şükela:  tümü | bugün
  • 13.4 milyar yıl ötedeki galaksi, hubble tarafından bugün içerisinde keşfedilmiştir. big bang'den 400 milyon yıl sonra oluştuğu gözlemlenmiştir.

    (bkz: en uzak galaksi)
  • 13.4 milyar ışık yılı değil, yaklaşık olarak 32 milyar ışık yılı uzaklıkta olan galaksidir. sadece biz onu 13.4 milyar yıl önceki hâli ile gözlemleyebiliyoruz, bu da galaksinin uzaklığı ile ilgili bir takım yanlış anlaşılmalara sebebiyet veriyor.

    insanın galaksinin uzaklığını öğrendiği zaman ilk olarak aklına gelen soru şu:

    "big bang 13.8 milyar yıl önce gerçekleşmiş iken, bir galaksiden 32 milyar ışık yılı uzaklıkta olmamız nasıl mümkün olabilir?"

    big bang'den sonra birbirimizden 180 derecelik bir açıyla ışık hızıyla uzaklaşmaya başladığımızı varsaysak bile, (bakın burada o kadar optimistiz ki 180 derece ve ışık hızı gibi değerlerle yola çıkıyoruz, galaksilerin oluşum sürecini filan hiç hesaba katmıyoruz) elde ettiğimiz uzaklık maksimum 27.6 milyar ışık yılı olabiliyor.
  • 32 milyar ışık yılı masafede bulunan ilk galaksi.

    edit: bu da büyük patlamadan önce oluştuğu anlamına geliyor.
  • gn-z11, büyükayı takımyıldızı'nda bulunan yüksek derecede kırmızıya kaymış bir galaksidir. gn-z11'in z = 11,1'lik bir spektroskopik kırmızıya kayması, 13,4 milyar yıllık olup 13,8 milyar yıl önce meydana gelen büyük patlama'dan 400 milyon yıl sonra var olduğu şekliyle görülmektedir.

    gn-z11, samanyolu'ndan 25 kat daha küçük olup samanyolu galaksisi yıldız kütlesinin %1'ine sahiptir. gn-z11, samanyolu galaksisi'nin bugün yaptığının yaklaşık 20 katı kadar bir hızla yıldız meydana getirmektedir. tabii bu gözlem 13 küsur milyar yaşındaki ışığa göre yapılıyor. galaksi gerçekte tamamen yok olmuş da olabilir.

    yale üniversitesi'nden pascal oesch'e göre şu anda bu galaksinin dünyadan yaklaşık 32 milyar ışık yılı uzaklıkta olduğu tahmin ediliyor.

    peki 13,4 milyar yıl önce oluşmuş bir galaksi, nasıl 32 milyar ışık yılı uzakta olabiliyor?

    çünkü evren genişliyor, hem de gittikçe hızlanarak genişliyor. arabayla otoyolda giderken birinin otoyolu lastik gibi çekip uzattığını düşünün. aracınızın hız göstergesi 100 km ile gittiğinizi söylese bile gerçek hızınız 100 km + yolun uzama / genişleme hızı olacak, mesela 250 km.

    böylece siz bir saat yol gidince normalde 100 km ilerlemeniz lazımken 250 km ilerlemiş olursunuz. galaksiden gelen ışığa aynen bu oluyor. aradaki fark buradan kaynaklanıyor. galaksinin var olmaya başladığı 13 küsur milyar yıl içerisinde evren çok ve hızla genişledi.

    ayrıca, evrendeki her madde ve enerji parçacığının hızı, ışık hızı ile sınırlıdır malumunuz. hiç bir "şey" ışıktan hızlı gidemez. ancak uzay-zaman dokusu ne bir madde ne de enerji olduğu için, genişleme hızı ışık hızıyla sınırlı değildir. uzay, ışıktan çok daha hızlı genişler ve bu hız giderek artmaktadır.

    bu yüzden, yukarıda bahsedildiği gibi, galaksi büyük patlamadan önce falan oluşmamıştır.

    edit: "şu kadar eski" denilen her gök cisminin aslında ne kadar uzağımızda olduğunu siz de kolaylıkla hesaplayabilirsiniz!

    evrenin genişleme hızı konusunda en modern değer, megaparsec başına saniyede 68 kilometredir. bir megaparsec, 3,26 milyon ışıkyılı demektir. 1 megaparsec uzaklıktaki bir galaksiye bakarsanız, saniyede 68 km hızla bizden uzaklaşıyor demektir. galaksi 2 megaparsec (mp) uzaktaysa saniyede 136 km hızla uzaklaşıyor demektir.

    3,26 milyar ışıkyılı, (yani 1000 megaparsec; 1 gigaparsec) uzaktaki bir galaksi saniyede 68.000 km hızla bizden uzaklaşır. buradan orantı alarak farklı yaştaki gök cisimlerinin aslında ne kadar hızla uzaklaşmakta olduğunu ve zaman içinde bu uzaklaşma sebebiyle yer değiştirerek bize göre şu anda ne kadar uzakta olmaları gerektiğini hesaplayabilirsiniz.
  • (bkz: #93258856) ilgili entry'de bir tanımın yanlış olduğu belirtmek istediğim, tanımlanmış galaksi.

    evrenin ışık hızından daha hızlı genişlemesinin kesin olup olmadığı bilinmemekle beraber galaksilerin kızıla kayması bu sonucu doğurmaktadır. ancak hala açıklanamayan, evrenin ışık hızından daha hızlı genişlemediğini ortaya koyan teoriler de kızıla kayma noktasının sonrasında oluşacak senaryolara dayandırılmaktadır.

    yani, ekşi şeyler'e düşmüş olan ilgili entry'de yapılan tanım, sadece teorilerden birine aittir. bu şekilde yorumlanmıştır. yorum kısmı, doğru olduğu düşünülen teori, iddia için doğru bir çıkarımdır. daha fazlası değil.

    edit: kırmızıya kaymada hatanın olduğunu ve evrenin yaşının bulunmasında hata oluşturacağını düşünmemize yarayan kuasar'lar örnek verilebilir. kırmızıya kayma, evrenin yaşı için geçerli olmayan bir veridir. ( yakın zamana kadar geçerliydi )