şükela:  tümü | bugün
  • michel foucault'un ölümsüz eserlerinden biri.

    bir süredir türkiye baskısı yoktu. sahaflar 150tl gibi fahiş fiyatlara satmaya çalışıyorlardı. yakın zamanda imge kitapevi yeni baskısını yayınladı.
  • hapishane'nin doğuşu fuko'nun; bireyi ve toplumu, iktidar ve gözetim ilişkisi bağlamında ele aldığı bir inceleme çalışmasının ürünüdür.
    fuko'ya göre, kendini öne çıkaran iktidar, bir bakıma bireyin oluşmasını engellemiştir; oysa aynı zamanda modern iktidar herkesi bireyselleştirmek istemektedir; çünkü bireyselleştirmek, iktidar karşısında toplumu gözetim altında tutmak ve cezalandırmak, yani egemen olmak demektir. böylece modern iktidar, çocuğu okulla, hastayı hastaneyle, deliyi tımarhaneyle, askeri orduyla, suçluyu hapishaneyle kuşatarak bireyselleştirmiş, kayıt altına almış, sayısal hale getirmiş, böylece egemen olmuştur. her kişi bir yerde kayıtlı hale gelince, herkes denetim altında olacak, gözetim altında tutulacaktır. bu bağlamda düşünüldüğünde, modern iktidar, birey nezdinde büyük bir gözaltından ibarettir. toplumu denetlemek için bireyi gözaltında tutmak, toplumu dizginlemenin temel enstrümanı olarak görülmüştür. ayrıca anti-psikiyatri akımını düşündüğümüzde kulağa oldukça mantıklı gelen önermelerle doludur bu kitap.
  • okurken dağınık bir şekilde notunu çıkardığım kitaptır. ola ki biri okumuştur ama bir daha okumak istemiyordur buyrun efenim. daha bitmedi editlenecek sayfa 263 teyim
    hapishanenin doğuşu
    robert-françios damiens vahşice katledildi (suikastçiydi kendisi) 2 mart 1757

    bu olaydan üç çeyrek yüzyıl sonra leon fauscher tarafından paris genç mahkumlar evi için kaleme alınan yönetmelik:

    madde 17: tutuklular güne kışın saat altıda yazın beştee başlayacak. çalışma süresi her mevsimcde günde dokuz saat. günde iki saat eğitim. çalışma ve gün kışın saat 9 da yazın 8 de sona erecektir.
    madde 18: tutuklular trampetin ilk çalışından sonra sessizce kalkıp giyinmek zorundadır
    madde 19: dua tutuk evi papazı tarafından okunacak ahlaki veya dinsel bir metnin okuması yapılacak. bu iş yarım saatten fazla sürmeyecek.(devam maddeleri şuan yaşadığımız toplumda altkesimin hayat standartlarıyla eşdeğerdir.)

    teknoloji bedensel iş gücüne gereksinimi azalttığı derecede hapishanelerdeki kişi sayısı artıcaktır. nitekim artmıştır da

    fransa'da o zamanlarda hapishanelerin yönetiminin uzun süre içişleri bakanlığına bağlı olması ve kürek mahkumlarının zindanlarının yönetiminin de sömürgeler bakanlığına bağlanmış olması karakteristiktir.
    fransa 1791 ceza kanunu 3. madde: her ölüm mahkumunun kafası kesilir.
    19. y.y.'da ise mahkumun kafasına bir perde geçirilirdi. (iki taraflı seyirlik halini kapatma)
    azap çektirmenin azalması 1760-1840lı yılların büyük dönüşümü esnasında kök salan bir eğilimdir. fakat sadece bir eğilimdir. 20. yy da ise fransa'da genel olarak adli ceza olarak ölümün derinliği anlaşılmış ve kapalı kapılar altında uygulanmıştır. hatta bu ölümü anlatanlar cezalandırılmak zorunda klaınmıştır

    19.yyın ilk yarısında ceza sistemine sıklıkla yöneltilen eleştiri (hapishane yeteri kadar cezalandırmamaktadır: tutuklular daha az aç kalır, daha az üşürler sonuş olarak ortalama bir fakirden daha az yoksul yaşarlar) bu da şu postülayı akla getririr: bir mahkumun diğer insanlardan daha fazla acı çekmesi adildir.

    20.yy da ise yargıçlar suçun kendisini değil suçlunun ruhunu yargılamaya başlar (onlara ne 'olabileceklerini' gösteren bir hukuk sistemi)

    fransa 1810 ceza 64.madde yasayı ihlal eden kişi bunu bir delilik anında yapıyorsa suç ortadan kalkıyordu
    demk ki bir kişinin aynı anda hem deli hem de suçlu ilan edilmesi namümkündü şimdi ise delilik spektrumundaki yerine göre kapatılıp ona göre bir karara bağlanıyor

    ortaçapda şuçun itiraf edilmesi büyük bir kanıt sayılıyordu
    17.yy sanık sorgulamada itirafa karşı direnirse ölüm cezası almıyor.

    en kuralına uygun ceza infazında, yargı biçimlerine en tam uyumda bile intikamın faal güçleri hüküm sürmektedir.

    cellatlar idam hükmünü, ceza verilen kişinin statüsüne göre uyguluyordu. hanedana mensup bir kişinin idamı kan dökerek değil, yay veya kementle boğmak suretiyle gerçekleşirdi
    devlet erkânı ve siyasi mahkûmlar evlerinde, hapsedildikleri yerde veya sarayda idam edilirken, hırsızlar ya şehrin uygun bir yerinde veyahut girdiği ev ya da dükkânın önünde asılmak suretiyle infaz edilirdi. -osmanlı (fransa'da da böyleydi)

    18.yy - hükümdar sadece yasayı uygulayan güç olarak değil aynı zamanda onu askıya alabilen güç olarak bulunur. (af)
    ravaillac- kral ıv. henry'nin katili
    kral idam merasimlerinde halka kendi koyduğu bir takım özrgürlükler vermiştir. örneğin idam mahkumunun ölüm saatine kadar kazığa oturtulmuş bir şekilde bekletilirken üstüne çamur atma küfretme gibi ayrıcalıkalr fakat bunun yanında hükümdar, onlara taş kullanımını yasaklamıştı bu da halkın özgürlüğünün hükümdarın elidne olduğunun bir göstergesiydi

    1812 de champre köyü papazı oraların senyörü tarafından öldürülmüştü ve bu adam deli olarak yutturulmaya çalışılıyordu.

    öteki ile bağ kurmak
    ortaçağda basit suçlardan alt sınıf insanların idamlarında halk, bu idamalarda cellatı ve yetkililere küfür ederek onları taşlayarak tepki gösteriyordu. ötekinin beni kurması olarak idam ediminin çevresine oluşsan halktaki analojik düşünceler, onları sanki o idam edilen kendileriymiş gibi mahkumu savunmaya götürüyordu.
    18.yy britanya ünlü soygun çetesinin reisi marion le goff darağacının üzerinde şunları şöylemiştir : ''beni işiten babalar ve anneler, çocuklarınıza iyi bakınız. onları iyi eğitiniz; çocukluğumda yalancı ve tembeldim; işe altı liard değerinde bir bıçak çalarak başladım. daha sonra çerçileri, sığır tüccarlarını soydum, nihayet bir hırsız çetesini yönettim ve işte buradayım ve işte bu yüzden buradayım. bunları çocuklarınıza anlatınız ki, hiç olmazsa onlar için örnek olsun.'' bunları samimi midir?

    17.yy da kaçakçılık halk tarafından destek görmekteydi
    burjuvazi topraklar feodal düzenin yerine kendilerinin haklarına geçince köylerin önceden hak gördükleri şeyleri onlara yasaklamıştır ( ekin yokken hayvan otlatma, odu ntoplama) şimdi yeni mülk sahipleri tarafından tamamen yasa ihlali statüsüne sokularak defedilmektedir. (böylece halk arasında giderek daha da ysadışı hale gelen veya eğer öylesi istenirse daha da suç kapsamına giren bir dizi zincirleme tepkiye yol açmaktadırlar: tarla çitlerinin kırılması, hayvan hırsızlığı veya öldürülmesi, yangın çıkartma şiddet cinayet vs

    cezanınn ondan beklenmesi gereken sonucu doğurması için yol açtığı zararın, suçlunun suçtan elde ettiği yararı aşması gerekir.
    ceza düşüncesinin sıkıntısı
    cezanın temsili kendisinden daha kapsayıcıdır.

    adli ayinsel çerçeve artık bizatihi paylaşılan bir gerçeğin oluşturucusu değildir. harcıalem kanıtların atıf alanına atılmıştır. bu bir ilkedir. hukuk, artık suçluyla paylaşılan bir suçun uzantısı olamyıp onu 'gerçek' kanıtlara dayandıran yegane sistem olmalıdır. bunun için de optimal nitelik elirlemesi gerekir. bu nitelik, sabit yasaların bireylere nasıl olup da uygulanacağını bize anlatmaya çalışır.

    hukuk giderek bireyselleşmiştir. modern hukuk bireyselleşmeye büyük önem vermiştir.
    oseph michel antoine servan bir fransız yayıncı ve avukattı. romalılarda doğdu. yasayı okuduktan sonra yirmi yedi yaşında grenoble parlamentosunda avokat generali olarak atandı.
    servan : '' suç ve ceza fikirlerinin sıkı sıkıya bağlı olmaları be birbirlerini aralıksız olarak izlemeleri gerekir. böylece yurttaşlarımızın kafasında fikir bağlantısını kurduğunuzda, onları yönetmekle ve onların efendisi olmakla övünebilirsiniz.''

    fanatikler kanaatlerini ve bu kanaatler uğruna çektikleri azapları kendileri için şan unsuru haline getirirler. öyleyse fanatizmi destekleyen gurulu inadı fanatizme karşı oynayalım: fanatizmi gülünç düşürerek (yani aslında bir nevi onu değersizleştirerek) önlemek.
    ceza için hapis fikri zamanında bazı ıslahatçılar tarafından eleştirilmiştir. suça uygun ceza verilmelidir.
    1810 da neredeyse mümkün tüm ceza yargıları hapishaneye çıkıyordu
    fransa'da 19.yy kentlerinin çok yakınında hapishaneler vardı

    amsterdam raphuis'i 1592 hapis cezalarının işgücüyle (ücretli) beraber harmanlanması 18.yy daki ceza sistemlerine bir önayaktır. o zamanlar çoğu suçun aylaklıktan çıktığı düşünülüyordu
    ceza süresi ancak mümkün bir ıslah ve ıslah edilniş suçluların ekonomik kullanımıyla ilişkili olarak bir anlama sahiptir.
    walnut street hapishanesi mahkumların hapishane içinde ve duruşimadan önce ve sonra gösterdiği hal ve hareketlere göre onları bilgi nesnesi yapmıştır

    18.yy ikinci yarısı askerlerin bedenlerine yönelik tahakküm artmıştır
    bedenin uysallaştırılması öncekolejlerde sonra hastane ve okullarda en son da askeriye de görülmüştür.
    103
    yeni disipnlin yöntemleri
    çitleme disiplin analitik bir mekanı örgütlemektedir
    işlevsel yerleşimler disiplinle gözetimin ve bireyselleşmenin eklemlenmesi sağlanmıştır.
    dizisel bir mekanın örgütlenmesi, ilk öğretimin en büyük teknik değişimlerinden biri olmuştur. bu değişimin, geleneksel sistemin (öğretmenle birkaç dakika çalışan bir öğrenci, bu arada bekleyenlerin karışık grubu aylak ve gözetimden yoksun olarak kalmaktadır) aşılmasına olanak vermiştir. bireysel yerleri ayırarak, herbirinin denetlenmesini ve herkesin eşanlı eşanlı çalışmasını mümkün kılmıştır
    okul mekanını öğreten bir makine olarak, ama aynı zamanda, gözeten, hiyerarşik hale getiren, ödüllendiren bir makine olarak da işlev görmesini sağlamıştır. öğrencilerin ahlaklı veya ahlaksız olmasına göre temizliklerine göre herbirinin değerine göre ayrımsallaşması zamanında uygun bulunmuştu

    john baptist de la salle'ın eğitim reformunda şu yer alıyordu : ''ebeveynleri ihmalkar ve bitli olanlar, temiz ve bitsiz olanlardan ayrılsınlar; hafif ve aklı havalarda bir öğrenci uslu ve ağıbaşlı başka ikisinin arasına yerleştirilsin, inançsız biri ya yalnız bırakılsın ya da iki imanlı öğrencinin yanına oturtulsun.''
    saint maur imalathanesi : sabahları işlerine gelen bütün kişiler çalışmaya başlamdan önce ellerini yıkayacak, çalışmalarını tanrıya adayacak, haç çıkartacaklar ve sonra çalışmaya başlayacaklar
    dinsel tarikatlar yüzyıllar boyunca disiplin üstadları olmuştur
    disipline etme yöntemleri
    saat düzenlemeleri
    eylemin zamansal yoğunlaşması 109
    beden nesne eklemleşmesi 110
    tüketici kullanma 111

    16.yy da askeri eğitim çarpışmanın parça veya bütün olarak taklidine dayanmaktaydı. 18.yy da talimname hükümleri artık örnek eğitimi değil de, temel eğitimi izlemektedir: basit hareketler - parmakların durumu, bacağın kırılması kolların hareketi; bunlar en fazlasından yararlı davranışların tabanının oluşturucularıdır. itaatkarlık seviyesi sağlamaktadır.

    çocuğu öğreniminin sonuna kadar izleyecek ve yıldan yıla aydan aya artan karmaşıklıkta alıştırmalar içerecek olan bir program fikri, her halükarda ilk önce dinsel bir grubun içinde, ortak yaşam biraderleri içinde ortaya çıktı. bu kardeşlikte öğretmenler öğrencileri mükemmelleştirme eğilimindedirler. giderek zorlaşan ödevler ve katılaşan alıştırmalar
    cemaatin tümünün selamete ulaşmak için sarfettiği çaba, birbirlerine nazaran tasnif edilen bireylerin ortaklaşa ve sürekli yarışları haline gelmiştir. cemaat halinde yaşama ve selamet usulleri herhalde bireysel olarak belirlenen ama ortaklaşa olarak yatkınlıkların üretilmesine yönelik yöntemlerin ilk çekirdeği olmuştur. bu tarikatın karakteristik özellikleri şuanki eğitim sistemimizde vardır. fakat tek bir sonuç değişikliğiyle işin yüzü değişiyor. bir beden ve süre teknolojisinin bir unsur haline gelen icraat, öte dünyaya doğru yoğunlaşmamakta, hiçbir zaman sona ermeyen bir boyun eğdirmeye yönelmektedir.

    ek not: gözün iktidarını pablo picasso guernica adlı tablosunda resmetmiştir. francis franco hükümetinin gözüdür bu
    disiplin tüfeğin icadıyla yalnızca bedenleri dağıtmak, onlardan zamanı çekip almak ve bunu birikimli hale getirmekten ibaret olmayıp; etkin bir aygıt elde edebilmek için güçleri birleştirmektir.
    guibert- silah kullanmayı öğrenmeleri sırasında askerler ayrı ayrı eğitilirken, onların bu işi ikişer ikişer yapmaların ve soldaki sağdakine göre ayar yapmasını öğrensin diye, sırayla yer değiştirmelerine dikkat edilecektir. beden kendini çok kesimli bir makinenin bir parçası olarak oluşturmaktadır piyade eğitim yönetmeliği
    la salle'ın önerisi ayrıcalıklar öğrencilerin kendilerine verilen cezalardan kurtulmalarına yarayacaklardır. örneğin bir öğrenciden ceza olarak din dersinden dört soru yazması istenebilir; bu cezadan birkaç ayrıcalık puanı sayesinde kurtulabilir; öğretmen soru başına kaç puan gerektiğine karar verecektir ayrıcalıklar belli sayıda puan ettiklerinden, öğretmen de birincilere para gibi hizmet edecek (eğitim ekonomikleştirmesi) mikro ekonomi
    sınav, disiplinsel iktidarın nesneleştirilmiş görüngüsüydü

    18. ve 17. yy da foucault'nun disiplinsel (aka modern) oluştu
  • iktidarın bedene uyguladığı şiddet ile başlayan gücünü pekiştirme sürecinin daha sonra disiplin ve gözetleme aracılığıyla ruha evrilerek dönüşmesini anlatan önemli bir yapıttır.

    kitap bir mahkuma uygulanan işkence sahnesi ile başlar. iktidar insan bedeni üzerine şiddet uygulayarak iktidarını görsel bir şölen aracılığıyla halka gösterir. suç işlemek bizzat kralın kendisine yapılan hakaret olarak kabul edilip suçlunun bedeni ortadan kaldırılarak bu tehdit ortadan kaldırılmaktadır.

    değişen bilgi biçimiyle beraber iktidar da değişir. artık insan bedenine ihtiyaç duyulmaktadır. insan bedeni suç karşısında ortadan kaldırılmak yerine ıslah edilmeye çalışılmaktadır. çünkü yeni iktidarın insan bedenine ihtiyacı vardır.

    insan bedenine neden ihtiyaç duyulmakta?

    çünkü iktidar kendisini yapılarda değil, beden üzerinde var etmektedir. faucoult buna biyoiktidar adını vermekte.

    peki beden üzerinde nasıl kendini var ediyor?

    insanları gözetleyerek. insanların gözetildiği algısı kendi üzerlerinde bir oto-sansür koymalarına neden olur. iktidar özneleri gözetlemese bile her an gözetleniyor algısı bu oto-sansürün önemli bir özelliğidir.

    bir diğer husus ise disiplindir. iktidar bedenleri disipline ederek insanların en küçük eylemlerinde bile kendini var eder. disiplin aracılığıyla insan eylemleri kontrol edilir.

    yukarda saydığımız temel hususlar kendisini en iyi bir şekilde hapishanede var eder. hapisanenin bu sistemi, topluma uygulanarak toplumun kendisi bir hapishaneye dönüşür.