şükela:  tümü | bugün
  • romalı oyun yazarı. ayrıca fabula palliata adlı tiyatro türünün kurucusu.
  • (bkz: naevius)
  • latin edebiyatı'nın başlangıç dönemi şairlerlerinden. birinci kartaca savaşı'nı anlatan ilk milli roma destanını yani 'bellum punicum'u yazan kişi. vergilius'un, aeneis'i yazarken en çok etkilendiği ozan.
  • campania kökenlidir. doğuştan pleb (halk) sınıfındandır. cumhuriyet döneminde edebiyatçılar askerlik de yapabildiğinden kartaca savaşında bizzat bulunmuştur. döneminin politik olaylarına etkin olarak katılmıştır - özellikle soyluluğa ilişkin tartışmalar. herhangi bir soylu tarafından korunmamış, belki de bu nedenle 2 kez sürgüne gönderilmiştir.

    roma'nın tarih önecisini cesurca incelemiştir. euripides'ten fazlaca etkilenen yazarın, hellen kültüründen beslenen kozmik bir perspektifi vardır. ayrıca saturnus veznini geliştirmiştir.

    edit: unutmadan. sürgün edildiği tunus'ta kendi mezar taşını yazdıktan sonra intihar ederek "sahne"den inmiştir.
  • doğal olarak yunan edebiyatından fazlaca etkilenmiş roma edebiyatının ilk dönemine ait yazarlardan. roma destanı tarihindeki önemi roma'nın ilk milli destanı olan bellum punicum'u, daha da özelleştirirsek ilk latince orijinal destanı yazmış olmasıdır ki bu destan hakkında detaylı bilgi isteyen varsa başlığa* gitsin, orta boy uzunlukta detaylı bir entarim var hakkında.

    bir yazar olarak, kaynaklara göre 32 komedya yazmıştır; 6 trajedisinin de ismi günümüze gelmiştir. yunan komedyasını üç döneme ayırabiliriz: 1. archaia(eski) 2. mese(orta) 3. nea(yeni); naevius, nea döneminden, yani iskender'in ölümünden sonra doğan yeni komedya tarzından etkilenmiştir fakat bu komedya döneminden günümüze hiçbir yunan eseri tam olarak ulaşmamıştır. umut kapısını kapatacak hamleme gelirsek: naevius'un da hiçbir komedyası, trajedisi ve roma tarihine ait karakterleri içeren yarattığı tiyatro teması olan fabula praetexta tarzındaki eserleri günümüze tam olarak ulaşmamıştır ama birkaç fragman vardır; fabula palliata tarzında da yazmıştır fakat karıştırmayın ki bu yunansı türün yaratıcısı naevius değildir.

    naevius amerikansıdır, jamestown'dan fırlama gibidir, hem de ne fırlama, ok gibi! demek istediğimi açıklayıcı bir kelimeye indirgemek gerekirse sırtını yere değdirmesi zor olan bir özgürlükçüdür kendisi(fragmanlarında da görüldüğü gibi eserlerinde köleleri bolca konu edinir); kısmen aceze grubundan olmasından, yani campania'da doğmuş olmasından(aslında bu kesin değildir, gellius'tan yapılan bir çıkarımdır, bilinene göre o dönemde roma'da gens naevia, yani naevius soyu yaşamaktadır, bu da naevius'un roma'da doğmuş olabileceği ihtimalini yaratır), yani plebs sıfından olmasından, plethus(kalabalık)'tan olmasından dolayı böyledir. ama campania'lı olmak başarıya kampanalı bir fukara taşıtta olmak demek değildir azizim ile azizem. agitatoria komedisinde bir karakterinin ağzından, kendi ağzından dercesine şunları der:

    "semper pluris feci ego
    potioremque habui libertatem multo quam pecuniam."

    yani benim çevirimle:
    "ben(ego) daimi suretle(semper) daha çok itibar ettim(pluris feci)
    fersah fersah(multo) yeğledim(potioremque habui) paraya(quam pecuniam) özgürlüğü(libertatem)"

    tivitırdaki latinceturkce'ye* göre ise çevirisi budur(kimin elinde olduğunu bilmiyorum bu kurumsu şeyin, jimi the kewl reyiz geliyor tabii ilk akla ama çeviri biraz yamuğuma gitti, jimi the kewl tadı almadım ben):
    "hep en fazlasını yaptım
    paradan ziyade çokça özgürlüğüm oldu."

    zannımca buradaki "pluris", "en fazla"dan ziyade "daha fazla değer" anlamındadır ve yapısı değer genitivusu'dur; pluris facere de dolayısıyla bir tür deyimdir. neyse, çeviri jimi'nin ise benden çok çok ov bayağı yani daha tecrübeli olması gereği ikinciye inanın, yoksa bende kalın sayın seyirciler.

    tahmine göre mö 270 yılı civarlarında doğmuştur naevius, kariyerine ise gelllius'tan yapılan bir hesaplamaya göre 235 yılında başladığı düşünülüyor; daha önce de başlamış olabilir.

    gellius'un dediğine göre kartaca ve roma arasında gerçekleşen birinci pön savaşına asker olarak katılmıştır; zaten bellum punicum adlı destanının içeriği de bildiğimiz kadarıyla roma'nın kuruluşu ve birinci pön savaşından oluşur.

    söylendiğine göre aristokratik metelli ailesiyle bolca çatışma içinde olmuş ve neticesinde metellus konsülken onlara karşı yarattığı bir hicivli eser yüzünden hapse girmiştir, eh edebiyat kılıçtır bazen. sahibinden koparılamayan kılıç, ki hapse girdiğinde bile durmamıştır yazmayı naevius, söylentiye göre orada iki eser yazmış ve tutukluları eğlendirmiştir. bazılarına göre roma'dan sürgün edilmiş ve kartaca'nın utica'sında ölmüştür; sürgün edilmesi onu sahnelerden uzaklaştırdığı için malum destanı bu sırada yazdığını düşünürüz. ölüm tarihi de tam bilinmiyor, mö 204 tarihi civarı olduğu düşünülüyor.

    gellius'tan öğrendiğimize göre naevius'un saturnius vezni ile kendi yazdığı mezar taşı da şu şekildedir:

    "immortales mortales si foret fas flere,
    flerent divae camenae naevium poetam.
    itaque postquam est orchi traditus thesauro,
    obliti sunt romae loquier lingua latina."

    yani(çeviri bana ait):

    "eğer ölümlüler için yas tutmak ölümsüzlere mübah olsaydı,
    yüce camena'lar(musaların roma mitolojisindeki adı) ozan naevius için ağlardı.
    nitekim orcus'un hazine sandığına teslim edildikten sonra(naevius teslim ediliyor)
    roma'daki insanlar latince konuşmayı unutmuştur."

    günümüze gelmiş eser adları:

    ***komediler:
    1.akontizomenos
    2.agitatoria
    3.agrypnuntes
    4.appella
    5.astiologa
    6.colax
    7.corollaria
    8.dementes
    9.dolus
    10.figulus
    11.glaucoma
    12.hariolus
    13.leo
    14.nautae
    15.paelex
    16.personata
    17.projectus
    18.quadrigemini
    19.stalagmus
    20.stigmatias
    21.tarentilla
    22.triphallus(3 penisli adam?)

    ***trajediler
    1.aesiona
    2.danae
    3.lycurgus
    4.hector proficiscens

    ***fabulae praetextae
    1.clastidium
    2.romulus

    ***destan
    1.bellum punicum