şükela:  tümü | bugün
  • ıı. boer savaşı, boer savaşı, güney afrika savaşı, ingiliz-boer savaşı olarak da bilinir. britanya imparatorluğu ile transvaal cumhuriyeti ve özgür orange devleti adlı iki boer (afrikaner) cumhuriyeti arasındaki savaş (11 ekim 1899-31 mayıs 1902).

    belgesel

    güney afrika'ya yaklaşık yarım milyon kişilik askeri yığınak yapan britanya imparatorluğu, boerler'i yenilgiye uğratmıştır. ıı. boer savaşı, ingiltere'nin napolyon savaşları ile ı. dünya savaşı arasında girdiği en büyük ve en pahalı savaştır.

    savaş, britanyalılar'ın güney afrika'daki garnizonlarını takviye etmeleri üzerine boerler'in bir ültimatom vermesiyle başladı. bunalıma, güney afrika cumhurbaşkanı paul kruger'in witwatersrand maden bölgelerinde yaşayan uitlander'lere (çoğunluğunu ingilizler'in oluşturduğu, felemenk asıllı olmayan yabancılar) siyasi haklarını vermeyi reddetmesi ve ingiliz yüksek komiseri alfred milner'la ingiltere sömürgeler bakanı joseph chamberlain'in bu uygulama karşısında saldırgan bir tutum benimsemeleri yol açtı. savaşın bir başka temel nedeni, başta ingiliz para sistemi olmak üzere dünya para sisteminin gitgide altına daha bağımlı duruma geldiği bir sırada, transvaal'daki dünyanın en büyük altın madeni işletmesinin ingilizler'in doğrudan denetimi dışında kalmasıydı.

    savaşın ilk aşamasında, güney afrika'daki britanyalılar hazırlıksız ve askeri bakımdan zayıftı. boer orduları bir yandan transvaal'dan natal üzerine, bir yandan da özgür orange devleti'nden kap'ın kuzeyine doğru, iki cepheden saldırıya geçtiler. bu arada kap kolonisi'nin kuzey kesimi ingilizler'e karşı ayaklandı ve boer kuvvetlerine katıldı. boerler kara hafta sırasında (10-15 aralık 1899) bir dizi önemli çarpışmada ingilizler'i yenilgiye uğratıp ladysmith, mafeking ve kimberley gibi önemli kentleri kuşattılar. ama çok sayıda ingiliz takviye birliğinin güney afrika'ya ayak basmasının ardından savaşın gidişi boerler'in aleyhine dönmeye başladı. bununla birlikte boerler, ladysmith kuşatmasının kırılmasından önce spion kop çarpışması'nda ingilizler'i bir kez daha yenilgiye uğrattılar (ocak 1900).

    savaşın ikinci aşamasında, lord kitchener ve roberts 1 kontu frederick sleigh roberts komutasındaki ingiliz birlikleri kuşatma altındaki kentleri kurtardılar, boer ordularını yenilgiye uğratarak hızla demiryolu hatlarına doğru ilerlediler. ingilizler'in şubat 1900'de blomfontein'i, mayıs ve haziranda da johannesburg'la pretoria'yı işgal etmesi üzerine cumhurbaşkanı kruger transvaal'dan ayrılarak avrupa'ya gitti. ama kruger'in güney afrika'dan ayrılışıyla savaş sona ermedi ve 1900'ün sonlarında en şiddetli evresine girdi. christiaan rudolf de wet ve jacobus hercules de la rey gibi yetenekli komutanların önderliğindeki boer komandoları 15 ay boyunca ingiliz askeri üslerine ve ulaşım hatlarına karşı saldırılar düzenlediler. ingilizler transvaal'ın ve orange ırmağı kolonisi adıyla ilhak ettikleri özgür orange devleti'nin kırsal kesimlerinin denetimleri altına alamadılar.

    boer saldırılarını durdurabilmek için demiryollarının çevresine dikenli teller ördürerek hat boyunca gözetleme kuleleri inşa ettiren kitchener bu önlemlerden sonuç alamayınca boer yerleşimlerini yakıp yıkarak misillemeye geçti. boerler'in ve afrikalılar'ın çiftlikleri ayrım gözetmeksizin yakılıp yıkıldı, kırsal kesimde yaşayan boerler yakalanarak toplama kamplarına kapatıldı. kamplarda tutulan boer kadın ve çocuklarının yaşam koşulları uluslararası düzeyde büyük tepki uyandırdı. kötü yönetilen ve sağlık koşullarına özen gösterilmeyen kamplarda yirmi bini aşkın insan öldü. ama bu sırada saldırılarını sürdüren boer komandolarının çoğu kap kolonisi'nin içlerine kadar girmeyi başardı, general jan smuts komutasındaki birlikler cape town sınırları içinde 80 km kadar ilerledi. bununla birlikte kitchener'ın sert ve amansız yöntemleri karşısında kesin bir zafer kazanamadı. boerler mart 1901'de ingilizler'den barış talebinde bulundularsa da bu öneri sonuç vermedi. sonunda, mayıs 1902'deki vereeniging barışı'yla boerler bağımsızlıklarını yitirdiler.

    kaynak
  • dingiltere'nin ne kadar tiksinç, kusunç ve sıçınç bir devlet olduğuna delalet eden binlerce olaydan biri. bok van blerk'in büyük komutan koos de la rey'in anısına yazdığı dokunaklı şarkıya ilham veren olay.
  • ingiliz tarihçi toynbee ye göre ingiliz imparatorluğunun gerileme dönemini başlatan savaştır. zira boer denen halk hem sayıca az, hem de ağır silahlarla ve dış destekten mahrumdu. buna rağmen bu kadar direnmeleri, ingiliz kara ordusunun zayıflığına yorumlanmış, almanlar ı 1. dünya savaşı batı saldırısı için crsaretlendirmiştir. ingilizlerin, hollanda asıllı köylülere zulmü, beyaz ırka ihanet olarak görülmüş, tepki toplamıştır. r. kipling bile bununla ilgili bir hikaye yazmıştır. savaşta boerlerin kullandığı çocuk gözcüler, izciliğe ilham olmuştur. halen pek çok izci töreni ve uygulaması boerlerden kalmadır