şükela:  tümü | bugün
  • ikinci meşrutiyet dönemi'nde açılan kız üniversitesi. kadınların ön plana çıkmaya başlamalarının bir göstergesidir. öncesinde abdülaziz dönemi'nde istanbul üniversitesi'nin temeli olan darülfünun açılmış. istibdat dönemi'nde darülfünun, istanbul darülfünunu adını almış. nasıl ki kız ortaokulu, kız öğretmen okulu gibi okullar vardıysa, yüksek öğretimde de kız üniversitesi oluyor inas darülfünun. şurada da bir şeyler yazıyor.
  • osmanlı'da kadınların yüksek öğrenime alındığının, osmanlı'da kadınların modern anlamda öğrenim konusunda erkeklerle eşit olduğunun göstergesi olma suretiyle resmi tarihe aykırı olan kurum. birinci dünya savaşı sırasında da erkek öğrencilerin okuduğu darülfünun ile birleştirilerek karma öğretime geçmiş. bakın, sadece anadolu için değil tüm dünyada kadınların üniversiye henüz yeni girmeye başladığı tarihlerden bahsediyoruz.

    dünki sayısında cumhuriyet gazetesi tarafından tekrar keşfedilmesi ironik kaçmış.
  • semiha günal'ın yazımı ile 9 mart tarihli sol gazetesinde işlenen üniversite.

    yolum uzundu biraz, kayalıklar çetindi;

    sona yaklaşınca da gün bitti,
    akşam indi;

    dediler:"pek boş yere değil verdiğin emek,
    eriştin demek!..."

    ilk mezunlarından şükufe nihal'in "bir şey unuttum" şiirinden.

    1918-1919 yıllarında genel fizik ve elektirik hocası refik fenmen ve bazı öğretim üylerinin desteği ile kadın ve erkek öğrenciler birlikte ders görmeye başlamışlardır.

    izmir işgaline karşı çıkan ve etkinliklere katılan, ilk kadın boykotunu örgütleyen bu üniversitenin öğrencilerinin devrimci mücadele ruhu sanırım şu an örgütlü üniversiteli kadın devrimciler ile devam ediyor.

    attıkları mücadele tohumu ise varlığını sürdürüyor.
  • topu topu hakkında 3 entry girilmiş olduğuna şaşırdığım üniversite.
  • 1914 yılında kadınların da yüksek öğretim (aslında fen bilimleri) görebilmesi adına açılmış olan okul.
  • { inas: ar. kadınlar * }
    osmanlı'da kadın erkek fırsat eşitliği olmadığı için devrin ihtiyaç ve talebini karşılamak adına 1914'te açılan üç yıllık yüksek eğitim kurumu, bugünün üniversitesi.
    [ ingiltere'de buna benzer okul olan lady margaret hall 1878, somerville kolej ise 1879'da kurulmuştur.]*

    kız çocukları için 1859'dan önce sıbyan mektebinden başka bir örgün eğitim kurumu yoktu. 1869'a gelindiğinde (sultan abdülmecit dönemi) maarif-i umumiye nizamnamesi yürürlüğe girmiş bu sayede kız çocuklarına ilköğretim zorunluluğunu getirilmişti. eğitimde önemli bir adım olan rüştiyeler de yine bu dönemde açılmıştı. 1870’de darülmuallimat'ın kurulmasıyla kadınlar eğitim hayatında epey ilerleme kaydetmişti; ancak hâlâ gidebilecekleri bir yüksek okul yoktu. eğitim karma olmadığından darülfünun'a alınmıyorlardı.

    kadınların tanzimat'la başlayıp ikinci meşrutiyet'le devam eden modernleşme ve örgütlenme çabaları giderek sonuç vermeye başlamış, yüksek öğretim talebini karşılamak için ilk olarak istanbul darülfünun’un bulunduğu zeynep hanım konağı’nda serbest dersler verilmesi kararlaştırılmıştı. bu dersler kadın hakları, tıp, astronomi, ev bilgileri, tabiat, sağlık, tarih, pedagoji gibi alanları kapsıyordu ve konferans şeklindeydi. kadınların yoğun ilgi gösterdiği derslere katılım sayısı kimi zaman altı yüzü geçiyordu.
    bu yüksek katılım bir üniversite açılması fikrini giderek güçlendirdi. hem artan talep hem de darülmuallimat ve kız liselerindeki kadın öğretmen ihtiyacının karşılanması artık yeni bir okul açılmasını elzem kılıyordu.
    [süreci hızlandıran bir diğer faktör de ittihat ve terakki cemiyeti'nin eğitime önem vermesidir]

    derken okul yine aynı konakta, eylül 1914'te 22 öğrenciyle derslere başladı. 16- 25 yaş arasında, kimliği olan, lise dengi bir okuldan (idadi, sultani, öğretmen okulu) mezun ya da özel eğitim almış kızlar giriş sınavını geçerek okula kayıt olabilecekti.

    ''darülmuallimat ve sultanî mezunları bu sınavlarda başarı gösterirlerken istanbul dışından gelenler başarılı olamıyordu. bilgi yurdu dergisi bu eşitsizliği gidermek adına 1917 yılında bir kurs açmış; riyaziye, tabiiyat, dünya, diniyat konuları ile yabancı dil dersleri vermişti. taşradan gelenlerden hiçbir kimse sınavda başarılı olamazken, yalnız bilgi yurdu nezdindeki bir heyet-i talimiye tarafından hazırlanmış olan aliye, şükriye, mediha, saide hanımlar imtihanlarda başarı göstererek okula kaydolmaya hak kazanmışlardı.'' *

    okul; edebiyat, fen ve fennin alt dalları olarak matematik ve kimya ana bilim dallarında eğitim veriyordu.
    gelelim müfredata: edebiyat kısmı (sınavlarda mümeyyiz olarak yer alan isimler arasında abdülhak hamit ve cenap şahabettin var)
    edebiyat kısmı
    1. sınıf: edebiyat-ı türkîye, kitabet-i resmiye ve hususiye, tarih-i osmanî, tarih-i umumî, coğrafya ve etnografya, felsefe, ilm-i terbiye.
    2. sınıf: tarih-i edebiyat, tarih-i sanayi, ilm-i ictimaiye, ilm-i iktisat.
    3. sınıf: ilm-i terbiye yerine kavanin-i câriye programa dahil edilmekte ve yukarıdaki diğer derslerin hepsi okutulmaktadır.

    riyaziyat kısmı
    1. sınıf: felsefe, ilm-i terbiye, müsellesât, müsellesât-ı müstevîye, hesab-ı âli, cebir, fizik, hendese-i âliye
    2. sınıf: felsefe, ilm-i terbiye, müsellesât, müsellesât-ı müstevîye, fizik, cebr-i âli, heyet-i riyazîye, hendese-i tahlilîye.
    3. sınıf: hesab-ı âli, cebir, hendese-i tahlilîye, felsefe, heyet-i riyazîye, fizik, kavanîn-i cariye.

    tabiiyat kısmı
    1. sınıfı: tatbikat-ı kimya, ilm-i nebatat, kimya, fizik, hıfzıssıhha, ilm-i terbiye, müsellesâat ve kimya-yı tahlilî.
    2. sınıf: fizik, ilm-i nebatat, ilm-i teşrih, tabakâtülarz, felsefe, hıfzıssıhha, kimya-yı tahlîlî, müsellesat, ilm-i hayvanat, ilm-i terbiye, tatbikat-ı kimya.
    3. sınıf: kimya, ilm-i teşrih, kimya-yı sınaî, tatbikat-ı kimya, felsefe, hıfzıssıhha, tabakâtü'l-arz, ilm-i hayvanat, ilm-i nebatat, kavanin-i câriye.
    (ulaşabildiklerim bunlar oldu)

    1917 yılına gelindiğinde öğrenciler aldıkları eğitimin erkeklerinkine nazaran yetersiz olduğunu dile getirmiş ve karma eğitim talebini okul idaresine oradan da maarif nazırına götürmüştür. okul idaresi mahsur görmemiş, maarif de olumlu yaklaşmıştır. uygulamaya en sert eleştiri elbette dönemin şeyhülislamı mustafa sabri efendi'den gelmiştir.

    bir de şöyle bir detay var:
    ''1918'de normal akışıyla cağaloğlu’ndaki binada derslere başlanılmış olmasına rağmen 1. dünya savaşı yıllarında işgal edilen yabancı okulların binalarının geri verilmesi gerekliliği üzerine ortaya çıkan bina sıkıntısı inas darülfünunu ve zükur darülfünunu ayrımından rahatsızlık duyanlar için bir fırsat oluşturmuş, kadıköy’deki saint joseph binasında bulunan darülmuallimin inas darülfünunu binasına, inas darülfünunu ise tekrar zeynep hanım konağı’na taşınmıştır.''

    karma eğitim tartışmaları basında da yankı bulmuş, büyük mecmua bu konuda bir anket düzenlemişti. ankete katılanlar arasında halide edip, müfide ferit, nakiye hanım, köprülüzade fuat* gibi karma eğitimden yana görüş bildirenler olduğu gibi, rauf ahmet gibi kızların ayrı üniversitede eğitim görmesini savunanlar da vardı.'' **

    yapılan görüşmeler, tartışmalar sonucunda 1918- 19 öğretim yılında kızlar erkeklerle beraber aynı sınıfta, fakat ayrı (sınıfın sağında kızlar, solunda erkekler) sıralarda oturma hakkını kazanarak fiili olarak karma eğitime geçilmiştir. son sınıf öğrencilerine -isteğe göre- erkeklerin aldığı derslerden sınava girme ve darülfünun diploması alma imkanı sunulmuş ve bunu başaran ilk mezun şükûfe nihal hanım olmuştur.
    okul resmi olarak 1921'de kapatılmıştır.

    inas darülfünundan mezun öğrenci sayısı 53'tür. 1935 seçimleriyle meclise giren ilk kadın vekillerden fakihe öymende bu okuldan mezundur.

    *ali arslan ve özlem arslan'ın yazmış olduğu makalede okulun tarihi süreci akademik olarak güzelce anlatıyor. kullandığım bilgilerin bir kısmınıburadan, bir kısmını bahar baskın'ın buradan, bir kısmını da diğer web taramalarından elde ettim.

    son not: metindeki kadın ve kız kelimeleri almancadaki frau- fraulein gibi kullanılmıştır. *