin ortasında dahi tehcir sürecini titizlikle yürüttüğünü, kafileleri korumakla görevli birimler görevlendirdiğini iddia eder. osmanlı arşivlerinde bulunan belgeler ise bambaşka bir tarihsel gerçekliğe işaret ediyor. bu belgelerde osmanlı hükümetinin sürgün yollarının güvenli olmadığı konusunda defalarca bilgilendirildiği, kafilelere yapılan saldırılardan ve meydana gelen ölümlerden haberli olduğu ve hiçbir önlem almadan sürgünlere devam ettiği açıkça görülüyor.

    “tehcir” kararını insani duyarlılıkları sebebiyle uygulamak istemeyen vali, mutasarrıf ve kaymakamların önerileri dikkate alınmadı. bu insani duruşta ısrar eden devlet görevlileri görevlerinden alındı, kızağa çekildi ya da teşkilat-ı mahsusa’nın düzenlediği cinayetlere kurban gittiler. “bir ‘sevk’ talimatnamesini uygulamamak için hangi idareci canını ortaya koyar?” sorusu, resmi tarih anlatısında cevap bulmak bir yana, dikkate dahi alınmıyor.

    resmi tarih anlatısına göre, bu sevk kararı imparatorluk için güvenlik tehdidi oluşturan ermenilerin osmanlı’nın güvenliğini tehdit etmeyecekleri bir bölgeye sürgün edilmeleri için alınmıştı. öte yandan, ermeniler bir yabancı devletle asgari seviyede iletişimde bulunabilecekleri, osmanlı’ya ‘hıyanet’ etme kapasitelerinin en az olduğu, kayseri, eskişehir gibi bölgelerden dahi sürülmüşlerdir. sürüldükleri suriye bölgesi aslında fransızların uzun yıllardır kendilerine müdahale alanı yaratmaya çalıştıkları, savaşın ve emperyal oyunların tam göbeğinde bir bölgedir. der zor’un nasıl bir stratejik analizle kayseri’den, muğla’dan, kastamonu’dan daha güvenli, dış çevreye daha kapalı sayılabileceği resmi tarih anlatısının ‘çözülememiş gizemlerinden’ biridir. bu da meselenin bu politikaların bir güvenlik tedbiri olarak “tehcir” şeklinde tanımlanamayacağını gösteriyor.

    [4] ‘kötü muamele cezasız kalmadı’

    tehcir edilen ermenilere kötü muamele edenler devlet tarafından cezalandırıldı

    resmi tarih anlatısına göre talat paşa tehcirde suiistimalleri olan kişilerin yargılanmasında bizzat öncülük ederek, idamlarına zemin hazırlamıştır. bazılarına göre, bu yargılamalar devletin soykırım kararı almadığını gösteriyor. savaş sırasında talat paşa’nın bazı görevlileri divan-ı harb-i örfi yoluyla soruşturduğu, yargıladığı ve hatta bazılarını idam ettirdiği doğrudur ama yapılan soruşturmaların hiçbirinin nedeni işledikleri cinayetler ya da yaptıkları katliamlar değildir. bu soruşturmalarda hedef alınan kitle yolsuzluk yapanlardır. devlet, tehcir kararıyla birlikte ermenilerin geride bıraktıkları malların devletin kontrolünde olduğunu bildirmiştir. alınan karara göre, bütün mülkler komisyonlar aracılığıyla kayıt altına alınacak ve bizzat devlet tarafından idare edilecekti. devlet bu mülklerin özel amaçlar için kullanılmasını engellemek üzere devlet memurlarının ermenilere ait mallara el koymalarına yasak getirmişti. buna rağmen, pek çok yerel idareci ve memur ermenilerin mallarını zimmetlerine geçirdiler. osmanlı hükümeti malları kendi ihtiyaçları doğrultusunda kullanmak istediği için malların kontrolü sırasında suiistimalleri olanları ve malları yağmalayanları yargıladı. bu yargılamalar için üç soruşturma komisyonu oluşturuldu.

    yargılamalar esnasında katliamlarla ilgili sorular gündeme getirilmedi. yalnızca yağma ve zimmete geçirilen mallarla ilgili sorular soruldu. bu soruşturmaların raporlarından birinde, gördüğü cinayetleri anlatan bir şahidin komisyon başkanı tarafından azarlandığı, sadece yolsuzlukla ilgili sorulan soruya cevap verilmesinin istendiği ve ısrarla cinayetlerden bahsettiği için dışarı atıldığı kayıt edildi.

    bu yargılamalar sırasında çerkez ahmet ve yakup cemil gibi bazı teşkilat-ı mahsusa üyeleri de idama mahkûm edildi. fakat bunların idam edilmelerinin gerekçesi ermenileri katletmeleri ve eşyalarını gasp etmeleri değildi. çerkez ahmet ile ilgili olarak talat paşa’nın cemal paşa’ya çektiği telgrafta “kendisinin imhası her halükârda gereklidir. aksi takdirde ileride çok zararlı olabilir” deniyor. yakup cemil’in idam edilme gerekçesi de ittihatçı yöneticilere karşı darbe organize etmeye çalışmasıdır. kısacası, ittihatçı hükümet teşkilat-ı mahsusa içerisinde yer alan çete reislerinin gelecekte kendisi için tehdit oluşturmaları olasılığını bu yargılamalar yoluyla ortadan kaldırmak istedi.

    [5] ‘devlet şefkat elini uzattı’

    osmanlı devleti tehcir edilenlere her türlü yardımı yaptı, sürüldükleri yerlerde iş bulmaları için önayak oldu

    bu iddiaya göre ermenilere maddi olarak ciddi yardımlar yapıldı, kendilerine sürgün bölgelerinde araziler verildi ve hatta el konulan mallarının satış bedelleri kendilerine iade edildi. bu teze kanıt olarak tehcir talimatnamesi ve sayısı bir elin parmaklarını geçmeyecek belge öne sürülüyor.

    osmanlı devleti sürülen ermenilere maddi açıdan yardım etmek bir yana, tehcirin maliyetini bile ermenilerin geride bıraktıkları mallar üzerinden, yani ‘emval-i metruke bütçesi’nden karşıladı. iaşe ve iskândan sorumlu şükrü kaya, talat paşa’ya ermenilerin kitlesel olarak kendi sürgünlerini finanse etmeleri fikrini önerdi. talat paşa da ekim 1915’te bu öneriyi onayladı. öte yandan, ermeniler sürgün sırasında rüşvet vermekten ve gasp edilmekten dolayı mali açıdan tükendiler. bu nedenle, ittihat terakki yönetimi, finansman politikasını değiştirdi ve tehciri emval-i metruke aracılığıyla finanse etmeye başladı.

    osmanlı devletinin ermeni mülklerini idare etme biçimi, ermenilere ait malların satış bedellerinin sahiplerine iade edildiği iddiasının temelsizliğini ortaya koyuyor. devlet bu mülklerin bir kısmını, kapış kapış kapışılacak fiyatlarla şaibeli açık artırmalarla satışa sundu. önemli bir kısmını ise devletin kendi ihtiyaçlarının karşılanması, orduya giysi ve iaşe temin edilmesi, muhacirlerin iskân edilmesi gibi amaçlarla kullanıldı. devlet idarecilerinden sıradan halka kadar geniş bir kesim söz konusu mülkleri yağmalayıp gasp etti. bu tarihsel bilgiler ışığında, osmanlı devleti’nin sürgün ettiği ermenileri ekonomik açıdan yıkıma uğrattığı inkâr edilemez.

    [6] ‘ölü sayısı abartılıyor’

    tehcir edilenlerin sayısı 500 bindir. 200 bin kadar ölüm vardır.

    tehcir edilenlerin ve insani kaybın sayısını az gösterme eğilimi murat bardakçı’nın talat paşa’nın evrak-ı metrukesi’ni yayımlamasıyla sekteye uğradı, zira talat paşa’ya göre tehcir edilen ermenilerin sayısı resmi tarih anlatısının çok üzerindedir. talat paşa tehcir sırasında vilayetlere telgraflar çekerek, vilayetlerden ne kadar ermeni’nin sürüldüğüne ve ne kadar ermeni’nin kaldığına ilişkin bilgileri iletmelerini istedi. paşa’nın listesine göre tehcir edilen ermenilerin sayısı 924 bin 158’dir. bu listede istanbul, van, antalya, eskişehir ve urfa gibi ermenilerin tehcire uğradığı bazı vilayetlerin eksik olduğu düşünülürse, bu sayının daha da yüksek olması beklenebilir.

    resmi tarih anlatısının baz aldığı 500 bin rakamı, suriye çöllerindeki kamplara ulaşabilen ermenilerin sayısıdır. bu belgelerin savaş koşulları altında yazıldığı ve önemli arşiv belgelerinin yok edildiği dikkate alındığında tehcirle ilgili kesin sayılara ulaşmanın mümkün olmadığı söylenebilir. böyle bir çabaya girişmenin ne denli manidar olduğu da ayrıca sorgulanabilir. öte yandan, talat paşa’nın kara kaplı defteri temel alındığında dahi 400 binden fazla ermeni’nin sürgün bölgesine ulaşamadığı çok açıktır.

    [7] ‘tehcir savaş bölgeleriyle sınırlıydı’

    tehcir kararı mayıs ayında uygulanmaya başlandı, ilk olarak savaş bölgelerinde uygulandı.

    ilk tehcir kararı mayıs değil, şubat ayında uygulamaya konuldu. zeytun ve dörtyol bölgelerindeki ermeniler asker kaçaklarıyla mücadele bahane edilerek iç bölgelere sürüldüler. bu uygulamanın ilk etabında dörtyol civarındaki ermeniler konya’ya tehcir edildi. 8 nisan 1915 tarihiyle birlikte zeytun ve maraş’taki ermeniler de iç bölgelere sürülmeye başlandı. tehcirin birinci safhasındaki bu sürgünlerin geçici savaş tedbirleri olmadığı nisan ayının ortasında ermenilerden boşalan yerlere müslüman muhacirlerin yerleştirilmesinden anlaşılmaktaydı. haziran 1915’te nüfusu müslümanlaştırılan zeytun’un adı da süleymanlı olarak değiştirilmişti. sürgünlerin aylar öncesinden başladığının bir diğer kanıtı da 31 mayıs 1915 tarihinde kabul edilen meclis-i vükela kararıdır. bu kararda tehcir uygulamasından bahsedilirken “nakl-ü iskanına mübaşeret ve devam edilmekde” deniyor, yani bu tarih itibariyle tehcir uygulamasına zaten başlanmıştı. tarihsel belgeler incelendiğinde tehcir yasasının uygulamanın başlamasından sonra geçirildiği çok açıktır. tehcirin kanunlaştırılması, diğer ülkelerin sürgünlerle ilgili haberlere tepki vermeye başlamaları, hatta osmanlı yöneticilerinin yaşanan kırımlardan sorumlu tutulacağına ilişkin notalar vermeye başlamalarından sonra oldu. bu tepkiler karşısında talat paşa hali hazırda devam eden bu uygulamaya yasal bir kılıf uydurma çabasına girdi ve olayların sorumluluğunu kendi üzerinden atarak bir hükümet meselesi haline getirmeye çalıştı.

    [8] ‘ermeniler rahat edecekleri bir yere gönderildi’

    ermeniler çöle değil, imparatorluk coğrafyası dahilinde olan suriye’nin yerleşime elverişli bir bölgesine, verimli topraklara gönderildi

    der zor’un yerleşime elverişsiz çöl niteliğinde bir bölge olduğunu osmanlı idarecilerinin de bildiği, osmanlı arşivinde bulunan çeşitli belge ve raporlardan anlaşılıyor. 1. dünya savaşı öncesinde osmanlı devleti çeşitli coğrafyalardan sürülen ya da göç eden müslüman muhacirleri iskân etme sorunuyla karşı karşıyaydı. osmanlı idarecileri bu muhacirlerden bir kısmının der zor bölgesinde iskan edilip edilemeyeceğini soruşturmaya başlamışlardı. eski der zor mutasarrıfı lütfi bey bölgenin iskâna elverişli olmadığını belirten bir rapor hazırladı. çöl niteliğindeki bölgelerin yerleşime elverişsizliğinin osmanlı idarecileri için ne kadar gündelik bir bilgi olduğu mecliste yaşanan tartışmalardan da anlaşılmaktadır. müslüman muhacirlerin ege ve trakya bölgesindeki rum köylerine yerleştirilmesini eleştiren mebus emanüelidi efendi, üsküdar’dan basra’ya kadar boş bir sürü arazi olduğunu belirtmiş ve muhacirlerin buraya yerleştirilmesini önermişti.

    talat paşa bu öneriyle ilişkili olarak “bu muhacirleri dedikleri gibi oralara gönderip çöllere serpecek olsaydık oralarda cümlesi açlıktan ölecekti” diyerek çöl bölgelerinin iskân için ne derece uygunsuz olduğunu itiraf etmişti. aynı talat paşa 10 ay sonra ermenilerin der zor’a sürülmesine bizzat karar verdi.

    [9] ‘24 nisan kurbanları masum değildi’

    24 nisan 1915’te tutuklanan ermeni aydınlar toplumu isyana teşvik eden komitacılardı.

    bu iddiada sözü edilen 240 kişi, ermeni ileri gelenlerine karşı düzenlenen bir operasyonla tutuklandılar. birkaç gün içerisinde sayıları 2345’e ulaşan tutuklamalarla ermeni mebuslardan şairlere ermeni toplumunun deyim yerindeyse ‘beyni’ hedef alındı. bu kişiler tutuklanmalarını takiben ayaş ve çankırı’ya sürüldüler. haklarında hiçbir yargısal süreç başlatılmayan tutuklulardan 761’i öldürüldü. ilk etapta tutuklananlar arasında ii. meşrutiyet’in ilanından itibaren ittihat terakki ile çeşitli ittifaklar yapan ve yasal parti statüsündeki taşnaktsutyun ve hınçak partilerinin üyeleri de vardı. fakat tutuklanan kişilerin hepsi bu örgütlerin üyesi değildi. bazılarının hiçbir örgütle ilişkisi yoktu. bu kitlesel tutuklamaların hedefinde ermeni toplumuna yönelik imha politikasının onlar tarafından uluslararası kamuoyuna aktarılmasını önlemek bulunuyordu.

    [10] ‘ittihatçılar uluslararası düzeyde yargılanıp aklandı’

    ittihatçılar malta süreci ile soykırım suçundan uluslararası düzeyde aklanmış oldu.

    bu iddianın güçlendirilmesi amacıyla yahudi soykırımı’nda rolü olanların yargılandığı nürnberg mahkemeleri ile malta ‘yargılamaları’ eş tutuluyor. oysa malta yargılamalarının seyri bu iddiayı daha ilk bakışta çürütüyor. birinci dünya savaşı’nın bitiminden sonra toplanan paris barış konferansı’nda ingiltere’nin ısrarıyla osmanlı’daki savaş suçlularının yargılanmasına savaşın hemen ardından istanbul’da başlandı. yargılama süreci osmanlı hükümeti’nin kendisi tarafından başlatıldı. bu kapsamda, bazı ittihat terakki yöneticileri ve yerel idareciler, osmanlı devleti’nin savaşa sokulması, tehcir sırasında ermenilerin kırıma uğratılması gibi suçlarla tutuklandılar.

    bu süreç esnasında, ingiltere, osmanlı devleti’nin yargılamaları hakkaniyetle gerçekleştiremeyeceğini ve tutuklanan kişilerin serbest bırakılacağını düşünüyor ve söz konusu suçlarla ilişkilendirilen kişilerin osmanlı toprakları dışına çıkarılmasını istiyordu. ingiltere’nin bu yöndeki teklifi müttefik güçlerce kabul görmedi, özellikle fransa bu teklife çok sert tepki gösterdi. fransa, barış antlaşması imzalanmadan osmanlı devleti’nde suç işleyenlerin osmanlı mahkemelerinde yargılanması gerektiği kanaatindeydi. bu tartışmalar sırasında, istanbul yargılamaları kapsamında boğazlıyan kaymakamı kemal bey’in idam edilmesine karar verildi ve infazı gerçekleştirildi. bunun üzerine, türk milliyetçisi bir grup idamı protesto etti. bu protesto sonrasında ingiltere bütün tutukluların serbest kalabileceği ihtimalini gerekçe göstererek bazı tutukluların malta’ya sürülmesine karar verdi. bu karar müttefik güçler tarafından tepkiyle karşılansa da, ingiltere tutsakların kaçmasına müsait bir ortam olduğunda ısrar etti ve bu kişilerin gelecekte müttefiklerin ortaklığında kurulacak bir mahkemede yargılanıncaya değin malta’da ingiltere’nin gözetiminde tutulacaklarını belirtti.

    ingiltere 240 kişiyi savaşla ilişkili suçlardan müttefiklerin kuracağı bir mahkemede yargılamak istiyordu; bu kişilerden 70’i malta’da tutukluydu, diğerleri ise aranıyordu. ingiliz başsavcılığı, ağustos 1920’de malta’daki tutukluları tutuklanma gerekçelerini oluşturan suç iddialarına göre üç sınıfa ayırdı: ingiliz savaş tutsaklarına kötü davrandıkları iddialarıyla tutuklu bulunanlar; sürgün, yağma ve kırım suçlarıyla ilişkili olarak tutuklu bulunanlar; mütarekeyi ihlal yoluyla siyasi suç işledikleri iddiasıyla tutuklananlar. başsavcılık, bu kişilerden sadece birinci grupta olanların kendi yargılama alanına girdiğine, diğer tutukluların barış antlaşmasının imzalanmasının ardından müttefiklerin ortak kuracağı mahkemelerce yargılanmaları gerektiğine karar verdi.

    ingiltere, bir yandan malta’daki tutukluların yargılanması için paris’te müttefik devletleri ikna etmeye çalışırken, bir yandan da anadolu’da bulunan 24 ingiliz savaş esirini kurtarmak için osmanlı topraklarındaki siyasi otoriteler ile müzakere ediyordu. önce istanbul hükümeti ile pazarlık edilmek istendi, ankara ile müzakereler kurtuluş savaşı’ndaki gelişmelere paralel olarak gelişti. iki müzakere sürecinin de amacı değiş-tokuş yoluyla anadolu’daki ingiliz savaş esirlerini kurtarmaktı.

    bu süreçte, ingiliz esirleri meselesi ingiltere hükümeti’ni iç siyasette sıkıştırmaya başlamıştı. parlamentoda bu konuya ilişkin sert tartışmalar yapılıyor, hükümet esirlerin serbest bırakılmaları konusunda üstüne düşen vazifeyi yerine getirmemekle itham ediliyordu.

    ingiltere hükümeti türk-yunan savaşı’nın kemalistler lehine ilerlemeye başlamasının yarattığı kaygılar ve iç siyasetteki konumunun bu mesele yüzünden zedelenmesi üzerine esirler konusunda geri adım attı ve bütün tutsakları ingiliz esirlerine karşılık serbest bırakmaya karar verdi. 30 ekim 1921’de 24 ingiliz esirine karşılık, ingiltere gözetimindeki bütün malta tutsakları serbest bırakıldı. ingiliz esirlere zalimce davranmakla suçlanan tutuklular dahi bu süreçte hürriyetlerine kavuştular.

    malta sürgünlerine ilişkin tarihsel veriler dikkate alındığında malta sürecinin itc’yi uluslararası hukuk nezdinde aklayan bir anlam taşımadığı ortaya çıkıyor. birincisi, malta sürecinin kendisi uluslararası bir yargılama zemini değil, ingiltere hükümetinin -başta anadolu’nun işgalini kolaylaştırmak olmak üzere- siyasi amaçlarla meydana getirdiği politik bir mekanizmadır. ikincisi, malta sürecinde başsavcılık kırım, sürgün ve yağmadan suçlanarak tutuklananlara ilişkin bir tek karar vermiştir; o da bu kişilerin ingiliz mahkemelerince değil uluslararası bir mahkeme tarafından yargılanması gerektiğidir. yani, malta sürecinde bu kişilere ilişkin ne dava açılmış, ne de haklarında hüküm verilmiştir. üçüncüsü, ikinci gruptaki kişiler hukuken kırım, yağma ve sürgün suçlarından beraat etmediler; bir esir takası antlaşması uyarınca serbest bırakıldılar.

    kaynakça:
    - akçam, taner, “ermeni meselesi hallolunmuştur”: osmanlı belgelerine göre savaş yıllarında ermenilere yönelik politikalar, istanbul: iletişim, 2009.
    - akçam, taner, insan hakları ve ermeni sorunu: ittihat ve terakki’den kurtuluş savaşı'na, istanbul: iletişim, 1999.
    - aktar, ayhan, türk milliyetçiliği, gayrimüslimler ve ekonomik dönüşüm, istanbul: iletişim, 2006
    - dadrian, vahakn, the history of the armenian genocide: ethnic conflict from the balkans to anatolia to the caucasus, providence, ri: berghahn books, 1995.
    - dündar, fuat, modern türkiye'nin şifresi: ittihat ve terakki'nin etnisite mühendisliği, 1913-1918, istanbul: iletişim, 2008.
    - kevorkian, raymond h., soykırımın ikinci safhası: sürgüne gönderilen osmanlı ermenilerinin suriye-mezopotamya toplama kamplarında imha edilmeleri (1915-1916), istanbul: belge, 2011.
    - minassian, gaidz ve avagyan, arsen, ermeniler ve ittihat terakki: işbirliğinden çatışmaya, istanbul: aras, 2005.
    - üngör, uğur ü. ve polatel, mehmet, confiscation and destruction: the young turk seizure of armenian properties, london: continuum, 2011.
    - yeghiayan, vartkes, malta belgeleri: ingiltere dışişleri bakanlığı “türk savaş suçluları” dosyası, istanbul: belge yayınları, 2007.

    kaynak: resmi tarihi sınıfta bırakan 10 çürük tez / mehmet polatel ve nazife kosukoğlu / agos / 26 ocak 2012 (rakamlar eklendi - sk)

    --- alıntı sonu ---

    tema:
    (bkz: ermeni soykırımı/@derinsular)

    ana tema:
    (bkz: soykırım/@derinsular)
  • (1) türkiye'de ancak son yıllarda tartışılmaya başlanan 1915 konusu hakkındaki dünyadaki kanı nedir?
    (2) türkiye'nin resmi tezi dünyada tarihçilerce ne şekilde değerlendirilmektedir?
    (3) türk tezinin sözcüleri durumunda olan tarihçiler ve tarih kurumları hakkında dünyadaki saygın sosyal bilimciler nasıl bir fikre sahiptirler?

    gibi sorulara yanıt almak için şu yazıya bakılabilir:

    türkiye ne yapmalı? (2) / etyen mahçupyan / zaman / 11 mart 2012

    dünyada durum, aynen bu yazıda izah edildiği gibidir.

    tema:
    (bkz: ermeni soykırımı/@derinsular)

    ana tema:
    (bkz: soykırım/@derinsular)
1880 entry daha