şükela:  tümü | bugün
  • bana hep ters yazilmi$ gibi gelen isim.
  • ki$i köngli tüpsiz tengizdin teg turur / insanin gönlü dipsiz denize benzer
    bilig yinçü sanı tüpinde yatur / bilgi ise dipte yatan inci gibidir
    tengizdin çıkarmasa yinçü ki$i / insan inciyi denizden cikarmazsa
    kerek yinçü bolsun kerek say ta$ı / ister inci olsun ister cakil ta$i.

    olarak örnekleyebilecegimiz küsel eser.
  • "ben kendime şan ve şöhret veya iyi ad dilemedim; yakın olsun uzak olsun,
    ben herkesin iyiliğini istedim"
    diyerek kalpleri feth etmiş kitaptır.
  • bu eser engin bir bilgi birikimi ve hayat tecrübesinin ürünüdür. 11. yüzyılda sahip olunan açık toplum düşüncesi savunulmuş ve iyi bir yönetimle hem bu dünyada hem öbür dünyada mutlu olmanın yollarını anlatmıştır. bir siyasetname ve yönetim kitabı olan eser aynı zamanda eğitim, görgü, yüksek ahlak gibi her insanda bulunması gereken değerleri de bugüne taşımıştır. tamamı 6645 beyitten oluşan eserde ayrıca 124 beyitlik bir kaside ve eserin değişik yerlerinde dağınık halde bulunan 173 dörtlük yer almaktadır. dili hakaniye türkçesidir. arapça ve farsça sözcükler oldukça azdır. arap ve fars dillerinin edebiyat üzerinde etkili olduğu bir dönemde bu eserin karahanlı türkçesiyle yazılmış olması yazarının dil konusundaki milliyetçiliğini göstermektedir. islami terimler ve bunların karşılıkları birlikte verilerek zengin bir anlatım yakalanmıştır

    eser münacaat, naat, dört sahabenin övüldüğü bölümlerle başlar. 4. bölümde bahar tasviri yapılır ve karahanlı hükümdarı tabgaç buğra han övülür. daha sonraki bölümlerde bilgi ve bilgili insanın faziletleri, dilin meziyetleri, iyi bir yöneticinin sahip olması gereken özellikler gibi bölümlerden oluşur.

    bu eserde toplum içinde yaşayan insanları maddi ve manevi yönlerden mutlu edecek yolların iyi ve doğru bir yönetim olduğuı anlatılmaktadır. iyi bir yönetim sayesinde insanlar hem bu dünyada hem de ahiret hayatında mutlu olacaktır. eserin verdiği evrensel mesaj ise sosyal bir düzen içinde hukuk prensipleri, yönetim disiplini ve insan hakları sistemleştirilerek tüm yöneticilere duyurulmalı ve yöneticiler bu kurallara uygun bir yönetim sergilemelidir.
  • mutluluk veren bilgi anlamında olmasına rağmen, şimdiye kadar yazılmış en mutsuzluk verici düşünceleri barındıran şey. (hayır, kesinlikle eser değil)

    beyit 4510: kızı çabuk evlendir, uzun müddet evde tutma, yoksa hastalığa lüzum kalmadan, yalnız bu pişmanlık seni öldürür.

    beyit 4511: ey dost, arkadaş sana kesin bir söz söyleyeyim; bu kızlar doğmasa, doğarsa yaşamasa daha iyi olur.

    beyit 4512: eğer dünyaya gelirse, onun yerinin toprağın altı veya evinin mezara komşu olması daha hayırlıdır.

    beyit 4513: kadınları her zaman evde muhafaza et, kadının içi dışı gibi olmaz.

    beyit 4519: kadının aslı ettir, eti muhafaza etmeli, gözetmezsen et kokar.

    beyit 4522: erkek insan sözünden dönmez, dönenleri sen kadın bil.

    bunlar mı mutluluk veren bilgi?
  • çevirisini okudum. iri sözler işittim. kulağımın pasını alıp gönül gözümün feri maveraya yolculuk yaptım. kitaptan örnekler sunalım,

    iyi bir savaşçının özelliklerini anlatıyor mesela;

    arslan yürekli-kaplan bilekli
    kurt kuvvetli
    domuz gibi inat
    ayı gibi azılı
    yaban sığırı kadar kindar
    tilki gibi hilekar
    erkek deve kadar intikamcı
    saksağandan ihtiyatlı
    kaya kuzgunu gibi uzağı gören
    baykuş gibi geceleri uyumayan

    meali: savaş tam bir hayvanlıktır !

    iyi bir hükümdarın niteliklerini sıralıyor, uyarlayalım;

    uzun boylu olsun - bodur iyi olmaz...........(tuttu, 1'de 1)
    yakışıklı olsun, saçı sakalı yerinde...........(karizmatik desek hadi bu da tamam)
    sağ el kılıç sallasın, sol el mal dağıtsın.....(ouvv, bu tam tutuyo!)
    içki içmesin................................ ..........(bak sen allah'ın işine)
    ağzındaki laf şekerden dadlı olsun....... (aha! puanları geri veriyoruz, -1)
    suçluları affetsin............................ .....(haa, rahşan affı'nı diyo, -2)
    memleketin direği gümüş ve kanund.... (memura maaş versin, -3
    kürt, roman açılım ergenekon'a kanun koyma desek evet, +1)

    (.../...)

    nasihat kitabı ve dönemin ürünü olduğu için islam dininde de var olan 'şu üç şey, bu beş şey' kalıpları bolca kullanılmış. hangi üç maddeymiş diye tek tek yazıp maddeleme bağımlısı gibi ezberlemeye çalışmam avarellik olur. bunun yanında şu dört şeyi küçümseme diyor mesela bilge. (sakalı var dinleyelim)

    - kut, güzel söz.... akarsu gibi dolaşır bunlar cihanı.
    - ölümü hiç unutma, ona daima hazır ol.
    - hayasız, utanması olmayandan uzak ol.
    - çok yiyip içme. özellikle şarap içme, zina yapma. kut bu ikisinden daima kaçar. (vasiyetimi unutma, gönlüne yaz)

    (.../...)

    bilge, tanrı kelimelerine sıkça yer verilmiş. bilgenin akıl sahibi, aklın yerinin de beyin olduğunu söylüyor: "iyilik akıldan gelir, insan bilgi ile seçilip yücelir."
    bu minvalde kayda değer bir epistemolojisi var.

    "ölüm olmasa ne iyi olurdu, ne güzel olurdu insan ölmese! oysa ölüme hayret edilmez.
    bu kocakarı dünyanın adeti bu. beğensen de beğenmesen de."

    kitap en büyük aforizmayı evrenselliğini aldığı yerden bırakıyor;

    "gözünü gözet, dilini tut. arzuna gem vur. gözün gördüğünü gönül arzular, gönül arzulayınca ona kim karşı durabilir?"

    (.../...)

    insanın bu çıplak tarafıyla ilgileniyorsanız 1000 yıl beriye kanatlanarak özdeşim kurmanız zor olmaz. halamın kütüphanesinde isim yapmış yüzlerce çağdaş romanın arasından -hakikaten- tozlanmış bu eseri seçtiğim için o kadar kutluyum ki...

    öğdülmüş ile aydoldu arasındaki mektubun girizgahı gönlümü bal ile kaymak eyledi: "bu selam ve hatır mektubudur. sağlık dileğiyle yazdım."
  • 6645 beyitin oluşturduğu 88 bâb'a ayrılmıştır. bir başlangıç bölümüne sahiptir. dört kişi arasındaki olaylar, konuşmalar ve yazışmalardan meydana gelen asıl eser balasagunlu yusuf'un sosyal siyasal düşüncelerini yansıtır. asıl kutadgu bilig dört ana bölümden oluşur.bu ana bölümler sırayla, küntoğdı adlı ilig (beğ) ile vezir aytoldı'nın öyküsü; küntoğdı ile aytoldı'nın oğlu ögdilmiş'in arasındaki öykü; küntoğdı-ögdilmiş-odgırmış(ögdilmiş'in yakın arkadaşı) arasındaki öykü ve son olarak ögdilmiş ile odgırmış arasındaki öyküden oluşur.

    bu öyküler dramatik olaylarla bezenmiş değildir; öğüt vermeye yönelik gelişmeler birer sahne konumunda bir birini takip eder. konu, kunt'un elde edilmesi ve edinilmiş kunt'un kullanım biçim ve yöntemleridir aslında.

    kutadgu bilig'de temsil edilen 4 temel unsur vardır. köni törü(doğru, hakça olan töre, yasa manasında) küntoğdı adlı hükümdar tarafından simgelenir. kut'u simgeleyen aytoldı adındaki vezirdir. ukuş'u yani kavrayış ve zekayı simgeleyen aytoldı'nın oğlu ögdilmiş'tir. akıbet'i ise odgırmış temsil eder.

    yusuf has hâcib, eserinin adı hakkında şöyle der:

    "sözümü söyledim men bitidim bitig
    sunup iki ajunnı tutgu elig

    kitap atı urdum kutadgu bilig
    kutatsu olıglıka tutsu elig

    kişi iki ajunnı tutsa kutun
    kutadmış bolur bu sözüm çın bütün

    bu kün-togdı ilig tidim söz başı
    yörigin ayayın ay edgü kişi"

    günümüz türkçesiyle söylersek;

    "sözümü söyledim ben, kitabı yazdım
    uzanıp iki dünyayı tutan bir eldir.

    kitabın adını koydum kutadgu bilig
    kutlu olsun okuyana, elini tutsun.

    kişi iki dünyayı kutla tutarsa,
    kutlanmış olur, bu sözüm doğru, bütündür.

    önce kün-togdı beyden söze başladım,
    yorarak açıklayım, ey iyi kişi."*
  • kut veren bilgi
    gayet anlamlı...
  • kitabin gerçekten "mutluluk veren bilgi" olan kelime anlamina hizmet etmesi için özellikle eserin kadinlar için söylenen bölümlerine bakmak lazimdir. nedense lisede bu kitapdan hep bahsedilir, çesitli yerleri okutulur ama en önemli kismina hic deginilmez. yusuf has hacib'in bu kitapda kadinlar icin söylediklerini hayatta mutlulugun formulunu arayan bütün erkeklerin cok iyi bellemesi gerekmektedir. simdi kimse gidip bu kitabi alip oralara bakmayacagina göre buraya en önemli bir kac satiri ben üsenmiyeyip yazayim bari :
    - kadini bos birakma kapali tut
    - korkak insanlar kadinlara benzerler
    - aslinda bu kizlar dogmasa, dogarsa yasamasa iyi olur; eger dünyaya gelirse onun yerinin topragin alti veya evinin mezara komsu olmasi daha hayirlidir (beyit 4511-4512)
    - yemekte içmekte kadını erkeklere katma. katarsan ölçüyü kaçırırılar (beyit 4517)
    - kadının aslı ettir, eti muhafaza etmeli, gözetmezsen et kokar
    - evinin kapısını kilitle, eve erkek sokma (beyit 4519)
    - bunlarda vefa yoktur
    - erkek insan sözünden dönmez, dönenleri sen kadın bil (beyit 4520-4522)
  • sanılanın ve lise kitaplarında bolca yazılanın aksine kutadgu bilig "mutluluk veren bilgi" demek değildir.öncelikle kut kelimesi iki anlam taşır. bunlardan ilki hem maddi hem de manevi bir anlam içeren mutluluk, saadet anlamı; ikincisi de devlettir.
    buradan yola çıkarak kitabın asıl ismi ilk anlamıyla "mutlu olma bilgisi" ikinci anlamıyla da "devlet olma bilgisi"dir.
    balasagunlu yusuf'un kitabı mutluluk vermez, kişiye nasıl mutlu olacağını; hükümdara da devleti nasıl yöneteceğini öğretmeyi amaçlar.