şükela:  tümü | bugün
  • felsefi ilhad hareketinin en önemli temsilcilerindendir.

    asıl adı, ebu'l-hüseyin ahmed b. yahya er-ravendi'dir. 9. yüzyılın ilk çeyreğinde meverruzda doğmuştur. yahudi bir aileden gelmektedir.

    gençliğini geçirdiği bağdat'ta eğitimini de tamamlayarak mu tezile mezhebine girmiş ancak oradan da materyalist fikirleri nedeniyle zendeka suçlamasıyla atılmış, otoritelerle başının belaya girme ihtimalinin ortaya çıkmasıyla kaçmış ve kufe'de 910 civarında ölmüştür.

    düşünceleri mu tezîlilikten şiiliğe oradan da ateizme kadar uzanmıştır. özellikle mu tezile mezhebinden de atılmasının etkisiyle, bu mezhebe karşı güçlü eleştirilerde bulunmuştur.

    ürünlerinin orijinalleri kayıp olmakla beraber düşüncelerinin bir kısmı, başkalarının tenkitleri sırasındaki alıntılamaları sayesine bu güne ulaşmıştır.

    hocası ise ebu isa el-varrak'tır.
  • kuran hakkında o güne kadar yapılmış en uç tenkitleri yaptığı için kendisi zendeka suçunun (sapkınlık) sınırlarını genişleterek ilhad suçunun (dinsizlik) doğmasına vesile olmuş, islam tarihçileri açısından tarihin üç büyük zındığından biri sayılmıştır. diğer ikisi ise er razi ve et tevhidi'dir.

    fars kökenli er ravendi, materyalist bulunarak mutezile mezhebinden atılınca doğrudan mezhebi ve önde gelenlerini suçlayan kitaplar yazmış, bunun dışında direkt islamiyetin yapısını ve içerdiği allah ve peygamber tanımlamalarını reddetme yoluna gitmiştir. aslında özellikle iran kaynaklı isyanlarda, felsefi ve tasavvufi zendeka ve ilhad hareketlerinde görülen ortak yön er ravendi'de de vardır, iranlıların eski kültürlerine ve dinlerine bağlı kalma çabası, arap egemenliğini kabul etmeyerek isyanlar çıkarmaya (ki bunların en kısası o dönemde yirmi yıl sürmektedir) ya da kabuğunu islamiyetin oluşturduğu ama içeriğinin mecusilik, mazdeizm ya da maniheizm'le doldurulduğu arapların islam anlayışından oldukça farklı bir sistem oluşturmaya çalışmışlardır.

    bu konuda yapılmış en kapsamlı çalışma tarih vakfı yurt yayınlarından çıkmıştır, içinde islam tarihinin başlangıcından itibaren ama daha çok osmanlı dönemini anlamaya yönelik konuyla ilgili neredeyse tüm kaynakça verilmiştir. kitabın anlatımı biraz sorunludur maalesef, bu nedenle içindeki kaynakça ve bahsedilen kişiler ve akımlar kitabın genelinden daha önemlidir. yazarın tarafsızlığı üzerine
    (bkz: ahmet yaşar ocak/@zifir)
    kitap için:
    (bkz: osmanlı toplumunda zındıklar ve mülhidler)
  • 9. yüzyılda irak'ta yaşamış gerçeğe akıl ve bilimle ulaşılabileceğini savunan materyalist bilgin.

    aydınlıkçıların, "bilim ve ütopya" dergisinin son sayısında ilyas karatepe'nin, ibn el-ravendi hakkında kaleme aldığı bir makale bulunuyor. yazıda "akılcılığın zirvesi" olarak nitelenen ibn el-ravendi, mucizelerin mümkün olmadığı, doğanın kendi yasalarının ve işleyişinin olduğu ve peygamberliğin mümkün olmadığını dile getiriyor. öncülleri, el-varrak, razi gibi bilginler de benzer görüşleri savunmuşlar. en ünlü kitabı, kitab el-zümrüd akıl hocası muhammed el-varrak ile arasında yapılan tartışma biçiminde yazılmış.

    el-ravendi, dünyanın yaratılmamış olduğunu savunmuş, bilge bir tanrı kavramına, kuran'a, muhammed'e, tüm peygamberlere, mucizelere, tapınanlara ve ibadete karşı çıkmış. görüşlerinin etkisi yüzyıllarca sürmüş tabi. 11. yüzyılda kendisinden çokça nefret edilince el yazmaları bulunamaz olmuş. muhaliflerinin eserlerindeki alıntılardan bilinebiliyormuş. farabi, gazzali'nin de tartışma konusu yaptığı el-ravendi'nin fikirleri "bilim ve ütopya" dergisinde şöyle sıralanmış:

    1. tanrı insanlara doğru ve yanlış üzerine yargıda bulunabilecekleri aklı bağışladı. eğer peygamberlerin iddiaları insanın yargısını destekliyorsa, peygamberler gereksizdir (fazlalıktır). eğer onların iddiaları aklın yargılarına aykırı ise, onları dinlememeliyiz.

    2. insanlar gökyüzünü dikkatle gözleyerek gökbilimini geliştirdiler. nasıl gözleyeceklerini öğretecek peygamberlere ihtiyaç duymadılar. ne de lavtayı nasıl yapacaklarını öğretecek peygamberlere ihtiyaç duydular. insanların vahiy olmadan koyunun bağırsağının kurutulup bir tahta parçasına gerildiğinde, bunun hoş sesler çıkarabildiğini öğrenemeyeceklerini varsaymak abestir. bütün bu yetenekler doğuştan gelen insan aklıyla, çalışmayla, gözlemle ve deneme-yanılma yoluyla kazanılmıştır.

    3. peygamber muhammed olağanüstü bir söz ustası olduğu için ya da diğer araplar muhammed’le savaşmak adına şiir yazmak için çok meşgul olduklarından ya da araplar eğitimsiz insanlar olduklarından kuran arapların diğer kitaplarından daha güzel olabilir. kuran her hal ve karda o kadar da etkileyici değildir çünkü çelişkili ve abes şeylerden söz etmektedir ve özellikle de gayrimüslimler için etkileyici değildir.

    4. muhammed'in öğretileri bildirilmiş dinlere bir meydan okumayı temsil eder: o, yahudilerin ve hristiyanların inandığı herşeyin tamamen yanlış olduğunu, inandıkları şeylerin peygamberlerinden yanlış aktarıldığını iddia etti. fakat eğer yahudilerin ve hristiyanların, büyük oranda, gerçekleri doğru olarak aldıklarına güvenemiyorsak, islami geleneği aktaran muhammed'in bir avuç takipçisine neden güvenelim?

    5. musa ve isa, elbette, muhammed'in geleceğini önceden bildirmişlerdi (geleceğine dair öndeyide bulunmuşlardı) – herhangi bir astrolog (medyum) öndeyide bulunabilir. aynı şekilde, muhammed'in bazı olayları önceden bildirmesi, onun peygamber olduğunu ispatlamaz: başarılı bir tahminde bulunmuş olabilir, fakat bu onun geleceğe dair gerçek bir bilgisi olduğu anlamına gelmez. dahası geçmişte olmuş olayları nakletmesi de onun peygamberliğini ispatlamaz (çünkü incil'de geçenler olaylar hakkında okumuş olabilir) ve eğer okur-yazar değilse, pekala incil ona okunmuş da olabilir.

    6. meleklerin muhammed'in yardımına koştuğuna dair aktarılanlar mantıklı değildir, çünkü bu aktarılanlar peygamberin düşmanlarından sadece 70 tanesini öldürebilen bedir meleklerinin güçsüzlüğünü gösterir. ve eğer melekler bedir'de muhammed'e yardım etmek istediyseler, uhud'da yardımlarına çok ihtiyaç varken neredeydiler?

    7. (çeşitli dinlerin peygamberleri) aldatılmamıştır ya da yanıltılmamıştır; onlar etkin bir biçimde kandırmaktadırlar, hilelerle ve el çabukluğu ile dinleyenlerini aldatmışlardır. aynı zamanda garip ve az bilinen doğal olayları takipçilerini kandırmak için kullanmışlardır – mıknatıslar gibi ama daha az ünlü olanlarını.

    8. kullarını hasta eden bir tanrı kullarına bilgece davranan biri gibi ya da onları gözeten biri olarak ya da onları esirgeyen, bağışlayan biri gibi görülemez. kullarına fakirliği ve sefilliği reva gören biri için de aynısı geçerlidir. aynı zamanda kendisine karşı itaat etmeyeceğini bildiği birisinden itaat etmesini beklemek de bilgece değildir. ve sadakatsiz olanı ve itaat etmeyeni sonsuz ateşle cezalandıran birisi bir aptaldır.

    9. (bir muhalifi olan el-hayyat'ın ibn el-ravendi'nin mucizeler ve kur'an üzerine yorumları üzerine söyledikleri): "kitap el- zümrüd adıyla bilinen kitapta, o (el- ravendi) peygamberlerin mucizelerinden, onların selametinden (ibrahim'in, musa'nın, isa'nın ve muhammed'in mucizeleri gibi, allah onlara rahmet eylesin!) bahsetmiştir. bu mucizelerin gerçekliğini reddetmiş; ve bunların hilebaz numaralar olduğunu, bunları yapan insanların sihirbaz ve yalancı olduğunu; kur'an'ın bilge olmayan bir varlığın nutku olduğunu; ve kur'an'ın hatalar, çelişkiler ve saçmalıklar içerdiğini iddia etmiştir. bunları 'özel olarak muhammedilere (muhammed'in cemaati anlamında) karşı' başlıklı bölümde ele almıştır, tanrı onu kutsasın!"

    10. (bir muhalifi olan el- müeyyed'in ibn el- ravendi'nin peygamberlerlik üzerine yorumlarına dair söyledikleri): "ibn el ravendi'nin kaleme aldığı bir risale ile karşılaştık. buna zümrüt adını vermiş ve berahime'ye adamıştır. risale peygamberliğin varlığının reddine dairdir. bu risalede o (ibn el- ravendi) peygamberliğin varlığını savunanlarca geliştirilmiş argümanları ve peygamberliğin varlığını reddedenlerinkileri sıralamıştır."
  • islam coğrafyasının materyalist/atesit filozofudur. ölümü 911. evrenin yaratıcıya ihtiyaç duymadığını, maddenin sonsuz, peygamberliğin ise gereksiz ve zararlı olduğunu söyler.
  • adını bugün öğrendiğim materyalist filozof. doğum tarihi bilinmemekle birlikte ölüm tarihinin 910 olduğu düşünülmekte. evrenin allah tarafından yaratılmadığını, ezeli olarak orada bulunduğunu söylüyor. bu konuda bilgim çok sınırlı olduğu için bu kadarını yazabildim, bilgisi olanlar yazabilirse daha detaylı öğrenmek isterim.