şükela:  tümü | bugün
  • herkesin birer ivan ivanoviç olduğunu ve içimizdeki kasketlinin sopasını alıp ivan ivanoviçe saldırmazsa sovyetler'in kaderini tüm sosyalist ülkelerin paylaşacağını anlatan nazım hikmet oyunu. hoş, o zaman daha stalin döneminde sovyetlerin sonu gelmemişti ama nazım o zamandan uyarmaya çalışmış sergey konstantinoviçleri. ne yazıkki ilk gün oyunu yasaklayarak dinlemeyi baştan reddetmişler...
  • nazım hikmet'in macar isyanının bastırılması ve hacıoğlu salih'in stalin tarafından sürgüne gönderilmesinden sonra yazmaya başladığı ünlü oyunu. oyunda, çalışkan bir sosyalist önderin, yakın çevresindekilerin yalakalıklarıyla nasıl putlaştırıldığı ve bir diktatöre dönüştüğünü anlatılıyordu. temsillerde dekorda kullanılan lider, açıkça stalin'i çağrıştırıyordu.

    bir sahnede, ivan ivanoviç nazım'a şöyle sesleniyor:
    "siz moskova'da misafirsiniz. niye konukseverliğimizi kötüye kullanıyorsunuz, bizimle uğraşıyorsunuz?"
    nazım'ın daha önceden banda alınmış sesinden şunlar duyuluyordu:
    "bizim halkın böyle bir sözü var. eğer sen hakiki dostumsan, kardeşimsen, evine giren yılanı bana göster." ben de o yılanı size gösteriyorum. o yılan bürokrasidir."

    oyun moskova'da 7. temsilinden sonra yasaklandı ve nazım sscb'de de rejim muhalifi damgası yedi.

    can dündar'ın nazım adlı kitabından
  • birkaç yıl öncesine kadar-belki hala oynuyordur- bakırköy belediyesi tarafından sahneye konan kenan ışık'ın çok başarılı bir rejiye imza attığı her daim güncel kalacak olan oyun..
  • (bkz: ivanov)
  • 14 ocak yani bugün ortaoyuncular sahnesinde nazım hikmet vakfı tarafından düzenlenen etkinlikte okuma tiyatrosu tarafından sergilenecek.afişi çok iddialı daha önce yapılmış olanı gördüyseniz ve memnun kalmadıysanız aynı hislere sahibiz. biz şimdi bu oyun nasıl oynanır gösterecğiz şeklinde merak uyandırıcı.bekliyoruz.
  • türkiye'de ilk kez 1991 yılında (nazım hikmet ran'ın ölümünden takribi 30 yıl sonra ve doğu bloku çözülürken) sahnelenmesi manidardır.

    (bkz: konstrüktivizm)
  • nâzım hikmet, sovyet bürokrasisindeki yozlaşmanın ağır bir yergisi olan ivan ivanoviç var mıydı, yok muydu? adlı oyunun nasıl karşılanacağını çok merak ediyordu. oyun 11 mayıs 1957 günü moskova yergi tiyatrosu'nda sahneye kondu. bir tek gece oynandıktan sonra bir gerekçe gösterilmeden kaldırıldı. oysa bir ay içinde yedi kez oynanacağı söylenmişti.

    bu olay nâzım'ı bunalıma girdi denecek kadar üzdü. intihar etmeyi bile düşündü. anlaşılan bürokrasi hiç değişmemişti, gene aynı yoz bürokrasi her şeye egemendi. stalin döneminin baskısı hâlâ sürüyor, katı komünistler, özgürlükçü komünistlerin önünü kesmek istiyorlardı.

    bu oyunda izlenenler bir sovyet kasabasında geçtiği gibi, "sosyalizmi kuran, yahut temellerini atan memleketlerden herhangi birinin kasabalarından birinde de", herhangi bir tarihte geçebilrdi. üç perde on iki tablo olan oyunda kişiler izleyicilerle, hatta yazarla bile konuşuyorlardı. doğu tiyatrosu etkileriyle yazılmış olan yapıt bu bakımdan kimilerince "epik" diye nitelendirilmişti. parti ileri gelenleriyle onların dalkavuklarını sergileyen oyun iyice abartarak da olsa gerçeklere dayanıyordu. sovyetler birliği'nde komünizmi yozlaştıran uygulamaların biçimlendirdiği "ivan ivanoviç duyarlığı", birçok alanda egemenliğini sürdürürken, böyle bir oyunun tepki çekmemesi düşünülemezdi. stalin döneminden kalma yöneticilerin kendilerine dil uzatılmasını hoş karşılamamaları doğaldı.

    gene de ivan ivanoviç var mıydı, yok muydu? daha sonra başka tiyatrolarda, riga'da, çekoslovakya'da, bulgaristan'da, doğu almanya'da vb. birçok kez sahnelendi. oyunun moskova'da bir tek gece oynandıktan sonra kaldırılmasına çok üzülen nâzım hikmet'i, dr. galina, tartışmalardan uzak kalması, dinlenmesi için, varna'ya götürmüştü.

    kaynak: * *
  • nazım'ın stalin'e giydirdiği tiyatro oyunu.
  • - ivan ivanovic
    hey, nazim hikmet! nerdesin?
    biliyorum sovyetler birligi sizin ikinci vataniniz, sovyet insanini seviyor ve saygi duyuyorsunuz, bunu hepimiz biliyoruz, siz eski bir partilisiniz. ama sovyet temali ilk oyun mutlaka hiciv mi olmali? gercekte ben mi yoksa petrov mudur o devasa sovyet insani? neden petrov’un otoritesini baltaliyorsunuz? ve sonra nicin bizimle ugrasiyorsunuz? zaten yeterince derdimiz var. bizi rahat birakin. evet, dahasi uygunsuz kaciyor, siz hemen hemen bir misafir konumundasiniz. sovyet halkinin bu misafirperverligini kotuye kullanmak ise iyi degildir. tabii ki, misafiri duzeltmek kabul edilebilir degil, ama bu sartlar da herzaman gecerli degil. yani, sunu demek istiyorum, birakin bu oyun isini, ustelik hem sizin için, hem bizim için, hem de bunu sahneye koyacak tiyatro icin en iyisi bu olacak, tabii oyle bir tiyatro bulunursa! eger gerçekten bu konuda yazmak hakkinda kararli iseniz, eh, yani en azindan mutlu bir sonla bitsin.

    - yazarin sesi
    bosuna urasiyorsunuz ivan ivanovic. sovyetler birligi gerçekten benim ikinci evim ve ben sovyet insanini seviyorum. bunun icindir ki ben burada her durust adam gibi davranmak zorundayim. velev ki, ben sovyetlerde, bu dunyanin en guzel memleketinde sadece bir misafirim – muhim degil: eger ki ben bu evde surunen bir yilan gordumse, benim ustume dusen vazife – onun basini ezmektir. bu nedenle de sizden nefret ediyorum ivan ivanovic, inaniyorum petrov sizden kurtulmak için gerekli gucu kendinde bulacak, bu piyesi yazacagim. ustelik sonu da sizin istediginiz gibi olmayacak... "
    nazim farkindaydi eger piyes sahnelenirse ortaya cikacak sorunlardan kacinilamazdi. ama valentin nikolaevich pluchek ve hiciv tiyatrosu aktorleri senaryoyu alir almaz, heyecanla gosteri uzerinde çalismaya basladilar.

    11 mayis 1957’de hiciv tiyatrosunda oyunun galasi yapildi. goz kamastirici bir basari elde edildi. sonralari valentin pluchek hatiralarinda soyle yazdi : "sokakta atli polis kordonu”, genellikle biz bunu mecazi anlamda kullaniriz ama o gun bu gercek oldu, tiyatro girisindeki kalabaliga duzen vemenin baska yolu yoktu. buyuk bir basari elde edildi. boyle durumlarda soyledigimiz gibi, seyirciler avizelere asili seyrediyor. oyun performansi esnasinda bazen bes dakika boyunca suren alkislardan dolayi ara verilerek oynandi ... "
    bu basariya ragmen, oyunun besinci galasinin ardindan sscb kultur bakani ekaterina furtseva’nin verdigi emirle yasaklandi. pluchek kultur bakanina hesap vermeye cagrildi, tiyatro yonetmeni glekov ise parti merkez komitesine cagrildi, bu ziyaret sonrasi glekov tiyatrodaki gorevinden istifa etti.
    oyuna uygulanan yasakla ilgili tum bilgiler ancak 1994 yilinda edebiyat gazetesi’nin sovyet gizli arsivlerinde konu ile ilgili belgeleri yayinlamasi ile kamuya acildi.

    oyunun galasi sirasinda nazim hikmet varsova bulunuyordu, ve galina kolesnikova’ya gore oyuna getirilen yasagi ogrendikten sonra, uyku hapi alarak intihara kalkisti.