şükela:  tümü | bugün
  • (bkz: #39843385)
  • şahsi anlamda nasıl amerika'nın ekonomik olarak dünyada büyük britanya ya da diğer bir şekilde adlandırabileceğimiz birleşik krallık'ın yerini alabildiğini, üstüne üstlük sıkıntıda olan britanya ekonomisine geri ödemesiz 31 milyar dolar para verdiğini anlamlandıramıyorum. üstüne üstlük bu para akışından sonra savaşa da dahil olmuşlar, bretton woods sistemi ile de dünya piyasasını domine etmişlerdir. kendimi tarih ve ekonomi olarak bilgili görmesem de (ki bu kendi içimde yaşadığım çelişkinin sebebidir) yaklaşık 300 yıl önce kolonisi olduğun ülkeye maddi yardım yapar hale gelmek yazının itibarinden geçen 7000 yılda kısa gelmesine rağmen her halükarda insan gelişiminin hızlanmasından da olabilir.

    tanım: über (lanet olsun almanca) olay.
  • abd bu "ödünç vermenin" geri gelmeyeceğinin bilincindeydi. doğrudan yardım etmek tarafsızlığına (o dönemde 2. dünya savaşına girmemişti) zarar vereceği için böyle bir yol bulmuşlar. toplam 48 milyar dolar hibe verildi. 31 milyar doları ingiltere'ye, 11 milyar doları sscb'ne, 3 milyar dolar fransa'ya, 2.8 milyar dolar milliyetçi çin'e, 2 milyar dolar'da diğerlerine hibe verilmiştir.
  • lend-lease ile tüm sovyetlere gönderilmiş olan her şey.
    lend-lease/sovyet üretimi 1939-1945
    uçaklar : 11,795/178,218
    tanklar ve kendinden tahrikli silahlar : 7,095/119,769
    top ve havanlar : 8,218/825;200
    petrol : 2,670,371/116,600,000 (ton)
    çelik : 1,500,000/39,680,000 (ton)
    yiyecek : 733,000/64,121,000 (ton)
    lend-lease ile gönderilen 17 milyon ton malın, 4 milyonu 1941 ve 1942'de sovyetlere gönderilmişti. lend-lease geniş çaplı olarak(özellikle tekerli araç konusunda) 1944'ün ilkbaharında sovyetlere ulaşmaya başladı.
    mihver orduları bütün sovyetler'de çelik üretiminin yüzde yetmişinin sağlandığı bir alanı ele geçirmişti. buna karşın, 1941'de, 12,377 savaş uçağı, 40,547 top ve havan, 6,590 zırhlı araç(tank,spg, afv vesaire) üreten sovyetler, 1942'de 21,681 savaş uçağı, 24,719 zırhlı araç, 128,092 top ve havan üretti.
    lend-lease vagon ve lokomotif yardımları/ sovyet 1941 lokomotif stoğu :
    1200(lokomotif) 11,200 (vagon)/ 28.000 (lokomotif) 600,000(vagon)
    22.6.1941 tarihinde kızıl ordu'nun 270.000 kamyonu vardı. 197.000 adedi üretildi, 221,500 adedi sanayi ve tarım sektörlerinden orduya alındı, ve 60.000'i düşmandan ele geçirildi. lend-lease'le 312,000 kamyon sovyet birliğine gönderildi.(aslında 400,000 kamyon ve 18,000 uçak gönderilmişti ancak 312,000 kamyon ve 11,000 uçak sovyet topraklarına varabildi.)
    749,100/312,000
    312,000 kamyonun 200.000'i 1944 ve 1945'te sovyetlere gönderilmişti.
    ayrıca mark harrison'un economis of ww2 kitabına göre, 1943 ocak'ında, kızıl ordunun sovyet imali 378,800 kamyonu varken, 22,000 amerikan kamyonu var idi.
    şimdi, 1941-1942-1943 yıllarında batılı müttefiklerin avrupa anakarasına yaptıkları hava akınlarının tamamen başarısız olduğu su götürmez bir gerçek. alman endüstrisi iş gücü olarak tüm ülkelerden üstündü çünkü ele geçirilen ülkelerin insanlarını köle gibi değil, direk köle olarak çalıştırıyordu. iş gücü on milyonları geçmişti. almanların avcı uçağı motorundan patlayıcılara, hiçbir konudaki üretimini azaltmaya şöyle dursun, önceki yıllara göre artmasına bile engel olamamıştır, müttefik bombardımanları.
    sovyetler birliğinde ikinci dünya savaşında devlet, erkekleri on altılık formatlarla aldı. 16.000 veya 160.000 gibi.
    erkeklerin 16/13'ü askere alınıyor, kalanı üretimde çalışıyordu. sovyet fabrikalarının ural dağlarının arkasına taşınmasında lend-lease'in rolü çok azdır, 1941'de sovyetlere birkaç yüz lokomotif gönderilmiş iken, sadece rusya sfr'de 20.000 lokomotif vardı.
    http://mikes.railhistory.railfan.net/r097.html#2
    hurricane ve spitfire uçakları sovyet hava kuvvetlerinde kullanım dışı bırakılmıştır. kafkasya'da bile polikarpov'lar tercih edilmiştir. bunun sebebi, uçakların 109'lara çok benzemesi sebebi ile yakın destek ve avcıların koordineliğini bozmasıdır. tercih edilen ve yaygın kullanılan tek avcı uçağı, yine büyük coğunluğu
    1944 ve 1945'te gönderilmiş olmak üzere, sovyetlere toplam 5000 adet gönderilen p-39 aircobra olmuştur. 70,000 avcı uçağı üretilen sovyetlerde, asla bir ana daynak olmamıştır.
    ayrıca yine sovyet hava araçlarının yakıtının batılı müttefikler tarafından karşılandığı bir yalandır. örneğin rusların onlara verilen ingiliz uçaklarını kullanmıyor olmalarının birincil sebeplerinden biri de yakıt kalitesi idi. amerika ve ingiltere'den gelen yakıt genellikle 95 oktan idi. ancak sovyet uçak motorları kurşun tetra-etil içermeyen 78 oktanın da altında olan, b-70 ve b-74 benzinlerine göre imal ediliyorlardı.
    ama bu durumun geçerliliği savaşın geneline hakim değildi. klimov m-105, ve shvetsov ash-82 lavochkin yakovlev ve petlyakov'ların motorlarıydı ve savaş boyunca 200,000'den fazla üretilmişlerdi. 90 oktan ve üzerine ihtiyaç duyuyorlardı. 1944 yılında, sovyetler bagration operasyonunda tek taaruzda 8,000 uçak kullanmıştı. 1945'te 22,000'den daha fazla operasyonel uçakları vardı. 1 ocak 1945'te sovyet ordusunda operasyonel olan her şeyin bir tablosu.
    müttefiklerden 2,500,000 petrol ve petrol ürünü gelmişti. 1,197,587 tonu yüksek oktan havacılık yakıtıydı. ancak yeterli olmaktan çok uzaktı. savaş boyunca on milyonlarca ton b-70 tipi yakıt üretildi, otomobil yakıtından sonra ikinciydi. sovyet yerli üretimi, yakın destek, keşif ve eğitim, bombardıman ve la serisi avcı uçakları için yeterliydi. ancak sovyet hava filosunun yarısını oluşturan yakovlevler için değil. başta amerikan lisansı altında 6 rafineri ve bir boru hattı inşa edilecekti 1943 yılında tasfiye edildi. daha sonra müttefiklerden gelen izooktan'ın (100) oktan benzin ile b-70'in karışımının 90 ve üzeri oktan dereceli yakıt ortaya çıkarıldığı keşfedilse de, lend-lease havacılık yakıtının yüzde 85'i stalingrad muharebesinden, yüzde elli dördü 1 ocak 1944'ten sonra geldiğinden, ve p-39'lar b-78'le bile ciddi sıkıntılar(her sortiden sonra bujilerin temizlenmesi gerekiyordu) yaşadığından kullanılmadı.
    çözümleri p-9 isimli yerli tetra-etil idi. b-70'teki "b" bakü petrolünü, 70 ise oktan ölçüsünü belirtiyordu. başına eklenen rakam kübik metre olarak eklenen anti-knock agent miktarını belirtiyordu. 4b-78, 2b-70 gibi.
    [oktan değerleri sınıflandırılmasında 78 dahil olmak üzere, 78'e kadar mon, sonrası ron değerleri verilmiştir]
    sovyetler deniz aşırı yardımlar olmadan dikloretan, benzen, toluen gibi 'octane booster' bileşenleri üretebiliyordu. p-9'un etilen bromür oranı alman ve amerikalılarınkinden farklıydı, vuruntu düşürme oranı daha azdı ancak çok daha kolay imal edilebiliyordu. b-78 pembe renge sahipken, amerikan izooktanının koyu mavi bir renge sahip olduğu da belirtilmiş.
    p-9 otomobil yakıtını dahi yakovlev'ler için kullanılabilir kıldı.
    hatta amerika 1949'da analiz için p-9 (savaş sonrası versiyonun adı r-9) satın aldı.
    https://www.cia.gov/…dp82-00457r005500050001-9.pdf,
    toluen aynı zamanda patlayıcı madde yapımında en önemli maddelerden biriydi. 1941'den 45'e, sovyet top ve havan mühimmatı üretimi güdümsüz roket üretimi ve tüketimi.
    wehrmacht'ın 1941 haziranında sovyetlerden daha az kamyonu varken, ele geçirdikleri devasa miktarda çeşit çeşit motorlu araç ve sovyetlerin savaş öncesi dönemde çelik üretiminin yüzde yetmişinin karşılandığı bir yerin mhver güçlerinin elinde olması nedeniyle savaşın büyük çoğunluğunda motorlu araç konusunda sayısal üstünlük almanların elindeydi.
    ikinci dünya savaşında sovyetler birliğinde tekerlekli araç eksikliği vardı. ama bu eksiklik; müttefik yardımları dahilinde bile hiçbir zaman düzeltilmedi yada kritik bir yoksunluk olmaktan çıkmadı. (özellikle 41/42/43'te)
    peki, madem öyle, örneğin dinyeper taaruzunda, tek bir taarzuda 2.5 milyon asker, nasıl ilerlemeyi başardı ?
    hasso von manteuffel'e soralım :
    'rus ordularının ilerleyişi, biz batılıların anlayamadığı bir şeydi. tankların arkasında, büyük çoğunluğunu atlıların oluşturuğu çok büyük birlikler vardı. milyonlarca asker, çöl bedevileri gibi, üstlerinde tarlalardan topladıkları kuru yiyeceklerin olduğu torbalar taşıyordu. atlar barakaların üzerindeki samanları yiyordu. ruslar, başka hiçbir takviye olmadan, sadece bu şekilde hayatta kalabiliyor ve hücum durumunda olmayı sürdürebiliyordu.'
    -erich von manstein
    liddel heart, ikinci dünya savaşı tarihi.
    stalin dönemindeki endüstriyelleşme, iki şekilde zaferi doğurdu :
    bir, binlerce fabrikanın açılması ve endüstriyel kapasitede 50'lerden sonra yankileri bile geçecek olmalarına vesile olacak yol açılmış oldu, ama en önemlisi sovyet savaş zamanı üretim felsefesini doğurdu. savaşa inanılmaz bir adaptasyon gösterip ve 27 milyon insanın ölüp, toprakları içinde tarihin en büyük muharebelerinin yaşandığı bir süreçte, sovyetler yüz bin tank üretti.
    iki, holodomor. bu kıtlık, sovyet ordusunun batılıların savaşamayacağı erzaklarla savaşabiliyor olmasın sağladı.
    tanım : avrupa sahnesinde kaderi değiştirenin amerika olduğuna inanacak kadar aptal insanları görmemize vesile olmuş, abd'nin müttefik devletlerin geneline yaptığı yardım programının ismi.
    http://citeseerx.ist.psu.edu/…237&rep=rep1&type=pdf
  • lend-lease, "amerika'nın savunması için önemli olan ülkelere savunma satışı, transferi, ödünç verilmesi, kiralanması" idi. burada savunmadan kasıt silah, cephane, askeri malzeme, lojistik, ham madde vb.dir. 1941'de roosevelt tarafından onaylandı.
    ingiltere, müttefiki fransa almanlara teslim olduktan sonra avrupa'da yalnız kalmıştı. amerika'dan "eskimiş" destroyer gemileri istediler. üç ödeme teklifi sundular; bedavaya almak, parasını ödemek ya da kiralamak. roosevelt kiralama seçeneğini uygun gördü. bu noktada amerikan hükümetindeki görevliler benzer antlaşmayı ingiltere dışında diğer ülkelerle de yapmak istedi.
    sonradan, 1 ekim 1941'de, lend-lease yardımlarını sovyetler birliği'ne ulaştıracak ilk "moskova protokolü" imzalandı. artık yardımlar sovyetler birliği'ne de gidecekti.

    peki bu yardımlar sovyetler birliği'ni "kurtardı mı?" abd ve müttefiklerinin yardımları olmasa almanlar sovyetleri yenebilir miydi? savaşın en karanlık ve umutsuz olduğu savaşın başlarında ulaşan yardımlar ne kadar büyük rol oynadı? almanlar moskova ve leningrad'ın kapılarındayken, bu yardımlar hayati miydi?

    o yıldaki kızıl ordu'ya yapılan silah sevkıyatı istatistiklerine bakalım. savaşın başından 1941 yılının sonuna kadar kızıl ordu 1.76 milyon tüfek, otomatik silah ve makineli tüfek; 53.700 top ve ağır silah, 5.400 tank, 8.200 uçak devraldı. bunların 82 top ve ağır silahını(%0.15), 648 tankını (%12.14) ve 915 uçağını (%10.26) lend-lease yardımları karşıladı. üstüne üstlük, ingiltere tarafından üretilip gönderilen 466 tankın 115'i savaşın ilk yılında cepheye ulaşmadı. bu yardımları parasal istatistiğe çevirirsek 545.000 dolara yakın bir değere ulaşırız. fakat lend-lease kapsamında, aynı yıl, diğer ülkelere 741 milyon dolarlık yardım gönderilmişti. yani bu zor dönemde abd'nin gönderdiği yardımın %0.1'i sovyetler birliği'ne ulaştı.
    ayrıca 1941-1942 kışındaki yardımlar çok geç ulaştı. savaşın ilk aylarında sovyetler birliği bu yardımlardan neredeyse hiç fayda sağlayamadı. 1942'nin sonuna gelindiğinde, vaat edilen yardımın %55'i kızıl ordu'ya ulaştı. örnek verecek olursak abd 1941'de 600 tank ve 750 uçak gönderme sözü verdi ama sadece 182 tank ve 204 uçak gönderdi.

    1942 kasımında kafkas tepeleri ve stalingrad için savaşlar devam ederken sevkıyatlar tamamıyla durdu. teslimatlara ilk müdahaleler zaten 1942 yazında başlamıştı; alman uçak ve gemileri pq17 konvoyunu neredeyse tamamen imha etmişti. konvoydaki 35 geminin sadece 11 tanesi sovyet limanlarına ulaştı. bu felaketten sonra ingiltere eylül ayına kadar yardım konvoyu göndermedi. yeni konvoy, pq18, 37 gemisinin 10'unu yolda kaybetti. aralık'ın ortalarına kadar konvoy gönderimi yine durduruldu. böylece, ikinci dünya savaşı'nın en büyük muharebelerinden biri devam ederken 40'tan az yardım gemisi kesintili olarak murmansk ve arkhangelsk'e ulaştı.

    sonuç olarak: 1941 ve 1942'de amerika'dan gelecek olan yardımların %7'si sovyet topraklarına vardı. vaat edilen bütün savaş araçlarının çok büyük çoğunluğu 1944 ve 1945'de ulaştı. bu yıllarda zaten sovyetler birliği savaşın inisiyatifini kesin bir şekilde eline almıştı ve emin adımlarla berlin'e yürüyordu.
  • silahların ve savaş araçlarının dışında sovyetler birliği'ne başka malzemeler de tedarik edildi. örnek olarak, savaş sırasında sovyet üretiminin %37'si olan 2.586.000 ton hava yakıtı, kızıl ordu'nun araçlarının %45'i olan 410.000 otomobiller vb. gönderildi.gıda yardımı savaşın ilk yılında çok az gönderildiyse de ikmal ve lojistikte önemli rol oynadı. amerika gönderilen gıda miktarının %15'inden azını karşılamıştır. bu yardımlar aynı zamanda makine araçları, demiryolu parçaları, lokomotifler ve radar gibi bir savaş makinesinin ihtiyaç duyacağı şeyleri kısmen karşıladı.
    ama amerikan üreticileri aynı zamanda nazi almanyası'nı da besliyordu. standard oil, nazilere 20 milyon dolarlık petrol satışı yapmıştı. aynı şirketin venezuela şubesi de almanlara her ay 13 ton ham petrol gönderiyordu. ama bu iki ülkenin ticareti sadece yakıt satışıyla sınırlı değildi. tungsten, sentetik kauçuk gibi naziler tarafından savaşta kullanılacak bir çok ham madde henry ford sayesinde atlantik'ten almanya'ya ulaştı. ayrıca ford, fabrikalarında üretilen tekerlerin %30'unun wehrmacht'a gönderilmesine hüküm vermişti.

    lend-lease hayır işi değildi. abd'nin lend-lease'i iyilik olsun diye ve karşılık beklemeden yaptığı gibi doğruluk payı olmayan bir algı var. diğer ülkeler daha savaş bitmeden abd'nin gönderdiği yardımların %20'sini ham madde olarak geri gönderdi. örnek verecek olursak, sovyetler birliği, askeri endüstride çok önemli olan 32.000 ton manganez ve 300.000 ton krom cevheri geri gönderdi. ayrıca ödemeyi altınla da yaptılar. 1942 mayıs'ında bir alman denizaltısı tarafından batırılan ingiliz kruvazör hms edinburgh, 5.5 ton altın taşıyordu.
    anlaşıldığı üzere, sovyetler birliği savaştan sonra silah ve savaş araçlarının büyük çoğunluğunu geri gönderdi. önlerine 1.3 milyar dolar fatura çıktı. diğer ülkelerin ödeyeceği miktar göz önünde bulundurulunca bu rakam ödemeden çok bir soyguna benziyordu. stalin borcun yeniden hesaplanmasını istedi. en sonunda amerikanlar hatalarını anladılar ve faizle birlikte toplam ödenmesi gereken miktar 722 milyon dolardı. 1972'de iki taraf da bu rakamda anlaştı. bu miktarın 48 milyon doları üç eşit taksitle 1973'te ödendi. ama sonraki ödemeler abd'nin sovyetler birliği'ne karşı ayrımcı politikalarından (jackson-vanik kararı) sonra durduruldu. iki taraf 1990'da yeniden masaya oturdular ve ödenmesi gereken borcun 674 milyon dolar ve son ödeme tarihinin 2030 olduğunda karar kıldılar. sovyetler birliği dağılınca rusya 2006'da borçları tamamıyla ödedi.