şükela:  tümü | bugün
  • 1642-50 yılları arasında cereyan eden, parlamento taraftarlarıyla kral charles yanlıları arasında geçen savaş.

    (bkz: oliver cromwell)
  • jeanette winterson'in, puritanism'in kendi bunyesindeki sapkinliklarina degindigi 'sexing the cherry' adli romaninin bir bolumunde gecer.
  • parlamento taraftarlarının galibiyeti ile biten charlesın idam edildiği iç savaş, 1649-51 arası ingilizler iskoçları yenilgiye uğratıp irlanda da ki ayaklanmayı kanlı bir şekilde bastırınca ingiltere britanya adasının başat gücü oldu. 1707 de iskoçya ile birleşti.
  • tipik bir aristokrasi-burjuvazi catismasidir aslinda. 1. charles doneminde avam kamarasi uyeleri, lordlar kamarasi uyelerinden 3 kat daha zengin hale gelmisti. bazi vergi kokenli anlasmazliklar sonucunda burjuvazinin fazla guclendigini dusunen 1. charles, avam kamarasini feshederek kendisine bagli aristokrasi ve yari-katolik anglikan kilisesi ile birlikte otokratik bir yonetim tarzini belirledi. bunda fransiz olan kralicenin etkisi oldugu da soylenir.

    buyuk burjuvazi (presbiteryenler), kucuk burjuvazi(puritenler ve diger bagimsizlikci protestanlar) ve leveller denen egaliteryenler kralcilara karsi birleserek basina sonradan oliver cromwell'in gececegi bir ordu kurarak ayaklanir. daha once hicbir askeri tecrubesi olmayan puriten cromwell, kurdugu atli birliklerle kralci kuvvetlere karsi basari kazandikca bir sure sonra tum isyanci ordunun basina gecer. kralci ordular yenildikten sonra avam kamarasi tekrar acilir fakat oliver cromwell gucu ve iktidari birakmak istemez. lord protector olarak kendini bir nevi yeni kral/tiran olarak tayin eder. ordu saflarinda hakimiyet puriten ve leveller'larda oldugu icin bu gelisme buyuk burjuvaziyi de rahatsiz eder. oliver cromwell oldukten sonra kisa surede kurdugu yeni duzen yikilarak eski duzene geri donus yasanir (restoration). fakat bu da uzun surmeyecek, burjuvazi bu defa glorious revolution denen bir devrimle gucunu arttiracaktir. ingiliz ic savasina the great rebellion(buyuk isyan) denirken daha sonraki william of orange devrimine glorious revolution(buyuk/yuce devrim) denilir ingiliz tarihinde.
  • şöyle bir özet videosu yapılmış: http://www.youtube.com/watch?v=_hhlarkrwfk
  • demokrasi ile idare edildiği iddia edilen her ülkede ayrıntılı olarak öğretilmesi gereken bir savaştır. vatan, vatandaş, vergi, parlamento nedir öğretir.

    savaşın sonunda oliver cromwell sivil hayata dönüş yapmayı istese de parlamentonun kral ile anlaşıp, bir orta yol bulacağı ve küçük değişikliklerle eski düzenin devam ettirileceğine inandığı için bildiğin darbe yapmış hem parlamentoyu etkisiz hale getirmiş hem de birinci charles'ın kellesini almıştır. cromwell'e göre kral charles dindaşlarına el kaldırdığı için ve de katolik olduğu ya da olacağı ya da katolik kraliçesinin etkisinde olacağı düşünüldüğü için mutlaka cezalandırılması gerektiğini, bu cezanın da ölüm olması gerektiğini zorla kabul ettirmiştir.

    (bkz: cavaliers)
    (bkz: roundheads)
    (bkz: birinci charles)
    (bkz: thomas fairfax)
  • 1644 - 1651 yılları arasında cumhuriyetçiler ve kraliyet yanlıları arasında yaşanmış politik görüş anlaşmazlıkları ve fiziksel çatışmaları adlandırırken kullanılan genel terimdir. birincisi 1642 - 1645 yılları arasında, ikincisi 1648 - 1649 yılları arasında yaşanan çatışmalar ı. charles'a, 1649 - 1651 yılında gerçekleşen üçüncüsü ise ıı. charles'a karşı cumhuriyetçiler tarafından yapılmıştır. iç savaş 3 eylül 1651'de worcester savaşı ile cumhuriyetçilerin güçleri ele geçirmesi ile sona erdi.

    ingiltere kralı charles ı(1600–1649)
    17. yüzyıl birçok iç kargaşaya rağmen ingiltere’nin yükselmekte devam ettiği bir dönem oldu. ı. charles’in idamı ve oliver cromwell’in cumhuriyet adı altında diktatörlüğünü ilanı çok büyük iç krize zemin hazırladı. ancak bu mücadele sonunda krallık yeniden kurulduğu gibi parlamentonun nüfuzu da arttı ve artık ingiltere krallarının şahsen devleti yönetmeleri devri kapandı. parlamento ile kral arasında sonradan kralın hükümet etme yetkilerinin tamamen ortadan kalkmasıyla neticelenecek bir denge hasıl oldu.
    ingiliz devrimi modern devrimlerin ilkidir. birçok bakımdan sonraki fransız ve rus devrimlerine yakın yanları vardır. her siyasi devrim kendine özgü karmaşık gelişme çizgisini izler. devrimler belli aşamaların neticesinde ortaya çıkarlar. aşamaları şöyle değerlendirmek mümkündür; siyasi ve entelektüel kargaşanın hızla arttığı bir başlangıç dönemi ve eski rejimin çökmesi siyasi kriz uzadıkça radikal bir önderliğin öne çıkması, devrimin sola kayışının bir noktadan sonra durması; güçlü ve çoğu zaman askere dayalı bir parti eliyle iktidarın pekiştirilmesi ve siyasi dengenin giderek yeniden kurulması kimi zaman biçimsel bir yenilemeyle devrimci hareketin çökmesidir. bu aşamaları ingiliz ve fransız devrimlerinde görmek mümkündür.
    ingiliz devriminin ilk aşaması 1640-41 devrimidir. bununla birlikte eski mutla krallık rejimi zayıfladı. bu aşama ı. charles’in mali krizden kurtulmak için 1640 yılı kasımında uzun parlamentoyu toplantıya çağırmasıyla başladı. halk tarafından sevilmeyen charles anayasa düzeni içinde parlamentoya eskisinden çok daha önemli bir yer sağlayan bir dizi siyasi reforma razı olmak zorunda kaldı. bu değişikliklerle birlikte özellikle 1641 temmuz’unda başında sansürün kaldırılmasından sonra siyasi tartışma ortamı büyük ölçüde kızıştı.

    charles ı
    siyasi kriz iç savaşa doğru tırmandıkça devrimin gitgide sola kaymasına sahne oldu. bu ingiliz devriminin ikinci aşamasıdır. uzun parlamento 1641’de kendi içinde rakip partilere bölündü. kralın partisi olan kralcılar ile daha ileri siyasi ve dinsel reformlar isteyen parlamentocular. charles 1642’de önde gelen muhaliflerini tutuklatmaya kalktı. başaramayınca londra’dan kaçtı. bu yüzden ı. iç savaşa elverişsiz koşullarla girdi. londra ve merkez hükümet mekanizması parlamentocuların elinde kalmıştı. maalesef parlamentocular hemen bu olay hakim olamadılar. bu ancak 1645 yılında sağlam, disiplinli bir ordu kurulmasıyla gerçekleştirildi. bununla militan püritanizmin parlamento davasına katkısı sağlanmış oldu.

    sir thomas fairfax yetenekli kumandası altında ordu naseby’de kralcılar karşısında kesin zafer kazandı. ııı. aşamada devrimin sola kayışı doruk noktasına vardı. parlamentocular başarıya ulaştıkları 1646 ve 1648 yıllarında kendi aralarında bölündüler. daha tutucu grup presbiteryenlerdi.bunlar iskoçyalılarla birlikte olup charles ile anlaştılar.daha radikal parti oliver cromwell’in ve ordunun desteklediği “bağımsızlar” bir anlaşma girişiminden sonuç alınamaması üzerine charles’e muhalefet kaldılar. ıı. iç savaş kısa sürdü. cromwell’in 1648’de preston’da iskoç ordusunu ezip yok etmesiyle sona erdi.
    bunun ardından da 1648 aralık ayında parlamento’da bazı değişiklikle beraber, 1649’da charles’in yargılanıp idam edilmesi ve aynı yılın şubat ayında krallığın ve lordlar kamarasının ortadan kaldırılmasıyla başladı. aynı zamanda cromwell ve ordu üst kademesinin halk sınıflarını temsil eden ve adına “leveller” denilen radikal siyasi parti ile yolları ayrıldı. leveller anayasada köklü değişiklik isteyerek toprak sahiplerinin siyasi ve sosyal iktidarına baş kaldırıyorlardı. 1647 yılında orduyu ele geçirmek için cromwell'e karşı ayaklandılar. cromwell harekete geçti. mayıs 1649’da leveller ordu isyanı burford'da bastırıldı. ordu içindeki mevzilerinden atılan leveller hızla destek yitirdiler.
    ıv. aşama yavaş yavaş siyasi dengeye dönüş aşamasıydı. yeni ordu 1650'lerde altmış binden fazla mevcudu olan bir güçtü. bu gücün işlevi irlanda ayaklanmasının gaddarca bastırılması ve yeni kralcı başkaldırının bozguna uğratılmasında ortaya çıktı.
    cromwell son derece başarılı bir yönetici olduğunu göstermişti.bunun nedeni hem usta bir politikacı hem de parlak bir general olmasıydı. cromwell hükümeti 1654’te hollanda ile barış be ispanya karşısında zafer ve dış siyasetle ilgili bazı başarılar sağladı. ama sistem cromwell’in ölümünden sonra fazla uzun sürmedi. beşinci aşamada ordu yönetiminin çökmesiyle birlikte önce bir siyasi karışıklık dönemi baş gösterdi. 1660 mayısında kurucu meclisin çağrısıyla ıı. charles’in geri dönmesi izledi. yeniden başa geçen krallık yönetimi eskisine oranla çok güçsüzdü. ve parlamentoda temsil edilen soylu sınıf ingiliz devriminde son ve kesin zaferi sağlayarak mutlakiyetçi krallığa bir daha geri gelmemek üzere son verdi.

    kral charles
    iç savaş, kral ı. charles'ın yargılanarak idamına, ve oğlu ıı. charles'ın da sürgününe neden olurken, ingiliz kraliyet sisteminin ise bir irlanda, iskoçya ve galler bölgesi'nin de katılımıyla ortak yönetimine çevirilmesine karar verildi. birçok mücadeleden sonra 4 nisan 1660'da ıı. charles ingiliz kraliyet tahtını kabul ettirdi. 23 mayıs'da sürgünden döndü ve kendini 29 mayıs'da krallığı kabul edildi. 23 nisan 1661'de westminster abbey'deki taç töreni ile resmen kral oldu.

    olaylar
    (bkz: marston moor muharebesi)
    (bkz: naseby muharebesi)
    (bkz: putney görüşmeleri)
    (bkz: corkbush ayaklanması)
    (bkz: pride darbesi)
    (bkz: ı. charles'in mahkemesi)
    (bkz: banbury ayaklanması)
    (bkz: irlanda'nın fethi)
    (bkz: drogheda kuşatması)
    (bkz: dunbar muharebesi)
    (bkz: worcester muharebesi)
    (bkz: ıı. charles'ın kaçışı)
    (bkz: yahudilerin ingiltere'ye yeniden davet edilmesi)
    (bkz: breda açıklaması)

    kurumlar
    (bkz: cavalierler)
    (bkz: diggerlar)
    (bkz: güvenlik komitesi)
    (bkz: levellerlar)
    (bkz: püritenlar)
    (bkz: roundheadler)
    (bkz: rump parlamentosu)
    (bkz: uzun parlamento)
    (bkz: barebone parlamentosu)
    (bkz: yeni ordu)
    (bkz: rapparee)

    kaynak