şükela:  tümü | bugün
  • kopenhag dilbilim çevresi’ nin kurucusu ve glosematik kuramının öncüsü olan danimarkalı dilbilimcidir. genel dil kuramıyla ilgili görüşlerini, 1943 yılında danca yayımladığı omkring sprogteoriens grundlaeggelse (dil kuramının kuruluşu çevresinde) adlı yapıtında açıklamıştır. aslında dilbilimde en az saussure kadar önem arz ettiği halde danca yayınlar vermesi nedeniyle popüler olamamıştır. kendisiyle tanışık olmamız yapıtlarının italyanca, ingilizce ve almanca' ya çevrilmesi sayesindedir.
  • danimarka işlevselciliğinin en önemli temsilcisi olarak, saussure'ün dil göstergesi kavramını geliştirmiştir. dilin biçimsel yapısı üzerine detaylı incelemeler sunan hjelmslev anlambilim ve göstergebilim alanlarının gelişmesine önemli katkı sağlamıştır.
  • kopenhag dilbilim çevresi ya da kopenhag okulu’nun kurucularından bir tanesi, okulun görüşlerinin yaygınlaştıran kişidir. f. de saussure, e. sapir ve rus biçimcilerinin görüşlerinden yararlanarak, principes de grammaire générale (genel dilbilgisi ilkesi) adını verdiği kitabını yayınlamış ve ardından doktorasını bitirmiştir. kendisine ün kazandıracak görüşlerini ise v. brondal ve h.j. uldall ile birlikte oluşturdukları glosematik adı altında kuramlaştırmıştır.

    uldall ile birlikte synopsis of an outline of glossematics kitabı ile bu görüşlerini ilk kez ortaya atmış ve ardından omkring sprogteorieng grundlaeggelse ile glosematik kuramının temelini atmıştır. türkçeye dil kuramının kuruluşu çerçevesinde ya da dil kuramının temel ilkeleri olarak çevrilen kitabıyla da kuramını tam anlamıyla oturtmuştur.

    hjelmslev, kesin bir kuramsal çerçeve oluşturmak adına hareket etmiş ve bir dil cebiri oluşturma gayretine girmiştir. matematikçi olan babasının da etkisiyle dilbilimi mantık ile birleştiren ve dili bu yönde sistemli şekilde açıklamaya çalışan danimarkalı dilbilimci, yalnızca var olan ya da var olabilecek olan doğal dilleri değil, ama anlatım ve içeril düzlemlerini kapayan bütün gösterge dizgelerinin yapısını inceler. bir başka deyişle dillerin görünüşteki çeşitliliği altında yatan, değişmez ortak özellikleri araştırır. dili dil dışı ögelerden soyutlayarak, kendi içerisinde yetebilen bir sistem olarak tanımlayan hjelmslev, böylesine bir sistemi incelemek için de illa ki tümdengelimsel bir inceleme yapmak durumunda olduğumuzu iddia eder. glosematik bir inceleme için de üç koşulun yerine getirilmesini önerir: 1. kuram tutarlı olmalıdır. daha doğrusu içerisinde çelişki taşımamalıdır. 2. kuram tümükapsayıcı olmalıdır. 3. her iki koşula da uyan yöntemler arasından en yalın olanı seçilmelidir. doğrudan doğruya bilimkuramsal (epistemolojik) temellere başvurarak oluşturulan glosematik, inceleme konusu olarak en geniş anlamıyla metinleri ele alır; herhangi bir dilde var olan ya da var olabilecek bu metinleri bölümlere ayırarak ve değiştirim denilen yönteme başvurarak, temelde yatan dizgeyi ortaya çıkarmaya çalışır.

    glosematikle birlikte hjelmslev’in ortaya attığı bir diğer önemli görüş de saussure’ün gösteren/gösterilen ayrımına getirdiği yeni bakış açısıdır. danimarkalı dilbilimci, gösteren/gösterilen ikilisini ve biçim/töz karşıtlığını da kendi açısından yeniden düzenler ve ses düzlemine anlatım, anlam düzlemine de içerik adını verir. ayrıca bu iki düzlemde de birimlerin biçimi ile tözünü birbirinden ayırt etmektedir. böylece ortaya anlatımın tözü ve anlatımın biçimi; içeriğin tözü ve içeriğin biçimi olmak üzere dört düzlem çıkarmış olur.
    bu yeni ayrımla birlikte prag dilbilim okulu’nun ses düzeyinde yaptığı incelemeler anlam düzeyine de taşınmış ve hjelmslev’den sonra gelen greimas gibi düşünürler de anlamın biçimi üzerinde araştırmalar yaparak, ses düzeyinde saptanan “ayırıcı değer” gibi bilimse değerlendirme biçimlerini, anlam düzeyinde “semiyotik dörtgen” gibi görüşlerle kurmuşlardır.

    eserleri:
    • hjelmslev, louis (1928). principes de grammaire générale. copenhague: bianco lundo.
    • hjelmslev, louis (1935/37). catégorie des cas (2 volumes). acta jutlandica vıı, ıx.
    • hjelmslev, louis (1953[1943]). prolegomena to a theory of language. baltimore: ındiana university publications in anthropology and linguistics (ıjal memoir, 7) (2nd od (slightly rev.): madison: university of wisconsin press, 1961. dt.: hjelmslev 1974.
    • hjelmslev, louis (1975). résumé of a theory of language. travaux du cercle linguistique de copenhague, vol. xvı. copenhague: nordisk sprog- og kulturforlag.

    kendisi hakkındaki bu bilgiler, mehmet rifat’ın xx. yüzyılda dilbilim ve göstergebilim kuramları-1 kitabından alınmıştır.