şükela:  tümü | bugün
  • osmanlı mimarlarının bir inşaata başlamadan önce hem mevziye uygun olarak yapılacak inşaatın ölçülerini ve malzemesini hem de tahmini masrafını tespit etmek için yaptığı keşif ve muayene sonrası hazırladığı deftere veriled ad. genellikle mimarbaşı* tarafından seçilen bir mimar halifesi marifetiyle inşaatın yapılacağı bölgeye gidilerek yanında inşaatı yapacak kalfa ya da bina emini eşliğinde keşfi yapılır, kaydı tutulur. inşaattan önce yapılan, muhtemel inşaat çalışmaları, ölçü ve mikdarı ve masrafının tutulduğu deftere keşf-i evvel defteri, inşaat tamamlandıktan sonra yapılan işi muayene ve kontrol maksadıyla yapılana keşf-i sâni defteri denir. bazı durumlarda eğer ikinci keşfe göre eksik, yetersiz, hatalı kalan bir yer bulunursa, bunların giderilmesi için üçüncü bir keşif daha yapılabilir ve bunun kaydedildiği deftere de keşf-i sâlis defteri denir.

    başbakanlık osmanlı arşivi'nde muhtelif belge tasniflerinde yer alan bu defterlerin maliyeden müdevver defter (mad) tasnifinde yer alan bazılarına inşaat ve tamirat defteri de denir. keşif defterlerinin yer aldığı bir diğer önemli tasnif de cevdet tasnifidir. bilhassa cevdet askeri, cevdet belediye ve cevdet nafia'da çokça bulunur. dbşm bina eminliğinde de keşif defterleri mevcuttur.

    mimarlık tarihi çalışanlar için çok temel ve değerli bir kaynak türü olan keşif defterlerindeki tarif ve mimari ölçüler kullanılarak ileride binaların 3d modellemesinin yapılabileceğine, bu sayede kaybolan pek çok osmanlı mimari eserini gözümüzde canlandırma imkanı bulabileceğimize inanıyorum. her ne kadar günümüzde sosyo-ekonomik tarihçiliğin popüler olması nedeniyle bu gibi defterlerle uğraşmak demode ve hamallık olarak görülse de, ileride kıymetinin daha çok anlaşılacağına inanıyor, ilgilisinin bilgisine sunuyorum.