şükela:  tümü | bugün
  • çoğu insan fortuna'yı carl orff'un 1930'larda bir 13. yüzyıl şiirine yaptığı beste ile tanır. yunan mitolojisindeki karşılığı tyche olan fortuna, roma mitolojisinde kader tanrıçasıdır.

    adalet tanrıçası iustitia ile fortuna'nın önemli bir ortak noktası vardır: ikisi de bağlı gözleri ile kör ve tarafsızdır. lakin iustitia adaletin tecessümü olarak dengeli iken fortuna dengesizdir. adalet tanrıçasının aksine kader tanrıçası, tüm ahlaki motivatörlerden azat ve spontandır.

    iustitia
    fortuna

    "fortuna caeca est." deyiminden "kör talih" kişileştirmesinin antik medeniyetlere dayandığı anlaşılabilir. laelius de amicitia'da cicero şöyle buyurur: "non enim solum ipsa fortuna caeca est, sed eos etiam plerumque efficit caecos, quos complexa est." (talihin yalnızca kendisi kör değildir, o genel olarak kucakladıklarını da kör eder.")

    roma döneminin en eski anıtlarından, gülhane parkında kıymetli bir miras olan gotlar sütunu'nda da fortuna'nın adına rastlanır. gotlara karşı kazanılmış bir zafer sonucunda 3. asırda dikilmiş olan bu anıtın kitabesi;

    "fortunae reduci ob devictus gothos"
    "gotların mağlubiyeti nedeniyle dönen fortuna'ya"

    ifadesini üzerinde taşır.

    kıssadan hisse: tanrıçalar ölür, sözcükler kalır. "fortuna" olarak italyancaya, "fortune" olarak ingilizceye ve fransızcaya geçen bu eski kelime anlamını korurken, nişanyan'a göre piri reis'in kitâb-ı bahriye'sinde:

    "fortuna-yile kıble canibine gitdükden sonra..."

    şeklinde bir anlatım mevcuttur. anlaşılabileceği üzere pek çok avrupa dilinde "talih" veya "servet" gibi anlamlara sahip olan "fortuna" sözcüğünün türkçeye "fırtına" olarak geçmiş olması muhtemeldir.
  • sans ve kader tanrisi. carmina burana bu amcaya yakarmayla ba$lar. oh fortuna, velut luna. yani: aya benzer fortunam..
  • homeros'un ilyada'sında bile zeus, achilleus ve hector düellosunu kimin kazanacağını belirlemeyi fortuna'ya bırakmak zorunda kalmıştır. gerçekten de tanrıların üzerindedir.
    peki bu tanrıçanın seçimleirni etkileyen her hangi bir kriter var mıdır? virgilius'a göre vardır. kendisi "audentes fortuna juvat"* demiştir. önermenin doğruluğu tartışılır, ama içimden bir his buna inanmamı söylüyor.
    unutmadan; virgil'in aklına uyup cesaretiyle tanrıçayı peşinden koşturanların arasında büyük iskender de vardır.
  • william shakespeare'in birçok oyununda karşımıza çıkan bir temadır. fortuna, insanın gücünü katbekat aşan; kişiye kimi zaman mutluluk (talih), ama çoğunlukla yıkım (kör talih) getiren bir kuvvettir. mesela:

    "i am fortune's fool." (bkz: romeo and juliet)

    fakat shakespeare, yaşadıklarımızın ve yaşayamadıklarımızın sorumluluğunu bir başkasında (hatta fortuna'da) değil, kendimizde aramamız gerektiğini de bize sık sık hatırlatır. her şeyi kısmete havale ederek yaşamanın konforu sığ ve aldatıcıdır. ("there must be more to life than fortuna"). mesela:

    “the fault, dear brutus, is not in our stars, but in ourselves.” (bkz: julius caesar)
  • tezer özlü'nün ilk yayımlanan hikâyesi...

    1963 martı... yeni insan dergisi.
  • vortumna'dan gelir; tahmin edilemeyeni önüne getirir.
  • yunan tanrıçası tykhe'nin roma mitolojisindeki karşılığıdır. tanrı fors'la bir çift olarak düşünülür ve ikisine birlikte tapılırdı.

    fortuna tapımının roma'ya servius tullius tarafından getirildiği söylenir. bir hikayeye göre fortuna, kralı o kadar çok severmiş ki geceleri onun evine girermiş. tanrıçanın tapınağında kralın da bir heykeli dikiliymiş.

    fortuna helenistik dönemin etkisiyle tykhe'nin yanı sıra mısır tanrıçası isis'le de özdeşleştirilmiştir.
  • roma tanricasi. eski roma paralarinin arka yuzunde gorulebilir. bir elinde boynuz, bir elinde dumen tutar. genellikle ince bir elbise giyer ve suratinda gulumsemeyle tasfir edilir. yazilanlara gore cok da guzeldir. jupiterin ilk cocugu imis. onceleri bereket tanricasi diye bilinirdi, insanlar akla gelebilecek her sey icin tapinaklarda ona yalvarirdi.

    boynuz fortunanin dilekleri yerine getirme gucunu temsil ederken, dumense insanlarin kaderini bir anda degistirme gucune sahip oldugunu gosteriyor.

    fortuna once istediklerinizi size verir, sonra bir anda her seyi tersine cevirir, siz bogazinizdaki bir kilcik yuzunden bogulurken veya herhangi bir nedenden can cekisirken hain hain gulumserdi.
  • machiavelli'nin siyaset teorisinde` :prince` sıkça atıfta bulunduğu kavram. kendisi kavramı insanoğlunun kontrolü dışındaki herhangi bir durum için kullanıyor ve fortunanın düzeni bozan özelliğinden bahsediyor. ama bunu afirmatif bir biçimde yaptığı için de kendisinden yüzyıllar sonra gelen ve contingency kavramıyla kafayı bozmuş düşünürleri kendisine hayran bırakıyor.
  • fortuna, barbie bey'in bir takım şoven tanımına göre (ayarist falan üstelik kendisi bir takım) amca akrabalık eki ile tanımlanamayacak bir tanrica'dır, o fortuna başlığında da incelenmiş olduğu üzere fortuna imperatrix mundi'dir, dünyanın imparatoriçesidir. zira, kader herşeyi kontrol eder, tanrıların bile üstündedir, fortuna ki jupiter bile ağzının içine bakmakta, mercurius selam durmakta, vesta yemeğini pişirmektedir (vesta güzel yemek yapar, evin ve ocağın tanrıçası olarak). latin'lerin* kader tanrıçası fortuna iskandinav mitolojisinde ise üç kız kardeş olduğu kabul edilmiş bir yüce güçtür. (wyrd sisters ile karşılaştırınız)

    vesile ile kendisine ben de yağ çekmek, bir takım işlerim konusunda hayırlı yönde etkilemek istiyorum. (ginger hususunda ise ısrarlıyım)