şükela:  tümü | bugün
  • araç lastiklerinin, aynı markanın ürünlerinde bile her sene değişen, çeşit çeşit desenler halinde üretildiğini biliyoruz. ancak muhtemelen bu desenlerin ne işe yaradığını çoğumuz hiç sorgulamamışızdır.

    işin aslı, her yeni üründe artan performansla piyasaya sürüldüğü iddia edilen ve yepyeni çeşitlerle karşımıza çıkan araç lastikleri; başarılı bir pazarlama stratejisinin güzel bir örneği. elbette ki araç lastikleri üzerinde geliştirmeler oluyor, olacak da. ancak yine de araç lastiği teknolojisi, bir atılımla tamamen değişen bir alan haline gelmekten çok uzak. işte tam da bu nedenle, zaten yeterince olgunlaşmış bu teknolojiyi ufak oynamalarla ve çeşit çeşit desenlerle canlı tutmaya çalışmaktalar.

    yıllardır değişik varyasyonlarla karşımıza çıkan araç lastiği desenleri, aslında temel birkaç türden ibaret. halihazırda yaygın olarak kullanılan araç desenlerinin sınıflandırmasını şu şekilde yapabilir ve bu sınıfların temel fonksiyonlarını aşağıdaki şekilde özetleyebiliriz:

    **kemerimsi lastik deseni (rib):
    lastiği çepeçevre sararak dairesel olarak uzanan lastik dişlerine sahip desenin addır. bu şekilde bir yapının temel işlevi; yuvarlanma direncini azaltmak ve yönelimde (yani, direksiyonla sevk ettiğiniz yöne ilerlerken) kararlılık sağlamaktır. bu desende yuvarlanma direnci az olduğundan doğal olarak ısı oluşumu da azalacak ve uzun süreli yüksek hızlarda kullanıma uygun bir lastik ortaya çıkacaktır. ancak dairesel doğrultuda uzanan bir yapıya sahip bir lastiğin, ivmelenme ve fren yapma kapasitesinin de diğer desenlere kıyasla sınırlı olduğu da bir gerçektir. bütün bu özellikleri nedeniyle, direksiyonla kontrol edilen ön tekerlerde ve yakıt tüketimini azaltmak amacıyla özellikle uzun yol yapan araçlarda kemerimsi lastik deseni kullanmak bir hayli mantıklıdır. örneğin, otobüslerin ön tekerlerine bakarsanız; lastik üzerine geçirilmiş, (genellikle 3-4 tane) kemere benzeyen bir yapı göreceksiniz.

    **çekişli lastik deseni (lug):
    kemerimsi desenin aksine, lastiğin çevresine dik yönde uzanan oluklar ve dişlerin oluşturduğu desendir. doğal olarak, bu desenin işlevinin de kemerimsi yapının tam aksi olduğu söylenebilir. isminden de anlaşılacağı gibi, bu desene sahip lastikler üst düzeyde çekiş ve frenleme özelliği gösterir. dolayısıyla bu desenin yuvarlanma direnci fazladır ve böyle bir lastik çok ses yapar. araçlarda veya ağır vasıtalardaki çekiş sisteminin bulunduğu akslar, en uygun kullanım alanlarıdır. yine isminden anlaşılacağı üzere, traktörlerin yüksek çekiş özelliği bu lastiklerden gelir. traktörlerde bulunan boyumuz büyüklüğündeki o arka tekerler, tam anlamıyla çekiş lastik deseninin vücut bulmuş halidir.

    **kemerimsi-çekişli lastik deseni (rib-lug):
    aynı lastik üzerinde kenarlarda çekişli, orta kısımda ise kemerimsi bir desen olarak tasarlanan yapıdır. sıradan bir lastik aşağı yukarı bu desendedir. iki farklı desenin karışımı olması sayesinde, hem çekiş/frenleme hem de yönelim kontrolü özelliğini bir arada barındırır.

    **blok tipi lastik deseni (block):
    dairesel olukların yanal kanallarla kesişimi ile oluşan blokların baskın olduğu lastik desenidir. kemerimsi-çekişli lastik desenine benzer hatta çokça birbirine karıştırılır. bağımsız blokların oluşumunun rahatlıkla gözlenmesi, ayırt edici bir özelliktir. yağmurlu havada suyun dağıtılmasını kolaylaştırır ve karlı havada stabil bir sürüş sağlar. bu nedenle, kışlık veya 4 mevsim lastiklerde muhtemelen bu deseni görürsünüz. öte yandan, blokların küçük olması lastiğinizin erken tükenmesine sebep olur.

    **yönlü lastik desen (directional):
    belli yönlerde özellikle oluşturulmuş oyuklar barındıran lastik deseni tipidir. en çok kullanılan örneği muhtemelen v-tipi desenli olan lastiklerdir. aşağı yukarı, blok tipi lastiklerin özelliklerine benzer avantajlara sahip olduğu söylenebilir. ayrıca yüksek hızlarda dahi, suyun oyuklardan kolayca atılmasını sağlar. bu tarz bir lastiğe sahipseniz, lastiklerinizi doğru dönme yönünde aracınıza takmalısınız.

    **asimetrik lastik deseni:
    eğer lastik deseni tekerleğin iç ve dış kısmında farklı tasarımlara sahipse, buna da asimetrik desen diyoruz. son yıllarda popülerleşen bir desen olduğu söylenebilir. daha karmaşık ve optimal bir tasarımda olduğunu, bu yüzden de nispeten diğerlerinden daha pahalıya satıldığını da söylemek yanlış olmaz. aracın dış tarafına denk gelen büyük bloklar sayesinde viraj almanızı kolaylaştıran, iç tarafta kalan daha büyük kanallar sayesinde ise su tahliyesine yardımcı olan bir tasarımı vardır. dolayısıyla görece daha lüks ve spor araçlarda kullanımı yaygındır. yine bu desene sahip bir lastik de, araca doğru yönde bağlanmalıdır. bunun için, lastiğin üzerinde, dış kısmının hangi yön olduğunu belirten işaretler bulunur.

    yukarıda bahsedilenler temel lastik desenlerini ve işlevlerini tanımlıyor olsa da, bunların dışında farklı tanımlamalar da tabii ki yapılabilmekte. örneğin, asimetrik olmayan desenlere simetrik desenler diyen de çıkacaktır. ayrıca bahsedilen temel desenler, lastiğin bütün yüzeyinde tek parça bulunmak zorunda da değil. örneğin, asimetrik ile blok tipinin karışımından değişik kombinasyonlar üretmek de gayet mümkün ve yaygın. yine de, desen ne kadar karmaşık olursa olsun, lastik yüzeyinde ağırlıklı olarak bulunan desenin karakteristiğine daha yakın bir işlev ortaya çıkar diyebiliriz.

    ilk aşamada karışık gibi görünse de, tecrübe arttıkça lastiğe bakıldığında aşağı yukarı ne işe yarayacağı rahatlıkla anlaşılacaktır. birkaç örnek ile, temel desenlerin gerçekte nasıl göründüğüne de bakmakta yarar var.

    örnek 1: görsel ya da görsel

    bu lastikler michelin xps rib ve conti e-contactolarak adlandırılıyor. ilk lastiğin ismini zaten rib koymuşlar. ilk görselin, lastiği çepeçevre saran oyuklar nedeniyle kemerimsi desenli bir lastiğe ait olduğu söylenebilir. bir otobüsün ön tekeri olmak için biçilmiş kaftan. diğer görselde ise bir miktar çekişli (lug) yapıları var ama yine de rib'e yakın bir lastiğe benziyor. dikine oyuklar daha derin olsaydı belki rib-lug denebilirdi.

    örnek 2: görsel ve görsel

    bunlar da petlas pa40 ve başka bir traktör lastiği. yalnızca lastiğin çevresine dik yapılardan oluşuyor. tam anlamıyla bir çekiş tipi desen. ağır vasıtaların çekiş akslarında ve traktörlerde bunlardan sıkça görürsünüz.

    örnek 3: görsel ve görsel
    lastiklerden ilki contiecocontact 5 ikincisi ise bridgestone g540. orta kısımda daha çok lastiğin çevresi boyunca uzanan oyuklara, kenarlarda bulunan dikine çizgiler eşlik ediyor. bu da optimize edilmiş bir stabilite-çekiş özelliği sağlıyor. günlük kullanımda yaygın olarak her türlü araçta bunlardan görebilirsiniz.

    örnek 4: görsel ve görsel

    bunların markaları da petlas pro urban ruw ve yokohama ty607. tamamen blok tipi örnekler verdim ancak bunların dışında da, bağımsız bloklardan oluşan ve daha farklı görünen blok tipi lastikler de mevcut. ağır vasıtalarda göreceğiniz bu lastikler çekiş için de kullanılırlar ve geç aşınırlar.

    örnek 5 ve 6: görsel ve görsel
    son olarak yönlü/blok tipi conti all season contact ve asimetrik gibi pirelli sottozero nispeten ayırt etmesi zor olan desenleri de sırasıyla buraya bırakalım.