şükela:  tümü | bugün
  • 1748-1842 yillari arasinda yasamis ingiliz dusunur. faydacilik akiminin (utilitarianism) 'kurucularindan' sayilir. yasadigi cag buyuk sosyal,politik ve ekonomik degisimlere sahne oluyordu; felsefesi de bu degisimlere gore sekillendi. uzerinde en cok dusundugu konu, sosyal kurumlardi (social institutions). bunlarin nasil gelistirilebilecegini ve nasil kullanisli (practical) hale getirilebilecegini inceledi. model bir hapisane olarak tasarladigi ama hicbir zaman gercek hayata gecirilemeyen panopticon tasarimi ile unludur. michel foucault'u etkilemistir.
    (bkz: panoptikon)
  • efendim bu pek ilginc zat vasiyeti uzerine mumyalanmistır. bir camekan icindeki mumyası university college london'da gormek isteyenlere teshir edilmektedir. yanlız baş kısmı defalarca calindigi icin cok bozulmus ve buna istinaden de ozel bir celik kasada saklanmaya baslamistir. ama govdesini hala gormek mumkun. daha da ilginci universite'nin butun toplantılarına bentham'i goturup, tutanaklara "hazır bulundu" olarak gecirirlermis. eger bir oylama yapılırsa bentham saglik nedenleri nedeniyle oylamaya katılamadı kabul edilirmis. hatta eger bir teklif esit sayida oy alır ise sorunu cozmek icin bentham'in oyunu teklifi verenlerin lehine kabul ederlermis.
  • bentham yararciligin yani utilitarianismin kurucusudur. yararciligin ikinci dalgasi yani kusagi olan james mill'i egitecektir. john stuart mill ise cocuklugunda ailesinin bentham'lara yakinligi yüzünden ve babasinin yararcilik görüsünden etkilecenek ve yararcilik'in en güçlü ismi ve üçüncü dalgasini olusturacaktir.
    bentham panapticonun da yaraticisi ve tasarimcisidir. bir ütopya mimaridir aslinda kendisi. yararcilik görüsünde ise nicelikler üzerine fazla vurgu yapmis ve kati bir yarar modeli getirmistir. bu yüzden mill tarafindan elestirilecektir.
  • zamanin bir aliskanligi olarak genelde yunanca koklerden sozcuk turetmek sevdasina bentham’da dusmustur. hatta son donem yazilari kendi uydurdugu sozcukler yuzunden anlasilmaz hale gelmistir. bununla beraber turettigi international, utilitarian, codification ve minimize gibi sozcukler ingiliz diline girmistir ve bugun de yayginlikla kullanilmaktadir.
  • ya aslinda isin kotusu simdi baktim da turkceye girmistir bunlarin hepsi ve yayginlikla kullanilmaktadir.
  • ekonomi derslerinde okutulan marjinal fayda, toplam fayda teorileri bu $ahsa aittir. kendisi devrinin onemli reformistlerindendir.
    (bkz: marjinal fayda)
  • insan davranışlarını hedonizm felsefesiyle açıklamaya çalışan ilk düşünürdür kendisi..
  • ayrıca hakların ve hukuki ödevlerin varsayımsal olduğunu, hukuki emirlerle davranışların birleşmesinden doğduğunu iddia etmektedir. bununla birlikte bu kavramların pratik bakımdan elverişli (kullanışlı) olduğunu, hukuki hayatta kullanılmaları gerektiğini de kabul etmiştir. saolsun.
  • yararcılık öğretisi ile ünlü düşünür.felsefesi "en çok sayıda insana en yüksek düzeyde mutluluk" ilkesi üzerine kuruludur.onun için "us kişinin mutluluğunun uşağıdır."hatta kendisi felicif calculus ile hazzın ve acının yoğunluğunu,verimliliğinin,saflığını,süresini ölçülebilir kılar."yeniden anlatım" (paraphrasis)yöntemiyle düşünce sistemine postmodern unsurlar katmış olmaktadır.zaten hak,arıcalık,ödev gibi terimler "kurgusal kendilikler"dir.bu nedenle toplumsal sözleşme,doğal hak ve hukuk gibi kavramları benimsememiştir.
  • saglam ayarini karl marx'tan almis burjuva ideologu, "iktisatci", ingiliz hokuspokuscu. marx'in verdigi ayar, bugunun mide bulandirici rational choice ve game theory hastalarina da okutulabilir. gerci bu zevatin once das kapital'i okumasi gerekir ya, o da ayri bir meseledir.

    "bentham, katıksız bir ingiliz ürünüdür. bizim filozof christian wolff da dahil, böylesine harcıalem bir şeyle, böylesine kendine güvenle çalım satmak hic bir devirde hiç bir ülkede görülmemiştir. yararlılık* ilkesi, bentham'ın bir buluşu değildir. o, yalnızca, helvetius ile başka fransızların daha 18. yüzyılda ve hem de espri ile söylediklerini kendi sıkıcı anlatımı ile yinelemekten öte bir şey yapmamıştır. köpeğe neyin yararlı olduğunu bilmek için, köpeğin niteliğinin incelenmesi gerekir. bu niteliğin kendisi, yararlılık ilkesinden çıkartılamaz. bunu insana uygularsak, insanın bütün hareketlerini, eylemlerini, ilişkilerini vb. yararlılık ilkesi açısından incelemek isteyen bir kimse, önce insan doğasını genel bir çerçeve içersinde, sonra da her tarihsel çağda değişmiş şekliyle ele almak zorundadır. bentham, bu işi, kısa yoldan çözümlüyor. kupkuru bir saflıkla, modern bir bakkalı, özellikle bir ingiliz bakkalını normal bir insan olarak alır. bu acayip normal insana ve onun dünyasına yararlı olan her şey, mutlak yararlıdır. sonra da bu ölçütü, geçmişe, bugüne ve geleceğe uyguluyor, sözgelişi hıristiyan dini, "yararlıdır", çünkü, onun din adına yasakladığı aynı kusurları, ceza yasaları da hukuk adına yasaklamaktadır. sanat eleştirisi "zararlıdır", çünkü, değerli ve soylu kimselerin martin tupper'den ve benzerlerinden aldıkları zevki bozmaktadır. gözüpek delikanlı, benimsediği, "nulla dies sine linea" ["çiziktirmeksizin tek bir gün geçmemeli" -ç.] özdeyişine uyarak, dağlarca kitap yazmıştır. eğer dostum heinrich heine'nın yürekliliği bende de olsaydı, bay jeremy'ye burjuva budalalığının dehası derdim."

    [kapital, birinci cilt, yirmidorduncu bolum, dipnot 69, s. 626]