şükela:  tümü | bugün
  • (bkz: rögar)
  • insanin kar$isinda beklemedigi andalar soru olarak da cikabilen, uzerinde turlu turlu polemikler yapilan nedenler.

    $ahsen, mazgallarin aksine, ce$itli amaclar icin sokulup takilmalari gerekeceginden, bu i$lemler sirasinda kapagin du$urulme tehlikesini ortadan kaldirmak icin oldugunu tahmin etmekteyim. hadise bir captan ibaret oldugundan, mesela herhangi bir "kenarlardan uzun ko$egen" mefhumu olmadigindan, bu formdaki bir kapagin iceri du$urulmesi olanaksizdir.
  • kapagin acilis itibari ile deliklerden ozel bir alet gecirip sola (veya saga) dogru ittirmek gerekmektedir. kare veya daha cok kenari olan bir sekilde olmasi, kapagin cevrilememesine ve takilmasina neden olur. bu yuzden cok fazla komplike bir sebepten oturu degil, aksine cok basit bir nedenden dolayi, "cevrilebilsin ve acilabilsin" niyetinde yuvarlak yapilmistir.

    bunun tersine mazgallar karedir, cunku cevrilerek degil, kaldirilarak acilirlar. kanalizasyon kapaklarina ingilizcede manhole da denmektedir, bu yuzden insanin iceri girmesi icin de buyukcene olmalari gerekir.
  • bu ve benzeri kapaklarin bir ozelligi, gerektiginde personelin inebilecegi kanallari ortuyor olmalaridir. ve bu dikey kanallar da tabi ki ya genis capli silindir beton bir boruyla ya da yerinde dokulen ve yine silindir yapida sekillendirilen beton bir setle olusturulur. bu kanallarin silindir olarak yapilmasinin nedenleri ise, endustriyel beton boru bloklarindan yararlanabilmek, daha az malzemeyle daha genis kullanilabilir capa sahip kanal yapabilmek ve hatta dusme olasiligi olmayan tek kapak modeli olan daire seklindeki kapagi tam uyumlu olarak kullanabilmektir.

    ayrica bu gibi endustriyel tasarimlarda daha onemli olan islevsel konular, yan konulardaki tasarim yaklasimini belirler. dolayisiyla, kapagin zaten karar verilmis olunan sekline uygun acilma mekanizmasi, sonradan bu konsepte uygun olarak gelistirilir. yani kapak, dondurulerek acilmasi istendigi icin yuvarlak yapilmaz; yuvarlak yapildigi icin dondurulerek acilir.
  • aslında yuvarlak yapılmalarının nedeni sadece kapağın düşmesinin imkansız olmasından dolayı değildir. çünkü herhangi bir eşkenar çokgeni* her defasında farklı köşelerinin etrafında döndürerek çember çizerseniz bütün köşelere bu işlemi uyguladığınızda elde ettiğiniz kesişim kümeniz içine başka bir şekilde düşmesi imkansız olan bir kapak şekli verecektir*. bu yolla elde edebileceğimiz farklı kapak şekli sayısı çokgenin kenar sayısı olan n ile gösterilebilir. elbette n sonsuza giderken ideal kapak şeklimiz daire* olacaktır. bu durumda geriye elbette endüstri devrimi açısından manhole evrimi girmektedir. daha kolay ve seri üretim vb. şeyler asıl cevaptır. zira bu soruyu iyi bir akademisyene sorarsanız sizi böyle cevaplayıp yıllardır abuk subuk yerlerde sorulan çözümü imkansız sandığımız soruyu elinize verebilir.
  • geometrik acidan yaklasinca olaya onceden belirtilen cokgeni her kosesi etrafinda dondurdukten sonra cikan dairelerin kesisim kumesi de bu ozelligi saglar yaklasimi cogunlukla dogru olmakla beraber tam olarak degil (sekli kosesi etrafinda dondurmek, o koseden seklin en uzun kosegeni yaricapli cember cizmekle ayni sey).. cikan sekil neye benziyor derseniz, bi n-gen icin olusan sekil yine bir n-gen gibi yalniz kenarlari bombeli, duz degil.. n sonsuza giderken n-gen'in kendisi de, bu yontemle cikan sekil de bi cember oluyor zaten..

    peki neden tam dogru degil bu? cunku yontem tek sayida kenarli cokgenler icin ise yariyor (ucgen, besgen vs.), cift sayida kenarlilar icin ise kendi deliginden dusecek bi sekle sebep oluyor (kare icin deneyin ornegin, cikan sekildeki en uzun "cap" sqrt(7)-1 = 1.65, en kisasi ise sqrt(2) = 1.41 olacak)..

    tek sayi kenarlilarda cizdiginiz cemberler baska iki koseden gectiginden, ve olusan bombeli kenarlar duz kenarlarla ayni koseleri paylastigindan sorun cikmiyor, fakat cift sayi kenarlilarda olusan bombeli kenarlar bu ozellige sahip degil; o da bi fazlalik yaratiyor..

    bunun yaninda bunlarin hepsi konveks sekiller, konkav sekillerle zevke gore kendi deliginden dusmeyecek kapaklar yapilabilir, cok anlami olmaz ayri..
    (fikirlerin gelismesinde yardimci olan ozdek'e saygilar..)
  • hepsi yuvarlak değildir. izmir'de, osmalıdan kalma üzerinde osmalıca yazan dikdörtgen biçimli kapaklar mevcuttur hala.
  • ataerkil toplum oldugumuzdan kaynaklanmaktadir.