şükela:  tümü | bugün soru sor
  • hawai alfabesi, dünyanın en eski dillerinden biri olan hawai diline ait en az sayıda harflerden oluşan bir alfabedir. hawai dilinin bir şekilde zaman içinde ve hatta 20.yüzyılın sonunda yok olacağı görüşü yaygındı. ancak son yarım asırlık dönemde artan ilgi ve düzenlemelerle okullarda ve üniversitede gösterilmeye başlandı. bu durumda yok olmaktan kurtulsa bile hala hawai'de ana dil olan hawai dilini konuşabilen sayısı çok azdır. ülke nüfusunun 1000 de 1'i konuşmakta olup, hawai alfabesinde sadece 12 adet harf ve 1 adet (') okina denilen ters kesme işareti bulunmaktadır.

    hawai dili tarihsel akışı
    hawai'nin keşfedildiğinde, sadece konuşulan bir dil mevcuttu. herhangi bir yazı kullanılmamaktaydı. misyonerlerin 1820'de hawai'ye gelmeleri ve incil'i hawai halkına aktarma çabaları ile konuşma dili yazı diline de uyarlanmıştır. 1826 yılı ile birlikte misyonerler hawai alfabesini oluşturmuşlardır. bunun akabinde yerel halka okuma yazma öğretilmiş ve incil hawai diline çevrilmiştir.
    hawai 1898 yılında abd'ye bağlandı. bu durum maalesef hawai dilinin tüm resmi kurumlarda ve okullarda yasaklanmasına neden oldu. ancak halk günlük konuşmalarında dilini kullanabiliyordu.
    zaman içinde dilin yok olacağı düşünülmüştür ancak 1978 yılında hawai dili, ingilizcenin yanında, resmi dil olarak kabul edilerek dilin kurtarılmasına yönelik çalışmalara başlanmış, ilerleyen yıllarda dil okulları açılmıştır.

    hawai alfabesi
    harfler:
    a, e, ı, o, u, h, k, l, m, n, p, w ve ' işaretini (okina) içermektedir. kısacası 13 adet diyebiliriz. hawai dilinin göze çarpan özellikleri şöyledir:
    hawai dilinde tüm sözcükler ünlü ile biter. örneğin;
    kai: deniz
    nahele ma'ukele: orman
    kupunakane: büyükbaba
    kupunawahine: büyükanne
    her sessizden sonra mutlaka en az bir tane sesli bir harf gelir
    iki sessiz yan yana bulunmaz.
    okina (') sessiz harf olarak sayılmaktadır. bu işaret içinde bulunduğu sözcüğün anlamını değiştirdiği için harf olarak kabul edilir. örneğin;
    kai: deniz demektir. ancak ka'i şeklinde yazılırsa yönetmek anlamına gelir.
    ters kesme işareti okina bulunduğu sözcükte bir duraklama yaptırır. sözcüklerin başında da bulunabilir. mesela; 'ohi'alomi (domates) sözcüğü okina ile başlar. okina 2 ünlü arasında veya başta kullanılır.

    hawai alfabesi bazen 12 harf bazen 13 harf olarak bahsedilmektedir. ancak okullarda okinayı da kapsayarak 13 harfli olarak öğretilmektedir.
  • on üç sene önce (yani alfabedeki harf sayısı kadar) hakkında şunu yazmışlar.

    (bkz: hawaii alfabesi)
  • kökleri araştırılsın. kesin türktür onlar. çünkü alfabeyi bile bu denli iktisatlı kullanmalarının başka bir açıklaması olamaz.
  • uygur alfabesi de 14 harften oluşmaktadır. lan yoksa alfabeyi bizden aldılar da 2 harfi yolda unuttular mı?