şükela:  tümü | bugün
  • (bkz: al-i cengiz)
  • 15- 18. yılları arasında kırım'ı yönetmiş olan büyük hanedan. 15. ve 16. yüzyılda osmanlı protokolunde giray hanlar, osmanlı sultanı'nın ardından 2. sırada yer almaktaydı. ta ki ii mehmed giray isyanına kadar. bu isyandan sonra vezir-i azam seviyesine düşürüldüler. hanedana üye giraylardan birkaçı:

    (bkz: hacı giray)
    (bkz: mengli giray han)
    (bkz: gazi giray han)
    (bkz: devlet giray han)
    (bkz: mehmed giray)
    (bkz: kaplan giray han)
    (bkz: murat giray)
    (bkz: adil giray)
    (bkz: selim giray)
    (bkz: safa giray)
    (bkz: halim giray)
    (bkz: şahin giray)
  • (bkz: tarak tamga)
  • veliahtlarından biri yakın arkadaşım olan hanedan.

    elemanın pek tahtla saltanatla işi yok, bildiğin bordrolu çalışan.

    ama çeşme'de falan büyük dedesinin heykelini gördük beraber, biraz tuhaf oldu.
  • al-i cengiz olarak adlandırılan, yani cengiz han'ın soyundan geldiğine inanılan, kırım'ı yönetmiş hanedan. son han şahin giray, kırım'ı rusya'ya verdikten sonra rodos'ta idam edilmiştir.

    tarihteki önemi şu şekildedir;

    saf altay köküne sahip oldukları (ya da en azından öyle inanıldığı), ve zamanında timur'un anadolu'ya etkisi nedeniyle, osmanlı imparatorluğu'nda bir süre gayri resmi bir süre de resmi olarak osmanoğlu hanedanından sonra yer almışlardır. yani, eğer ki osmanoğlu hanedanı yok olursa, devletin devamlılığı giraylar üzerinden devam edecekti.

    4. murat han hasta yatağındayken, kardeşinin (deli ibrahim) devleti yönetebileceğine inanmamış ve onun ölüm emrini vermişti. ancak 4. murat'ın annesi kösem sultan'ın etkisiyle ibrahim idam ettirilmedi ve devletin başına geçti. eğer 4. murat'ın emri yerine getirilseydi, 4. murat'ın başka kardeşi ve çocuğu da olmadığı için, yönetim giray soyuna geçecekti. kısaca 1640 yılından itibaren osmanlı imparatorluğu'nun adı değişecek ve giraylı imparatorluğu olacaktı. giray hanedanı osmanoğlu'ndan daha laik ve moderndi. ancak diğer yandan en az osmanoğlu hanedanı kadar siyasetten anlamıyordu. bu nedenle tarihteki bu nokta farklı yönde devam etseydi, osmanlı'nın yıkılması yine kaçınılmazdı, ancak osmanlı halkı kültürel olarak hafif daha farklı bir noktada olabilirdi.
  • osmanlı hanedanının soyu kesilmesi durumunda yerine geçecek hanedandır.

    “abdülhamid’den sonra tahta geçmek üzere sarayda muhafaza edilen şehzade selim’dir. henüz genç olan bu şehzadenin osmanlı hanedanını tehdit eden kısırlığı ortadan kaldıracak kadar genç yaşta tahta geçeceği umulmaktadır. hanedanın kesilmesi demek imparatorluğun parçalanması demektir, zira cengiz hanedanını osmanlı tahtına varis gösteren hiçbir yasa mevcut değildir. osmanlı hanedanının sönmesi halinde, imparatorluk parçalanma tehlikesi ile karşılaşınca ulemanın kırım hanlarından birini tahta çağıracakları muhakkaktır.” (baron de tott, 18. yüzyılda türkler: türkler ve tatarlara dair hatıralar, tercüman 1001 temel eser, çev: mehmet r. üzmen, s. 34)

    “osmanlılar ilk günden itibaren kırım hanlığı ve hanlığın giray hanedanıyla özel bir ilişki kurdular. bunun gerisinde, osmanlı sultanının ukrayna'dan ta orta asya'ya kadar uzanan engin bozkır topraklarında yaşayan tüm türki halklar üzerinde otorite iddiasında bulunması vardı. osmanlılar girayların doğrudan cengiz han'ın soyundan geldiğini düşündükleri için, kırım hanlığı'yla bağlantılarından yararlanarak evrensel moğol mirasıyla bağ kurmak ve orta asya türk dünyasındaki hak iddialarını meşrulaştırmak istiyorlardı. bu nedenle, haraca bağlanmış ve sultana asker yollamak zorunda olan diğer tabi devletlerin aksine, osmanlı sultanı kırım hanlarına hem yıllık maaş hem de osmanlı'nın rumeli (balkan) ve anadolu sancaklarında toprak vermişti.” (magocsi, paul robert, şu mübarek topraklar, kırım ve kırım tatarları, yapı kredi yayınları, 1. baskı, istanbul, kasım 2017, s.46-47)