şükela:  tümü | bugün
  • ilk kez jacob grimm tarafından ortaya atılmış ve grimm kanunu olarak ifade edilen ve genel olarak ses değişimini ifade etmek için kullanılsa da daha çok indo-germen dillerindeki ses değişimin ifade eden kavram. daha sonra bir diğer dil bilimci danimarkalı karl verner tarafından biraz daha geliştirilmiştir.
    indo-germen dilleri için iki tanesi olduğu ifade edilir. 1.lautverschiebung ve 2.lautverschiebung.

    ilkinin milattan önce 5. yüzyıllar gibi başlayıp 1-2 yüzyıl sürdüğü sanılmakta. bununla indo germen dilleri birbirinden ses değişimleri ile farklılaşmaya başladığı rivayet edilmekte.
    örneğin p, t, k gibi sesler sürtünmeli(?) f, th, h gibi harflere dönüşmüştür.
    pater(latin)-father(ing), vater(alm)
    tres(latin)-three
    cord(lat)-heart(ing), herz(alm)

    yine bu ses değişiminde bh, dh, gh gib sesler b,d,g gibi seslerle yer değiştirmiştir.
    bhrada(sanskrit)-bruder(alm), brother(ing)
    ghostis- gast(alm) gibi

    2.lautverschiebung ise niederdeutsch dan althochdeutsch a geçişin önemli evrelerinden birini teşkil etmiştir. milattan sonra 4.-9. yüzyıl arası gibi bir zaman diliminde meydana geldiği söyleniyor. bu ses değişiminde p ( pf[appel(ing)-apfel(alm)], ff [ship-shiff], t (ss [eat-essen]- ts(two-zwei) ), k (hh- [make-machen] ) gibi seslerin çiftlenmesi ya da yumuşatılması gibi bir eğilim var. tabii ki bu kadar da basit değil.
  • her ne kadar daha da genelleştirilmesi için araştırmaya, ki yapılmıyor değil, muhtaç olsa da orta farsça(parsi, middle persian) ile kürtçe arasında da benzer bir ses değişimi eğiliminden bahsedilebilir.
    örneğin; z nin kürtçe de j ye dönmesine yönelik bir eğilim söz konusu zend-jin(kadın), rûz(roj), duzox / dojeh, duzwar / dijwar, diraz/dirêj gibi
    b nin v ye dönüşmesi, robi-rovi(tilki), çoban-şivan, ab / av, şeb/şev , robî/rovi, sebuk/sivik(hafif)
    m'nin v dönüşmesi, zemestan-zivistan(kış), sîm / zîv
    w nin b ye dönüşmesi, weran-beran(erkek koyun), wên/bêhn(koku)
    gibi eğilimler vardır.