şükela:  tümü | bugün
  • rekabet eden, birbirini tamamlayan ve birbirine bağlı olan firma ve kuruluşların bölgesel yoğunlaşmaları..
  • halk dilinde "top top olma" şeklinde de ifade edilir.
  • işletme literarütünde bir sektörün bütün oyuncularının aynı coğrafi bölgede bir araya gelmesi durumunu ifade etmek için kullanılmaktadır. son dönemlerde iyice popürlerleşmekte, hatta resmi kalkınma programlarına girmektedir. firmaların belirli bir bölgede yoğunlaşmalarının yaratacağı maliyet avantajı ve bilgi paylaşımı gibi dışsallıkların bu bölgedeki firmalara rekabet avantajı yarattığı düşünülmektedir. orjinali marshall'a aittir.
  • prof. michael porter'ın, 1998 yılında harvard business review’de çıkan, kümelenmelerin rekabet avantajı oluşturacağı konusundaki ünlü makalesinden sonra dünyada kümelenme bazlı rekabet avantajı oluşturma projeleri hızlanmıştır. kümelenme (cluster) , 1998 yılından sonra dünyada hızla popüler hale gelmiş ve firmalara dış kaynakları aracılığı ile rekabet avantajı kazanmaları konusunda gerekli altyapının oluşturulmasını sağlamıştır. bir ürün ya da hizmetin üretilmesi ile ilgili tarafların coğrafi bir yakınlıkta birarada bulunmaları koşulu ile birlikte iş yaptıkları ağ yapıları kümelenmedir.
    kümelenmeler, birbirlerine göre faklılıklar gösterirler ancak çoğunluğu son ürün ve hizmet üreticilerini, uzmanlaşmış girdi, parça, makine ve servis sağlayıcılarını, finansman kuruluşlarını, müşterileri, yardımcı ürün üreticilerini, uzmanlaşmış alt yapı sağlayıcılarını, eğitim, bilgi, araştırma ve teknik destek sağlayıcı kurumları ve standart koyucu acenteleri içerir.
    kümelenmeler, üretkenliği artırarak, verimliliği yükseltecek ve yeni ürünlerin oluşmasını sağlayacak yenilikçiliği besleyerek kümelenmeye dahil olan işletmelere rekabet avantajı kazandırır. kümelenmeler, girdilere sahip olmada, bilgiye, teknolojiye üretimde emeği geçen işletmelere erişmede ve gelişimi teşvik etmede avantajlar sağlar.
  • belirli bir bölgede yoğunlaşmış, birbiriyle ilgili konularda faaliyet gösteren firma, ekonomik aktör ve kurumlar bütünüdür. (clustering)

    kümelenme kalkınma söylem ve modellerinde eksiksiz bulunan ve son yılların önemli kavramlarından birisidir. çok basitçe işletmeler arası bir üretim bandı denilebilir, endüstrinin profesyonelleşmesi gibi de algılıyorum ben, yada evrimi. tabi bunlar çok yetersiz ki sadece endüstri içinde bir gelişim yok. kümelenme ile aktörler de çeşitleniyor, kamu kurumları, dernekler ve üniversitelerin sürece dahil oluyor. sonucunda ise katılımcı bir süreç, geniş kapsamlı bir üretim, verimlilik, rekabetçilik, yenilikçilik ve kalkınma sağlanıyor. türkiye için çeşitli kümelerden bahsetmek mümkün, eskişehir kütahya bilecik üçlüsünün seramik kümelenmesi, ankara'nın savunma sanayi kümelenmesi, denizli'nin ev tekstili kümelenmesi vb. dünyada en bilinen örneği ise sanırım california silicon valley.

    bir benzetme ile özetleyecek olursam, kavram içerisinde yığın dediğimiz bağımsız işletmeler tek hücreli canlılar ise, kümeler karmaşık organizmalara örnek oluyor. dolayısıyla tek hücrelilerin ve karmaşık organlara sahip canlıların etkinliği, gücü, rekabetçiliği farklılık gösteriyor. işin içine doğal seleksiyonu da kattığımızda kümelenmenin önemi daha iyi anlaşılıyor.

    konu hakkında detaylı bilgi için aşağıda yer alan ve yığından kümeye giden sürece ait aşamaları okumakta fayda var.

    --- spoiler ---

    1. yığın

    bir yörede 150 tane çırçır fabrikası faaliyet gösteriyor. yörede üniversite var ama çırçır fabrikalarının hiçbirisinin üniversite ile bir ilişkisi yok. yörede bir borsa var; ancak borsa ile ilişkiler de sadece kanuni yükümlülükleri (kayıt) yerine getirme düzeyinde. çırçır fabrikaları işledikleri pamuğu iplik fabrikalarına satıyorlar, ancak yörede sadece iki tane iplik fabrikası var, bu fabrikalar da yöre dışındaki yerlerden işlenmiş pamuk alıyorlar. yörede işlenmiş pamuğun analiz edilmesi ciddi bir ihtiyaç olmakla beraber, firmalar bugüne kadar bir araya gelip bu konuda faaliyet gösterecek bir laboratuarın kurulması konusunda bir girişimde bulunmamıştır.

    2. yeni oluşan

    bir yörede, 50 tane konfeksiyon atölyesi bulunmaktadır. atölyelerin büyük kısmı sadece taşeron olarak çalışmaktadır. atölyeler arasında işbirliği kültürü olduğuna dair işaretler bulunmaktadır. bir atölye belirli bir sürede üretmesi gereken bir sipariş aldığında, eğer kendi üretim kapasitesi bu siparişin tamamını karşılayacak düzeyde değilse, komşu atölyelerden birisinin boş kapasitesini kullanmaktadır. ancak, bu işbirliği yapısal değildir, örneğin, yörenin üretim kapasitesini toplu olarak pazarlayarak, sipariş toplama yönünde bir işbirliği bulunmamaktadır. nitelikli eleman çok ciddi bir sıkıntı olmasına ve yörede bir meslek lisesi bulunmasına rağmen, firmalar ile bu meslek lisesi arasında nitelikli eleman ihtiyacını karşılayacak bir işbirliği tesis edilmemiştir.

    3. gelişen

    bir yörede, 5 iplik, 15 kumaş ve 25 konfeksiyon atölyesi bulunmaktadır. bu üreticilerin yaklaşık %80’inin üye olduğu bir tekstil ve konfeksiyon üreticileri derneği kurulmuştur. yöredeki üniversitede ise hem tekstil mühendisliği hem de meslek yüksek okulu eğitim vermektedir. dernek, özellikle konfeksiyon atölyelerinin üretim kapasitesini güçlendirmek için bir hibe projesi hazırlanmasını temin etmiş ve bu proje hibeye almaya hak kazandıktan sonra yöredeki üniversitenin meslek yüksek okulundaki eğitim laboratuarlarının makine ve teçhizatı yenilenmiş ve öğrencilerin sanayide kullanılan makine ve teçhizat ile eğitim almaları temin edilmiştir.

    4. olgunlaşmış

    gelişen küme için verilmiş örnekten devamla… üreticiler tarafından kurulmuş derneğe, eğitim ve araştırma kurumlarından üyeler katılmıştır. dernek, üniversite ve oda ile işbirliği içerisinde kümenin geleceği ile ilgili bir arama toplantısı yapmış, toplantı sonucunda da kümenin daha rekabetçi olabilmesi için bir yol haritası hazırlanmıştır. küme geleceğini teknik tekstil uygulamalarında görmektedir. bu çalışmanın çıktıları çerçevesinde dernek genel sekretaryası güçlendirilmiş, küme yol haritasının uygulanmasına yönelik projeler üretilmiştir. bu projelerden birisi kapsamında üniversitedeki tekstil mühendisliği bölümünde uygulamalı ar-ge birimi oluşturulmuştur. ar-ge biriminde çalışan doktora öğrencilerinin masrafları dernek tarafından karşılanmaktadır.

    kaynak: murat gürsoy, undp turkiye

    --- spoiler ---
  • belli bir vadede, fiyat ve rekabet avantajı nedeniyle kendi kendine de oluşabileceği gibi, devlet planlaması ve teşviği ile de oluşabilir. vergi teşvikleri, organize sanayi bölgesilerin ve teknokentlerin kurulması, kamu-özel sektör ortaklığı (ppp) çalışmaları, belli bir bölgede kurulan/gelen firmalara kuluçka merkezileri gibi ar-ge destekleri sağlanması gibi yolları vardır. michael porter adlı amerikalı ekonomi profesörünün yayınlarıyla literatüre girmiştir. öte yandan sadece belli bir lokasyonda bir araya gelmiş aynı sektörden bir çok işletmenin oluşturduğu yığın değildir zira kümelenme kavramı sektörel değil değer zinciri* mantığıyla bir araya gelmiş, aralarında belli anlaşmalar çerçevesinde işbirliği yapan, ülkenin bir politikası sonucu oluşmuş ve belli bir yönetimi olan bir grup olmalıdır. dolayısıyla her osb, tgb veya serbest bölge kümelenme değildir, kümelenme için küme elemanı işletmeler arasında stratejik işbirliği olmalıdır.

    ünlü kümelenme örnekleri olarak silikon vadisi ve hollywood verilir. türkiye'de konya otomotiv yan sanayii, mersin yaş sebze-meyve, eskişehir-bilecik-kütahya seramik, izmir organik tarım gibi örnekler vardır.
  • (bkz: cluster)
    (bkz: clustering)