şükela:  tümü | bugün
  • birinci dunya savasi ertesinde, ankara hukumeti tarafindan isgal kuvvetleri ile, isvicre'nin lausanne sehrinde, ismet inonu baskanliginda bir heyet tarafindan imazlanan antlasma
    derlerki, bu pazarlikda, 500bin ingiliz lirasi karsiliginda musul'u birakmisizdir
  • 24 temmuz 1923 tarihinde imzalanan antlaşma.
  • turkiye cumhuriyetine diplomatik yöntemlerle, savaşmadan fakat savaş tehdidi ile
    - ege adalarının silahdan arındırılması
    - musul petrollerinden elde edilecek gelirlerin %10 u,
    - kapitülasyonların kaldırılması,
    - türkiye cumhuriyeti sınırlarında sadece ermeni, yunan ve yahudi azınlık bulunduğunun kabul edilmesi
    - türkiye cumhuriyetinin savaş galibi ve batı ülkeleri ile eşit haklara sahip bir modern ülke statüsü

    kazanımlarını sağlayan anlaşma.
    bu anlasma batı dünyasının özellikle ingilterenin prestij yitirmesini, tersine eskiden saygı duymadıkları ve sömürgelestirmeye calıstıkları yeni türkiye cumhuriyetinin ve dolayısı ile atatürk ve ismet inönünün ise prestij kazanıp, saygı duyulur hale gelmesini sağlamıştır.
  • görüşmeleri sırasına ingiliz temsilcisi olan dış işleri bakanı lord curzon'un, ismet inönü'nün atatürk'e çektiği tüm telgrafları okuduğu, buna rağmen istediğini alamaması ile sonuçlanan, 1. dünya savaşından sonra imzalanip hala yürürlükte olan tek antlaşma.
  • treaty of peace with turkey signed at lausanne july 24, 1923

    the convention respecting the regime of the straits and other instruments signed at lausanne

    the british empire, france,italy,japan,greece,roumania and the serb-croat-slovene state,
    of the one part,

    and turkey,

    of the other part;

    being united in the desire to bring to a final close the state of war which has existed in the east since 1914,

    being anxious to re-establish the relations of friendship and commerce which are essential to the mutual well-being of their respective peoples,

    and considering that these relations must be based on respect for the independence and sovereignty of states,

    have decided to conclude a treaty for this purpose, and have appointed as their plenipotentiaries:

    his majesty the king of the united kingdom of great britain and ireland and of the british dominions beyond the seas, emperor of india:

    the right honourable sir horace george montagu rumbold, baronet, g.c.m.g., high commissioner at constantinople;

    the president of the french republic:

    general maurice pelle, ambassador of france, high commissioner of the republic in the east, grand officer of the national order of the legion of honour;

    his majesty the king of italy:

    the honourable marquis camillo garroni, senator of the kingdom, ambassador of italy, high commissioner at constantinople, grand cross of the orders of saints maurice and lazarus, and of the crown of italy;

    m. giulio cesare montagna, envoy extraordinary and minister plenipotentiary at athens, commander of the orders of saints maurice and lazarus, grand officer of the crown of italy;

    his majesty the emperor of japan:

    mr. kentaro otchiai, jusammi, first class of the order of the rising sun, ambassador extraordinary and plenipotentiary at rome;

    his majesty the king of the hellenes:

    m. eleftherios k. veniselos, formerly president of the council of ministers, grand cross of the order of the saviour;

    m. demetrios caclamanos, minister plenipotentiary at london, commander of the order of the saviour;

    his majesty the king of roumania:

    m. constantine i. diamandy, minister plenipotentiary;

    m. constantine contzesco, minister plenipotentiary;

    his majesty the king of the serbs, the croats and the slovenes:

    dr. miloutine yovanovitch, envoy extraordinary and minister plenipotentiary at berne;

    the government of the grand national assembly of turkey:

    ismet pasha,minister for foreign affairs, deputy for adrianopl;

    dr. riza nour bey,minister for health and for public assistance,deputy for sinope;

    hassan bey, formerly minister, deputy for trebizond;

    who, having produced their full powers, found in good and due orm, have agreed as follows:

    lausanne treaty: part i

    political clauses

    article 1.

    from the coming into force of the present treaty, the state of peace will be definitely re-established between the british empire, france, italy, japan, greece, roumania and the serb-croat-slovene state of the one part, and turkey of the other part, as well as between their respective nationals. official relations will be resumed on both sides and, in the respective territories, diplomatic and consular representatives will receive, without prejudice to such agreements as may be concluded in the future, treatment in accordance with the general principles of international law.

    section i.
    i. territorial clauses.
    article 2.

    from the black sea to the æ:gean the frontier of turkey is laid down as follows: (i) with bulgaria:

    from the mouth of the river rezvaya, to the river maritza, the point of junction of the three frontiers of turkey, bulgaria and greece:

    the southern frontier of bulgaria as at present demarcated;

    (2) with greece:

    thence to the confluence of the arda and the marilza:

    the course of the maritza;

    then upstream along the arda, up to a point on that river to be determined on the spot in the immediate neighbourhood of the village of tchorek-keuy:

    the course of the arda;

    thence in a south-easterly direction up to a point on the maritza, 1 kilom. below bosna-keuy:

    a roughly straight line leaving in turkish territory the village of bosna-keuy. the village of tchorek-keuy shall be assigned to greece or to turkey according as the majority of the population shall be found to be greek or turkish by the commission for which provision is made in article 5, the population which has migrated into this village after the 11th october, 1922, not being taken into account;

    thence to the aegean sea:

    the course of the maritza.

    article 3.

    from the mediterranean to the frontier of persia, the frontier of turkey is laid down as follows:

    (i ) with syria:

    the frontier described in article 8 of the franco-turkish agreement of the 20th october, 1921

    (2) with iraq:

    the frontier between turkey and iraq shall be laid down in friendly arrangement to be concluded between turkey and great britain within nine months.

    in the event of no agreement being reached between the two governments within the time mentioned, the dispute shall be referred to the council of the league of nations.

    the turkish and british governments reciprocally undertake that, pending the decision to be reached on the subject of the frontier, no military or other movement shall take place which might modify in any way the present state of the territories of which the final fate will depend upon that decision.

    article 4.

    the frontiers described by the present treaty are traced on the one-in-a-million maps attached to the present treaty. in case of divergence between the text and the map, the text will prevail. [see introduction.]

    article 5.

    a boundary commission will be appointed to trace on the ground the frontier defined in article 2 (2). this commission will be composed of representatives of greece and of turkey, each power appointing one representative, and a president chosen by them from the nationals of a third power.

    they shall endeavour in all cases to follow as nearly as possible the descriptions given in the present treaty, taking into account as far as possible administrative boundaries and local economic interests.

    the decision of the commission will be taken by a majority and shall be binding on the parties concerned.

    the expenses of the commission shall be borne in equal shares by the parties concerned.

    article 6.

    in so far as concerns frontiers defined by a waterway as distinct from its banks, the phrases "course" or "channel" used in the descriptions of the present treaty signify, as regards non-navigable rivers, the median line of the waterway or of its principal branch, and, as regards navigable rivers, the median line of the principal channel of navigation. it will rest with the boundary commission to specify whether the frontier line shall follow any changes of the course or channel which may take place, or whether it shall be definitely fixed by the position of the course or channel at the time when the present treaty comes into force.

    in the absence of provisions to the contrary, in the present treaty, islands and islets iying within three miles of the coast are included within the frontier of the coastal state.

    article 7.

    the- various states concerned undertake to furnish to the boundary commission all documents necessary for its task, especially authentic copies of agreements fixing existing or old frontiers, all large scale maps in existence, geodetic data, surveys completed but unpublished, and information concerning the changes of frontier watercourses. the maps, geodetic data, and surveys, even if unpublished, which are in the possession of the turkish authorities, must be delivered at constantinople with the least possible delay from the coming into force of the present treaty to the president of the commission.

    the states concerned also undertake to instruct the local authorities to communicate to the commission all documents, especially plans, cadastral and land books, and to furnish on demand all details regarding property, existing economic conditions and other necessary information.

    article 8.

    the various states interested undertake to give every assistance to the boundary commission, whether directly or through local authorities, in everything that concerns transport, accommodation, labour, materials (sign posts, boundary pillars) necessary for the accomplishment of its mission.

    in particular, the turkish government undertakes to furnish, if required, the technical personnel necessary to assist the boundary commission in the accomplishment of its duties.

    article 9.

    the various states interested undertake to safeguard the trigonometrical points, signals, posts or frontier marks erected by the commission.

    article 10.

    the pillars will be placed so as to be intervisible. they will be numbered, and their position and their number will be noted on a cartographic document.

    article 11.

    the protocols defining the boundary and the maps and documents attached thereto will be made out in triplicate, of which two copies will be forwarded to the governments of the limitrophe states, and the third to the government of the french republic, which will deliver authentic copies to the powers who sign the present treaty.

    article 12.

    the decision taken on the 13th february, 1914, by the conference of london, in virtue of articles 5 of the treaty of london of the 17th-30th may, 1913, and 15 of the treaty of athens of the 1st-14th november, 1913, which decision was communicated to the greek government on the 13th february, 1914, regarding the sovereignty of greece over the islands of the eastern mediterranean, other than the islands of imbros, tenedos and rabbit islands, particularly the islands of lemnos, samothrace, mytilene, chios, samos and nikaria, is confirmed, subject to the provisions of the present treaty respecting the islands placed under the sovereigntyof italy which form the subject of article 15.

    except where a provision to the contrary is contained in the present treaty, the islands situated at less than three miles from the asiatic coast remain under turkish sovereignty.

    article 13.

    with a view to ensuring the maintenance of peace, the greek government undertakes to observe the following restrictions in the islands of mytilene, chios, samos and nikaria:

    (i) no naval base and no fortification will be established in the said islands.

    (2) greek military aircraft will be forbidden to fly over the territory of the anatolian coast. reciprocally, the turkish government will forbid their military aircraft to fly over the said islands.

    (3) the greek military forces in the said islands will be limited to the normal contingent called up for military service, which can be trained on the spot, as well as to a force of gendarmerie and police in proportion to the force of gendarmerie and police existing in the whole of the greek territory.

    article 14.

    the islands of imbros and tenedos, remaining under turkish sovereignty, shall enjoy a special administrative organisation composed of local elements and furnishing every guarantee for the native non-moslem population in so far as concerns local administration and the protection of persons and property. the maintenance of order will be assured therein by a police force recruited from amongst the local population by the local administration above provided for and placed under its orders.

    the agreements which have been, or may be, concluded between greece and turkey relating to the exchange of the greek and turkish populations will not be applied to the inhabitants of the islands of imbros and tenedos.

    article 15.

    turkey renounces in favour of italy all rights and title over the following islands: stampalia (astrapalia), rhodes (rhodos), calki (kharki), scarpanto, casos (casso), piscopis (tilos), misiros (nisyros), calimnos (kalymnos), leros, patmos, lipsos (lipso), simi (symi), and cos (kos), which are now occupied by italy, and the islets dependent thereon, and also over the island of castellorizzo.

    article 16.

    turkey hereby renounces all rights and title whatsoever over or respecting the territories situated outside the frontiers laid down in the present treaty and the islands other than those over which her sovereignty is recognised by the said treaty, the future of these territories and islands being settled or to be settled by the parties concerned.

    the provisions of the present article do not prejudice any special arrangements arising from neighbourly relations which have been or may be concluded between turkey and any limitrophe countries.

    article 17.

    the renunciation by turkey of all rights and titles over egypt and over the soudan will take effect as from the 5th november, 1914.

    article 18.

    turkey is released from all undertakings and obligations in regard to the ottoman loans guaranteed on the egyptian tribute, that is to say, the loans of 1855, 1891 and 1894. the annual payments made by egypt for the service of these loans now forming part of the service of the egyptian public debt, egypt is freed from all other obligations relating to the ottoman public debt.

    article 19.

    any questions arising from the recognition of the state of egypt shall be settled by agreements to be negotiated subsequently in a manner to be determined later between the powers concerned. the provisions of the present treaty relating to territories detached from turkey under the said treaty will not apply to egypt.

    article 20.

    turkey hereby recognises the annexation of cyprus proclaimed by the british government on the sth november, 1914.

    article 21.

    turkish nationals ordinarily resident in cyprus on the 5th november, 1914, will acquire british nationality subject to the conditions laid down in the local law, and will thereupon lose their turkish nationality. they will, however, have the right to opt for turkish nationality within two years from the coming into force of the present treaty, provided that they leave cyprus within twelve months after having so opted.

    turkish nationals ordinarily resident in cyprus on the coming into force of the present treaty who, at that date, have acquired or are in process of acquiring british nationality in consequence of a request made in accordance with the local law, will also thereupon lose their turkish nationality.

    it is understood that the government of cyprus will be entitled to refuse british nationality to inhabitants of the island who, being turkish nationals, had formerly acquired another nationality without the consent of the turkish government.

    article 22.

    without prejudice to the general stipulations of article 27, turkey hereby recognises the definite abolition of all rights and privileges whatsoever which she enjoyed in libya under the treaty of lausanne of the 18th october, 1912, and the instruments connected therewith.

    2.special provisions.

    article 23.

    the high contracting parties are agreed to recognise and declare the principle of freedom of transit and of navigation, by sea and by air, in time of peace as in time of war, in the strait of the dardanelles, the sea of marmora and the bosphorus, as prescribed in the separate convention signed this day, regarding the regime of the straits. this convention will have the same force and effect in so far as the present high contracting parties are concerned as if it formed part of the present treaty.

    article 24.

    the separate convention signed this day respecting the regime for the frontier described in article 2 of the present treaty will have equal force and effect in so far as the present high contracting parties are concerned as if it formed part of the present treaty.

    article 25.

    turkey undertakes to recognise the full force of the treaties of peace and additional conventions concluded by the other contracting powers with the powers who fought on the side of turkey, and to recognise whatever dispositions have been or may be made concerning the territories of the former german empire, of austria, of hungary and of bulgaria, and to recognise the new states within their frontiers as there laid down.

    article 26.

    turkey hereby recognises and accepts the frontiers of germany, austria, bulgaria, greece, hungary, poland, roumania, the serb-croat-slovene state and the czechoslovak state, as these frontiers have been or may be determined by the treaties referred to in article 25 or by any supplementary conventions.

    article 27.

    no power or jurisdiction in political, legislative or administrative matters shall be exercised outside turkish territory by the turkish government or authorities, for any reason whatsoever, over the nationals of a territory placed under the sovereignty or protectorate of the other powers signatory of the present treaty, or over the nationals of a territory detached from turkey.

    it is understood that the spiritual attributions of the moslem religious authorities are in no way infringed.

    article 28.

    each of the high contracting parties hereby accepts, in so far as it is concerned, the complete abolition of the capitulations in turkey in every respect.

    article 29.

    moroccans, who are french nationals ("ressortissants") and tunisians shall enjoy in turkey the same treatment in all respects as other french nationals ("ressortissants").

    natives ("ressortissants") of libya shall enjoy in turkey the same treatment in all respects as other italian nationals ("ressortissants") .

    the stipulations of the present article in no way prejudge the nationality of persons of tunisian, libyan and moroccan origin established in turkey.

    reciprocally, in the territories the inhabitants of which benefit by the stipulations of the first and second paragraphs of this article, turkish nationals shall benefit by the same treatment as in france and in italy respectively.

    the treatment to which merchandise originating in or destined for the territories, the inhabitants of which benefit from the stipulations of the first paragraph of this article, shall be subject in turkey, and, reciprocally, the treatment to which merchandise originating in or destined for turkey shall be subject in the said territories shall be settled by agreement between the french and turkish governments.

    section ii .

    nationality.

    article 30.

    turkish subjects habitually resident in territory which in accordance with the provisions of the present treaty is detached from turkey will become ipsofacto, in the conditions laid down by the local law, nationals of the state to which such territory is transferred.

    article 31.

    persons over eighteen years of age, losing their turkish nationality and obtaining ipso facto a new nationality under article 30, shall be entitled within a period of two years from the coming into force of the present treaty to opt for turkish nationality.

    article 32.

    persons over eighteen years of age, habitually resident in territory detached from turkey in accordance with the present treaty, and differing in race from the majority of the population of such territory shall, within two years from the coming into force of the present treaty, be entitled to opt for the nationality of one of the states in which the majority of the population is of the same race as the person exercising the right to opt, subject to the consent of that state.

    article 33.

    persons who have exercised the right to opt in accordance with the provisions of articles 31 and 32 must, within the succeeding twelve months, transfer their place of residence to the state for which they have opted.

    they will be entitled to retain their immovable property in the territory of the other state where they had their place of residence before exercising their right to opt.

    they may carry with them their movable property of every description. no export or import duties may be imposed upon them in connection with the removal of such property.

    article 34.

    subject to any agreements which it may be necessary to conclude between the governments exercising authority in the countries detached from turkey and the governments of the countries where the persons concerned are resident, turkish nationals of over eighteen years of age who are natives of a territory detached from turkey under the present treaty, and who on its coming into force are habitually resident abroad, may opt for the nationality of the territory of which they are natives, if they belong by race to the majority of the population of that territory, and subject to theconsent of the government exercising authority therein. this right of option must be exercised within two years from the coming into force of the present treaty.

    article 35.

    the contracting powers undertake to put no hindrance in the way of the exercise of the right which the persons concerned have under the present treaty, or under the treaties of peace concluded with germany, austria, bulgaria or hungary, or under any treaty concluded by the said powers, other than turkey, or any of them, with russia, or between themselves, to choose any other nationality which may be open to them.

    article 36.

    for the purposes of the provisions of this section, the status of a married woman will be governed by that of her husband, and the status of children under eighteen years of age by that of their parents.

    section iii.

    protection of minorities.

    article 37.

    turkey undertakes that the stipulations contained in articles 38 to 44 shall be recognised as fundamental laws, and that no law, no regulation, nor official action shall conflict or interfere with these stipulations, nor shall any law, regulation, nor official action prevail over them.

    article 38.

    the turkish government undertakes to assure full and complete protection of life and liberty to ali inhabitants of turkey without distinction of birth, nationality, language, race or religion.

    all inhabitants of turkey shall be entitled to free exercise, whether in public or private, of any creed, religion or belief, the observance of which shall not be incompatible with public order and good morals.

    non-moslem minorities will enjoy full freedom of movement and of emigration, subject to the measures applied, on the whole or on part of the territory, to all turkish nationals, and which may be taken by the turkish government for national defence, or for the maintenance of public order.

    article 39.

    turkish nationals belonging to non-moslem minorities will enjoy the same civil and political rights as moslems.

    all the inhabitants of turkey, without distinction of religion, shall be equal before the law.

    differences of religion, creed or confession shall not prejudice any turkish national in matters relating to the enjoyment of civil or political rights, as, for instance, admission to public employments, functions and honours, or the exercise of professions and industries.

    no restrictions shall be imposed on the free use by any turkish national of any language in private intercourse, in commerce, religion, in the press, or in publications of any kind or at public meetings.

    notwithstanding the existence of the official language, adequate facilities shall be given to turkish nationals of non-turkish speech for the oral use of their own language before the courts.

    article 40.

    turkish nationals belonging to non-moslem minorities shall enjoy the same treatment and security in law and in fact as other turkish nationals. in particular, they shall have an equal right to establish, manage and control at their own expense, any charitable, religious and social institutions, any schools and other establishments for instruction and education, with the right to use their own language and to exercise their own religion freely therein.

    article 41.

    as regards public instruction, the turkish government will grant in those towns and districts, where a considerable proportion of non-moslem nationals are resident, adequate facilities for ensuring that in the primary schools the instruction shall be given to the children of such turkish nationals through the medium of their own language. this provision will not prevent the turkish government from making the teaching of the turkish language obligatory in the said schools.

    in towns and districts where there is a considerable proportion of turkish nationals belonging to non-moslem minorities, these minorities shall be assured an equitable share in the enjoyment and application of the sums which may be provided out of public funds under the state, municipal or other budgets for educational, religious, or charitable purposes.

    the sums in question shall be paid to the qualified representatives of the establishments and institutions concerned.

    article 42.

    the turkish government undertakes to take, as regards non-moslem minorities, in so far as concerns their family law or personal status, measures permitting the settlement of these questions in accordance with the customs of those minorities.

    these measures will be elaborated by special commissions composed of representatives of the turkish government and of representatives of each of the minorities concerned in equal number. in case of divergence, the turkish government and the council of the league of nations will appoint in agreement an umpire chosen from amongst european lawyers.

    the turkish government undertakes to grant full protection to the churches, synagogues, cemeteries, and other religious establishments of the above-mentioned minorities. all facilities and authorisation will be granted to the pious foundations, and to the religious and charitable institutions of the said minorities at present existing in turkey, and the turkish government will not refuse, for the formation of new religious and charitable institu- tions, any of the necessary facilities which are guaranteed to other private institutions of that nature.

    article 43.

    turkish nationals belonging to non-moslem minorities shall not be compelled to perform any act which constitutes a violation of their faith or religious observances, and shall not be placed under any disability by reason of their refusal to attend courts of law or to perform any legal business on their weekly day of rest.

    this provision, however, shall not exempt such turkish nationals from such obligations as shall be imposed upon all other turkish nationals for the preservation of public order.

    article 44.

    turkey agrees that, in so far as the preceding articles of this section affect non-moslem nationals of turkey, these provisions constitute obligations of international concern and shall be placed under the guarantee of the league of nations. they shall not be modified without the assent of the majority of the council of the league of nations. the british empire, france, italy and japan hereby agree not to withhold their assent to any modification in these articles which is in due form assented to by a majority of the council of the league of nations.

    turkey agrees that any member of the council of the league of nations shall have the right to bring to the attention of the council any infraction or danger of infraction of any of these obligations, and that the council may thereupon take such action and give such directions as it may deem proper and effective in the circumstances.

    turkey further agrees that any difference of opinion as to questions of law or of fact arising out of these articles between the turkish government and any one of the other signatory powers or any other power, a member of the council of the league of nations, shall be held to be a dispute of an international character under article 14 of the covenant of the league of nations. the turkish government hereby consents that any such dispute shall, if the other party thereto demands, be referred to the permanent court of international justice. the decision of the permanent court shall be final and shall have the same force and effect as an award under article 13 of the covenant.

    article 45.

    the rights conferred by the provisions of the present section on the non-moslem minorities of turkey will be similarly conferred by greece on the moslem minority in her territory.

    lausanne treaty:part ii

    financial clauses.
    section i.
    ottoman public debt.

    article 46.

    the ottoman public debt, as defined in the table annexed to the present section, shall be distributed under the conditions laid down in the present section between turkey, the states in favour of which territory has been detached from the ottoman empire after the balkan wars of 1912-13, the states to which the islands referred to in articles 12 and 15 of the present treaty and the territory referred to in the last paragraph of the present article have been attributed, and the states newly created in territories in asia which are detached from the ottoman empire under the present treaty. all the above st ates shall also participate, under the conditions laid down in the present section, in the annual charges for the service of the ottoman public debt from the dates referred to in article 53.

    from the dates laid down in article 53, turkey shall not be held in any way whatsoever responsible for the shares of the debt for which other states are liable.

    for the purpose of the distribution of the ottoman public debt, that portion of the territory of thrace which was under turkish sovereignty on the 1st august, 1914, and lies outside the boundaries of turkey as laid down by article 2 of the present treaty, shall be deemed to be detached from the ottoman empire under the said treaty.

    article 47.

    the council of the ottoman public debt shall, within three months from the coming into force of the present treaty, determine, on the basis laid down by articles 50 and 51, the amounts of the annuities for the loans referred to in part a of the table annexed to the present section which are payable by each of the states concerned, and shall notify to them this amount.

    these states shall be granted an opportunity to send to constantinople delegates to check the calculations made for this purpose by the council of the ottoman public debt.

    the council of the debt shall exercise the functions referred to in article 134 of the treaty of peace with bulgaria of the 27th november, 1919.

    any disputes which may arise between the parties concerned as to the application of the principles laid down in the present article shall be referred, not more than one month after the notification referred to in the first paragraph, to an arbitrator whom the council of the league of nations will be asked to appoint; this arbitrator shall give his decision within a period of not more than three months. the remuneration of the arbitrator shall be determined by the council of the league of nations, and shall, together with the other expenses of the arbitration, be borne by the parties concerned. the decisions of the arbitrator shall be final. the payment of the annuities shall not be suspended by the reference of any disputes to the above-mentioned arbitrator.

    article 48.

    the states, other than turkey, among which the ottoman public debt, as defined in part a of the table annexed to this section is attributed, shall, within three months from the date on which they are notified, in accordance with article 47, of their respective shares in the annual charges referred to in that article, assign to the council of the debt adequate security for the payment of their share. if such security is not assigned within the above-mentioned period, or in the case of any disagreement as to the adequacy of the security assigned, any of the governments signatory to the present treaty shall be entitled to appeal to the council of the league of nations.

    the council of the league of nations shall be empowered to entrust the collection of the revenues assigned as security to international financial organisations existing in the countries (other than turkey) among which the debt is distributed. the decisions of the council of the league of nations shall be final.

    article 49

    within one month from the date of the final determination under article 47 of the amount of the annuities for which each of the states concerned is liable, a commission shall meet in paris to determine the method of carrying out the distribution of the nominal capital of the ottoman public debt as defined in part a of the table annexed to this section. this distribution shall be made in accordance with the proportions adopted for the division of the annuities, and account shall be taken of the terms of the agreements governing the loans and of the provisions of this section.

    the commission referred to in the first paragraph shall consist of a representative of the turkish government, a representative of the council of the ottoman public debt, a representative of the debt other than the unified debt and the lots turcs; each of the governments concerned shall also be entitled to appoint a representative. all questions in regard to which the commission may be unable to reach agreement shall be referred to the arbitrator referred to in the fourth paragraph of article 47.

    if turkey shall decide to create new securities in respect of her share, the distribution of the capital of the ottoman public debt shall be made in the first instance as it affects turkey by a committee consisting of the representative of the turkish government, the representative of the council of the ottoman public debt and the representative of the debt other than the unified debt and the lots turcs. the new securities shall be delivered to the commission, which shall ensure their delivery to the bondholders upon such terms as will provide for the release of turkey from liability and the rights of the bondholders towards the other states which are liable for a share of the ottoman public debt. the securities issued in respect of the share of each state in the ottoman public debt shall be exempt in the territory of the high contracting parties from all stamp duties or other taxes which would be involved by such issue.

    the payment of the annuities for which each of the states concerned is liable shall not be postponed as a consequence of the provisions of the present article in regard to the distribution of the nominal capital.

    article 50.

    the distribution of the annual charges referred to in article 47 and of the nominal capital of the ottoman public debt mentioned in article 49 shall be effected in the following manner:

    (1) the loans prior to the 17th october, 1912, and the annuities of such loans shall be distributed between the ottoman empire as it existed after the balkan wars of 1912-13, the balkan states in favour of which territory was detached from the ottoman empire after those wars, and the states to which the islands referred to in articles 12 and 15 of the present treaty have been attributed; account shall be taken of the territorial changes which have taken place after the coming into force of the treaties which ended those wars or subsequent treaties.

    (2) the residue of the loans for which the ottoman empire remained liable after this first distribution and the residue of the annuities of such loans, together with the loans contracted by that empire between the 17th october, 1912, and the 1st november, 1914, and the annuities of such loans shall be distributed between turkey, the newly created states in asia in favour of which a territory has been detached from the ottoman empire under the present treaty, and the state to which the territory referred to in the last paragraph of article 46 of the said treaty has been attributed.

    the distribution of the capital shall in the case of each loan be based on the capital amount outstanding at the date of the coming into force of the present treaty.

    article 51 .

    the amount of the share in the annual charges of the ottoman public debt for which each state concerned is liable in conse- quence of the distribution provided for by article 50 shall be determined as follows:

    (i) as regards the distribution provided for by article 50 (1), in the first place the share of the islands referred to in articles 12 and 15 and of the territories detached from the ottoman empire after the balkan wars, taken together, shall be fixed. the amount of this share shall bear the same proportion to the total sum of the annuities to be distributed in accordance with article 50 (1) as the average total revenue of the above mentioned islands and territories, taken as a whole, bore to the average total revenue of the ottoman empire in the financial years 1910-1911 and 1911-1912, including the proceeds of the customs surtaxes established in 1907.

    the amount thus determined shall then be distributed among the states to which the territories referred to in the preceding paragraph have been attributed, and the share for which each of these states will thus be made liable shall bear the same proportion to the total amount so distributed as the average total revenue of the territory attributed to each state bore in the financial years 1910-11 and 1911-12 to the average total revenue of the territories detached from the ottoman empire after the balkan wars and the islands referred to in articles 12 and 15. in calculating the revenues referred to in this paragraph, customs revenues shall be excluded.

    (2) as regards the territories detached from the ottoman empire under the present treaty (including the territory referred to in the last paragraph of article 46), the amount of the share of each state concerned shall bear the same proportion to the total sum of the annuities to be distributed in accordance with article 50 (2) as the average total revenue of the detached territory (including the proceeds of the customs surtax established in 1907) for the financial years 1910-11 and 1911-12 bore to the average total revenue of the ottoman empire, excluding the territories and islands referred to in paragraph (i) of this article.

    article 52.

    the advances referred to in part b of the table annexed to the present section shall be distributed between turkey and the other states referred to in article 46 under the following conditions:

    (i) as regards the advances referred to in the table which existed on the 17th october, 1912, the capital amount, if any, outstanding at the date of the coming into force of the present treaty, together with the interest from the dates mentioned in the first paragraph of article 53 and the repayments made since those dates, shall be distributed in accordance with the provisions of article 50 (i) and article 51 (1).

    (2) as regards the amounts for which the ottoman empire remains liable after the first distribution and the advances referred to in the table which were contracted by the said empire between the 17th october, 1912, and the 1st november, 1914, the capital amount, if any, outstanding at the date of the coming into force of the present treaty, together with the interest from the 1st march, 1920, and the repayments made since that date, shall be distributed in accordance with the provisions of article 50 (2) and article 51 (2).

    the council of the ottoman public debt shall, within three months from the coming into force of the present treaty, determine the amount of the share in these advances for which each of the states concerned is liable, and notify them of such amount.

    the sums for which states other than turkey are liable shall be paid by those states to the council of the debt and shall be paid by the council to the creditors, or credited to the turkish government up to the amount paid by turkey, by way of interest or repayment, for the account of those states.

    the payments referred to in the preceding paragraph shall be made by five equal annuities from the coming into force of the present treaty. such portion of these payments as is payable to the creditors of the ottoman empire shall bear interest at the rates laid down in the contracts governing the advances; the portion to be credited to the turkish government shall be paid without interest.

    article 53.

    the annuities for the service of the loans of the ottoman public debt (as defined in part a of the table annexed to this section) due by the states in favour of which a territory has been detached from the ottoman empire after the balkan wars, shall be payable as from the coming into force of the treaties by which the respective territories were transferred to those states. in the case of the islands referred to in article 12, the annuity shall be payable as from the 1st/14th november, 1913, and, in the case of the islands referred to in article 15, as from the 17th october, 1912.

    the annuities due by the states newly created in territories in asia detached from the ottoman empire under the present treaty, and by the state to which the territory referred to in the last paragraph of article 46 has been attributed, shall be payable as from the 1st march, 1920.

    article 54.

    the treasury bills of 1911, 1912 and 1913 included in part a of the table annexed to this section shall be repaid, with interest at the agreed rate, within ten years from the dates fixed by the contracts.

    article 55.

    the states referred to in article 46, including turkey, shall pay to the ottoman debt council the amount of the annuities required for the service of their share of the ottoman public debt (as defined in part a of the table annexed to this section) to the extent that such annuities have remained unpaid as from the dates laid down by article 53. this payment shall be made, without interest, by means of twenty equal annuities from the coming into force of the present treaty.

    the amount of the annuities paid to the council of the debt by the states other than turkey shall, to the extent that they represent payments made by turkey for the account of those states, be credited to turkey on account of the arrears with which she is debited.

    article 56.

    the council of the administration of the ottoman public debt shall no longer include delegates of the german, austrian and hungarian bondholders.

    article 57.

    limits of time fixed for the presentation of coupons of or claims for interest upon the loans and advances of the ottoman public debt and the turkish loans of 1855, 1891 and 1894 secured on the egyptian tribute, and the limits of time fixed for the presentation of securities of these loans drawn for repayment, shall, on the territory of the high contracting parties, be considered as having been suspended from the 29th october, 1914, until three months after the coming into force of the present treaty.

    annex i to section i.
    table of the ottoman pre-war public debt november 1,1914
    part a.

    loan-----------------------date of contract-------- interest%--------------date of re-demption -------bank of issue
    ---1---------------- *-------------2----------------------------- 3--------------------------- 4------------------------------ 5
    unified debt---- -----------1-14.9.1903----------------------4
    ----------------------------8-21.6.1906
    lots turcs------ ----------5.1.1870
    osmanie ----------------18-30.4.1890------------------- 4-------------------------- 1931----------------- imperial ottoman bank

    tombac priority 26.4-8.5.1893 --------------------4-------------------------- 1954------------------------ imperial ottoman bank
    40,000,000fr
    (oriental railways) i-13.3.1894 -----------------4 ---------------------------1957------------------------- deutsche bank
    ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------and its group,
    ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------including international
    ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------bank and two french
    ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------banks.
    5%, 1896 ----29.2-12.3.1896 ------------------5 ------------------------------1946 -----------------------imperial ottoman bank

    customs, 1902 17-29.5.1886--------------------4---------------------------- 1958------------------------ imperial ottoman bank
    -----------------28.9-11.10.1902

    4%, 1903 (fisheries) 3.10.1888.--------------- -4---------------------------- 1958------------------------ deutsche bank
    ----------------------21.2-6.3.1903
    bagdad, series 1 20.2-5.3.1903 -----------------4---------------------------- 2001------------------------- deutsche bank

    4%, 1904-------4-17.9.1903 --------------------4--------------------------- 1960 --------------------------imperial ottoman bank
    21.11-4.12.1901-

    4%, 1901-1905 6.11.1903-25.4-8.5.1905 -------4-------------------------- 1961-------------------------- imperial ottoman bank

    tedjhizat-askerie 4-17.4.1905 ------------------4------------------------- 1961---------------------------- deutsche bank

    bagdad, series ii 20.5-2.6.1908 ************4-------------------------- 2006---------------------------- deutsche bank

    bagdad, series iii 20.5-2.6.1908 ---------------4------------------------- 2010 ------------------------------deutsche bank

    4%, 1908 6-19.9.1908-------------------------- 4------------------------ 1965 ------------------------------imperial ottoman bank

    4%, 1909 30.9-13.10.1909 --------------------4------------------------ 1950-------------------------------- imperial ottoman bank

    soma-panderma 20.11-3.12.1910 -------------4----------------------- 1992-------------------------------- imperial ottoman bank

    hodeida-sanaa 24.2-9.3.1911------------------ 4----------------------- 2006 --------------------------------banque francaise

    customs 1911 27.10-9.11.1910 ---------------4------------------------- 1952------------------------- deutsche bank and its group
    plain of koniah
    irrigation 5-18.1913---------------------------------------------- 1932
    docks, arsenals 19.11-2 12.1913 ------------5 1/2---------------------- 1943
    and naval constructions

    5%, 1914 13-26.4.1914 -----------------------5-------------------------- (1962)-------------------------- imperial ottoman bank

    avance régie
    des tabacs -----4.8.1913

    treasury bills,
    5% 1911
    (purchase of warships) 13-7.1911 ----------------5------------------------------- 1916*------------------ national bank of turkey

    treasury bills, imperial 8.21.11.1912------------- 6------------------------------ 1915* --------------------imperial ottoman bank

    treasury bills,
    1913 (induding the
    bills issued directly) 19.1-1.2.1913 ---------------5------------------------------- 1918*-------------------- périer and co.

    --------------------------------------------------------------------------------
    *see article 54.

    part b.
    advance ----------------------------date of contract------------------- interest--------------- original nominal capital £ t.
    bagdad railway company ---------3/16 june, 1908--------------------- 7 -------------------------300,000

    lighthouse administration ---------5/18 august, 1904------------------ 8------------------------- 55,000

    lighthouse administration ----------5/18 july, 1907-------------------- 7-------------------------- 300,000

    constanza cable company----------- 27/9 october, 1904--------------- 4-------------------------- 17,335

    tunnel company ---------------------------------------------------------------------------------------3,000

    orphan's fund -----------------------various dates--------------------------------------------------- 153,147

    deutsche bank -----------------------13/26 august, 1912 ---------------5.5-------------------------- 33,000

    lighthouse administration ----------3/16 april, 1913 --------------------7--------------------------- 500,000

    anatolia railway company---------- 23/5 march, 1914 ------------------6--------------------------- 200,000

    section ii.

    miscellaneous clauses.

    article 58.

    turkey, on the one hand, and the other contracting powers (except greece) on the other hand, reciprocally renounce all pecuniary claims for the loss and damage suffered respectively by turkey and the said powers and by their nationals (including juridical persons) between the 1st august, 1914, and the coming into force of the present treaty, as the result of acts of war or measures of requisition, sequestration, disposal or confiscation.

    nevertheless, the above provisions are without prejudice to the provisions of part iii (economic clauses) of the present treaty.

    turkey renounces in favour of the other contracting parties (except greece) any right in the sums in gold transferred by germany and austria under article 259 (i) of the treaty of peace of the 28th june, i9i9, with germany, and under article 210 (i) of the treaty of peace of the 10th september, 1919, with austria.

    the council of the administration of the ottoman public debt is freed from all liability to make the payments which it was required to make by the agreement of the 20th june, 1331 (3rd july, 1915) relating to the first issue of turkish currency notes or by the words inscribed on the back of such notes.

    turkey also agrees not to claim from the british government or its nationals the repayment of the sums paid for the warships ordered in england by the ottoman government which were requisitioned by the british government in 1914, and renounces all claims in the matter.

    article 59.

    greece recognises her obligation to make reparation for the damage caused in anatolia by the acts of the greek army or administration which were contrary to the laws of war.

    on the other hand, turkey, in consideration of the financial situation of greece resulting from the prolongation of the war and from its consequences, finally renounces all claims for reparation against the greek government.

    article 60.

    the states in favour of which territory was or is detached from the ottoman empire after the balkan wars or by the present treaty shall acquire, without payment, all the property and possessions of the ottoman empire situated therein.

    it is understood that the property and possessions of which the transfer from the civil list to the state was laid down by the irades of the 26th august, 1324 (8th september, i908) and the 20th april, 1325 (2nd may, i909), and also those which, on the 30th october, 1918, were administered by the civil list for the benefit of a public service, are included among the property and possessions referred to in the preceding paragraph, the aforesaid states being subrogated to the ottoman empire in regard to the property and possessions in question. the wakfs created on such property shall be maintained.

    the dispute which has arisen between the greek and turkish governments relating to property and possessions which have passed from the civil list to the state and are situated in territories of the former ottoman empire transferred to greece either after the balkan wars, or subsequently, shall be referred to an arbitral tribunal at the hague, in accordance with the special protocol no. 2 annexed to the treaty of athens of the 1st-4th november, 1913. the terms of reference shall be settled between the two governments.

    the provisions of this article will not modify the juridical nature of the property and possessions registered in the name of the civil list or administered by it, which are not referred to in the second and third paragraphs above.

    article 61.

    the recipients of turkish civil and military pensions who acquire under the present treaty the nationality of a state other than turkey, shall have no claim against the turkish government in respect of their pensions.

    article 62.

    turkey recognises the transfer of any claims to payment or repayment which germany, austria, bulgaria or hungary may have against her, in accordance with article 261 of the treaty of peace concluded at versailles on the 28th june, 1919, with germany, and the corresponding articles of the treaties of peace of the l0th september, 1919, with austria; of the 27th november, 1919, with bulgaria; and of the 4th june, 1920 with hungary.

    the other contracting powers agree to release turkey from the debts for which she is liable on this account.

    the claims which turkey has against germany, austria, bulgaria and hungary, are also transferred to the aforesaid contracting powers.

    article 63.

    the turkish government, in agreement with the other contracting powers, hereby releases the german government from the obligation incurred by it during the war to accept turkish government currency notes at a specified rate of exchange in payment for goods to be exported to turkey from germany after the war.

    economic clauses.

    article 64.

    in this part, the expression "allied powers" means the contracting powers other than turkey.

    the term "allied nationals" includes physical persons, companies and associations of the contracting powers other than turkey, or of a state or territory under the protection of one of the said powers.

    the provisions of this part relating to "allied nationals" shall benefit persons who without having the nationality of one of the allied powers, have, in consequence of the protection which they in fact enjoyed at the hands of these powers, received from the ottoman authorities the same treatment as allied nationals and have, on this account, been prejudiced.

    section i.

    property,rights and interests.

    article 65.

    property, rights and interests which still exist and can be identified in territories remaining turkish at the date of the coming into force of the present treaty, and which belong to persons who on the 29th october, 1914, were allied nationals, shall be immediately restored to the owners in their existing state.

    reciprocally, property, rights and interests which still exist and can be identified in territories subject to the sovereignty or protectorate of the allied powers on the 29th october, 1914, or in territories detached from the ottoman empire after the balkan wars and subject to-day to the sovereignty of any such power, and which belong to turkish nationals, shall be immediately restored to the owners in their existing state. the same provision shall apply to property, rights and interests which belong to turkish nationals in territories detached from the ottoman empire under the present treaty, and which may have been subjected to liquidation or any other exceptional measure whatever on the part of the authorities of the allied powers.

    all property, rights and interests situated in territory detached from the ottoman empire under the present treaty, which, after having been subjected by the ottoman government to an exceptional war measure, are now in the hands of the contracting power exercising authority over the said territory, and which can be identified, shall be restored to their legitimate owners, in their existing state. the same provision shall apply to immovable property which may have been liquidated by the contracting power exercising authority over the said territory. all other claims between individuals shall be submitted to the competent local courts.

    all disputes relating to the identity or the restitution of property to which a claim is made shall be submitted to the mixed arbitral tribunal provided for in section v of this part.

    article 66.

    in order to give effect to the provisions of the first and second paragraphs of article 65 the high contracting parties will, by the most rapid procedure, restore the owners to the possession of their property, rights and interests free from any burdens or encumbrances with which such property, rights and interests may have been charged without the consent of the said owners. it will be the duty of the government of the power effecting the restitution to provide for the compensation of third parties who may have acquired the property directly or indirectly from the said government and who may be injured by this restitution. disputes which may arise in connection with such compensation shall be dealt with by the ordinary courts.

    in all other cases it will be open to any third parties who may be injured to take action against whoever is responsible, in order to obtain compensation.

    in order to give effect to these provisions all acts of transfer or other exceptional war measures, which the high contracting parties may have carried out in respect of enemy property, rights and interests, shall be immediately cancelled and stayed when liquidation has not yet been completed. owners who make claims shall be satisfied by the immediate restitution of their property, rights and interests as soon as these shall have been identified.

    when at the date of the signature of the present treaty the property, rights and interests, the restitution of which is provided for in article 65. have been liquidated by the authorities of one of the high contracting parties, that party shall be discharged from the obligation to restore the said property, rights and interests by payment of the proceeds of the liquidation to the owner. if, on application being made by the owner, the mixed arbitral tribunal provided for by section v finds that the liquidation was not effected in such conditions as to ensure the realisation of a fair price, it will have the power, in default of agreement between the parties, to order the addition to the proceeds of the liquidation of such amount as it shall consider equitable. the said property, rights and interests shall be restored if the payment is not made within two months from the agreement with the owner or from the decision of the mixed arbitral tribunal mentioned above.

    article 67.

    greece, roumania and the serb-croat-slovene state on the one hand, and turkey on the other hand undertake mutually to facilitate, both by appropriate administrative measures and by the delivery of all documents relating thereto, the search on their territory for, and the restitution of, movable property of every kind taken away, seized or sequestrated by their armies or administrations in the territory of turkey, or in the territory of greece, roumania or the serb-croat-slovene state respectively, which are actually within the territories in question.

    such search and restitution will take place also as regards property of the nature referred to above seized or sequestrated by german, austro-hungarian or bulgarian armies or administrations in the territory of greece, roumania or the serb-croat-slovene state, which has been assigned to turkey or to her nationals, as well as to property seized or sequestrated by the greek, roumanian or serbian armies in turkish territory, which has been assigned to greece, roumania or the serb-croat-slovene state or to their nationals.

    applications relating to such search and restitution must be made within six months from the coming into force of the present treaty.

    article 68.

    debts arising out of contracts concluded, in districts in turkey occupied by the greek army, between the greek authorities and administrations on the one hand and turkish nationals on the other, shall be paid by the greek government in accordance with the provisions of the said contracts.

    article 69.

    no charge, tax or surtax to which, by virtue of the privileges which they enjoyed on the 1st august, 1914, allied nationals and their property were not subject, shall be collected from allied subjects or their property in respect of the financial years earlier than the financial year 1922-23.

    if any sums have been collected after the 15th may, 1923, in respect of financial years earlier than the financial year 1922-l923, the amount shall be refunded to the persons concerned, as soon as the present treaty comes into force.

    no claim for repayment shall be made as regards sums encashed before the 15th may, 1923.

    article 70.

    claims based on articles 65, 66 and 69 must be lodged with the competent authorities within six months, and, in default of agreement, with the mixed arbitral tribunal within twelve months, from the coming into force of the present treaty.

    article 71.

    the british empire, france, [taly, roumania and the serb-croat-slovene state or their nationals having begun claims or suits with regard to their property, rights and interests against the ottoman government before the 29th october, 1914, the provisions of this section will not prejudice such claims or suits.

    claims or suits begun against the british, french, italian, roumanian or serb-croat-slovene governments by the ottoman government or its nationals will similarly not be prejudiced. these claims or suits will be continued against the turkish government and against the other governments mentioned in this article under the conditions existing before the 29th october, i9i4, due regard being had to the abolition of the capitulations.

    article 72.

    in the territories which remain turkish by virtue of the present treaty, property, rights and interests belonging to germany, austria, hungary and bulgaria or to their nationals, which before the coming into force of the present treaty have been seized or occupied by the allied governments, shall remain in the possession of tlxese governments until the conclusion of arrangements between them and the german, austrian, hungarian and bulgarian governments or their nationals who are concerned. if the above-mentioned property, rights and interests have been liquidated, such liquidation is confirmed.

    in the territories detached from turkey under the present treaty, the governments exercising authority there shall have power, within one year from the coming into force of the present treaty, to liquidate the property, rights and interests belonging to germany, austria, hungary and bulgaria or to their nationals.

    the proceeds of liquidations, whether they have already been carried out or not, shall be paid to the reparation commission established by the treaty of peace concluded with the states concerned, if the property liquidated belongs to the german, austrian, hungarian or bulgarian state. in the case of liquidation of private property, the proceeds of liquidation shall be paid to the owners direct.

    the provisions of this article do not apply to ottoman limited companies.

    the turkish government shall be in no way responsible for the measures referred to in the present article.

    section ii .

    contracts,prescriptions and judgments.

    article 73.

    the following classes of contracts concluded, before the date mentioned in article 82, between persons who thereafter became enemies as defined in that article, remain in force subject to the provisions of the contracts and to the stipulations of the present treaty:

    (a) contracts for the sale of real property, even if all formalities may not have been concluded, provided that delivery did in fact take place before the date on which the parties became enemies as defined in article 82.

    (b) leases and agreements for leases of land and houses entered into between individuals.

    (c) contracts between individuals regarding the exploitation of mines, forests or agricultural estates.

    (d) contracts of mortgage, pledge or lien.

    (e) contracts constituting companies, excepting "societes en 'nom collectif' " which do not constitute, under the law to which they are subject, an entity separate from that of the persons of which they are composed (partnerships).

    (f) contracts, whatever may be their purpose, concluded between individuals or companies and the state, provinces, municipalities or other similar juridical persons charged with administrative functions.

    (g) contracts relating to family status.

    (h) contracts relating to gifts or bounties of any kind whatever.

    this article cannot be invoked in order to give to contracts a validity different from that which they had in themselves when they were concluded.

    it does not apply to concessionary contracts.

    article 74.

    insurance contracts are governed by the provisions of the annex to this section.

    article 75.

    contracts other than those specified in articles 73 and 74 and other than concessionary contracts, which were entered into between persons who subsequently became enemies, shall be considered as having been annulled as from the date on which the parties became enemies.

    nevertheless, either of the parties to the contract shall have power, within three months from the coming into force of the present treaty, to require the execution of the contract, on condition of paying, where the circumstances demand it, to the other party compensation calculated according to the difference between the conditions prevailing at the time when the contract was concluded and those prevailing at the time when its maintenance is required. in default of agreement between the parties, this compensation shall be fixed by the mixed arbitral tribunal.

    article 76.

    the validity of all compromises entered into before the coming into force of the present treatybetween nationals of the contracting powers, parties to contracts specified in articles 73 to 75, particularly those providing for the cancellation, the maintenance, the methods of execution, or the modification of such contracts, including agreements relating to the currency of payment or the rate of exchange, is confirmed.

    article 77.

    contracts between allied and turkish nationals concluded after the 30th october, i918, remain in force and will be governed by the ordinary law.

    contracts duly concluded with the constantinople government between the 30th october, 1918, and the 16th march, i920, also remain in force and will be governed by the ordinary law.

    all contracts and arrangements duly concluded after the 16th march, 1920, with the constantinople government concerning territories which remained under the effective control of the said government, shall be submitted to the grand national assembly of turkey for approval, if the parties concerned make application within three months from the coming into force of the present treaty. payments made under such contracts shall be duly credited to the party who has made them.

    if approval is not granted, the party concerned shall, if the circumstances demand it, be entitled to compensation corresponding to the direct loss which has been actually suffered; such compensation, in default of an amicable agreement, shall be fixed by the mixed arbitral tribunal.

    the provisions of this article are not applicable either to concessionary contracts or to transfers of concessions.
  • article 78.

    all disputes which already exist, or may arise within the period of six months mentioned below, relating to contracts, other than concessionary contracts, between parties who subsequently became enemies, shall be determined by the mixed arbitral tribunal, with the exception of disputes which, in accordance with the laws of neutral powers are within the competence of the national courts of those powers. in the latter case, such disputes shall be determined by the said national courts, to the exclusion of the mixed arbitral tribunal. applications relating to disputes which, under this article, are within the competence of the mixed arbitral tribunal, must be presented to the said tribunal within a period of six months from the date of its establishment.

    after the expiration of this period, disputes which have not been submitted to the mixed arbitral tribunal shall be determined by the competent courts in accordance with the ordinary law.

    the provisions of this article do not apply to cases in which all the parties to the contract resided in the same country during the war and there freely disposed of their persons and their property, nor to disputes in respect of which judgment was given by a competent court before the date on which the parties became enemies.

    article 79.

    all periods whatever of prescription or limitation of right of action, whether they began to run before or after the outbreak of war, shall be treated, in the territory of the high contracting parties so far as regards relations between enemies, as having been suspended from the 29th october, i9i4, until the expiration of three months after the coming into force of the present treaty.

    this provision applies, in particular, to periods of time allowed for the presentation of interest or dividend coupons, or for the presentation for payment of securities drawn for redemption or repayable on any other ground.

    as regards roumania, the above-mentioned periods shall be considered as having been suspended as from the 27th august 19i6.

    article 80.

    as between enemies no negotiable instrument made before the war shall be deemed to have become invalid by reason only of failure within the required time to present the instrument for acceptance or payrnent, or to give notice of non-acceptance or non-payment to drawers or endorsers, or to protest the instrument, nor by reason of failure to complete any formality during the war.

    when the period within which a negotiable instrument should have been presented for acceptance or payment, or within which notice of non-acceptance or non-payment should have been given to the drawers or endorsers, or within which the instrument should have been protested, has expired during the war, and when the party who should have presented or protested the instrument or given notice of non-acceptance or non-payment, has failed to do so during the war, a period of three months from the coming into force of the present treaty shall be allowed within which the presentation, notice of non-acceptance or non-payment, or protest may be made.

    article 81.

    sales effected during the war in order to realise pledges or mortgages created before the war as security for debts which have become payable, shall be deemed valid, although it may not have been possible to perform all the formalities required for notifying the debtor, subject to the express right of the said debtor to summon the creditor before the mixed arbitral tribunal to render accounts, failing which the creditor will be liable to be cast in damages.

    it shall be the duty of the mixed arbitral tribunal to settle the accounts between the parties, to investigate the conditions under which the property pledged or mortgaged was sold, and to order the creditor to make good any loss suffered by the debtor as a result of the sale if the creditor acted in bad faith or if he did not take all steps in his power to avoid having recourse to a sale or to cause the sale to be conducted in such conditions as to ensure the realisation of a fair price.

    the present provision is applicable only between enemies and does not extend to transactions referred to above which may have been carried out after the ist may, 1923.

    article 82.

    for the purposes of the present section, the parties to a contract shall be regarded as enemies from the date on which trading between them became impossible in fact or was prohibited or became unlawful under laws, orders or regulations to which one of the parties was subject.

    by way of exception to articles 73-75, 79 and 80, contracts shall be governed by the ordinary law if they were concluded within the territory of one of the high contracting parties between enemies (including companies) or their agents, if this territory was an enemy country for one of the contracting parties who remained there during the war and was there able to dispose freely of his person and property.

    article 83.

    the provisions of this section do not apply between japan and turkey; matters dealt with in this section shall, in both of these countries, be determined in accordance with the local law.

    annex.
    i.life assurance.
    paragraph i.

    life assurance contracts entered into between an insurer and a person who subsequently became an enemy shall not be deemed to have been dissolved by the outbreak of war or by the fact of the person becoming an enemy.

    every sum which, during the war, became due upon a contract deemed not to have been dissolved in accordance with the preceding paragraph, shall be recoverable after the war. this sum shall be increased by interest at 5 per cent. per annum from the date of its becoming due up to the day of payment.

    if the contract has lapsed during the war, owing to non-payment of premiums or has become void from breach of the conditions of the contract, the assured, or his representatives, or the persons entitled, shall have the right at any moment within twelve months from the coming into force of the present treaty to claim from the insurer the surrender value of the policy at the date of its lapse or annulation, together with interest at 5 per cent. per annum.

    turkish nationals whose life insurance contracts entered into before the 29th october, 1914, have been cancelled or reduced before the treaty for non-payment of premiums in accordance with the provisions of the said contracts, shall have the right, within three months from the coming into force of the present treaty, if they are still alive, to restore their policies for the whole of the amount assured. for this purpose they must, after having undergone a medical examination by the doctor of the company, the result of which the company considers satisfactory, pay the premiums in arrear with compound interest at 5 per cent.

    paragraph 2.

    it is understood that life assurance contracts in money other than the turkish pound, entered into before the 29th october, 19i4, between companies possessing the nationality of an allied power and turkish nationals, in respect of which the premiums have been paid before and after the 18th november, 1915, or even only before that date, shall be regulated, first, by determining the rights of the assured in accordance with the general conditions of the policy for the period before the 18th november, 1915, in the currency stipulated in the contract at the current rate in its country of origin (for example, every amount stipulated in francs, in gold francs, or in "francs effectifs" will be paid in french francs), secondly, for the period after the 18th november, 19i5, in turkish pounds paper-the turkish pound being taken at the pre-war par value.

    if turkish nationals whose contracts were entered into in currency other than turkish currency show that they have continued to pay their premiums since the 18th november, 1915, in the currency stipulated in the contracts, the said contracts shall be settled in the same currency at the current rate in its country of origin, even for the periocl after the 18th november, 19i5.

    turkish nationals whose contracts, entered into before the 29th october, 1914, in currency other than turkish currency with companies possessing the nationality of an allied power are, owing to payment of premiums, still in force, shall have the right within three months after the coming into force of the present treaty to restore their policies for the full amount, in the currency stipulated in their contract, at the current rate in its country of origin. for this purpose they must pay in this currency the premiums which have become due since the 18th november, 1915. on the other hand, the premiums actually paid by them in turkish pounds paper since that date will be repaid to them in the same currency.

    paragraph 3.

    as regards insurances in turkish pounds, settlement shall be made in turkish pounds paper.

    paragraph 4.

    the provisions of paragraphs 2 and 3 do not apply to policy holders who, by an express agreement, have already settled with the insurance companies the fixation of the value of their policies and the method of payment of their premiums, nor to those whose policies shall have been finally settled at the date of the coming into force of the present treaty.

    paragraph 5.

    for the purposes of the preceding paragraphs, insurance contracts shall be considered as contracts of life insurance when they depend on the probabilities of human life, combined with the rate of interest, for the calculation of the reciprocal engagement between the two parties.

    ii. marine insurance.

    paragraph 6.

    subject to the provisions therein contained, contracts of marine insurance will not be deemed to have been dissolved where the risk had attached before the parties became enemies, but the policy shall not be deemed to cover losses due to belligerent action by the power of which the insurer was a national or by the allies of that power.

    iii.fire and other insurances.

    paragraph 7.

    subject to the reserve contained in the preceding paragraph, fire insurance contracts and all other forms of insurance contracts are not deemed to be dissolved.

    section iii.

    debts.

    article 84.

    the high contracting parties are in agreement in recognising that debts which were payable before the war or which became payable during the war under contracts entered into before the war, and which remained unpaid owing to the war, must be settled and paid, in accordance with the provisions of the contracts, in the currency agreed upon, at the rate current in its country of origin.

    without prejudice to the provisions of the annex to section ii of this part, it is agreed that where payments to be made under a pre-war contract are represented by sums collected during the war in whole or in part in a currency other than that mentioned in the said contract, such payments can be made by handing over the sums actually collected, in the currency in which they were collected. this provision shall not affect settlements inconsistent with the foregoing provisions arrived at by voluntary agreement between the parties before the coming into force of the present treaty.

    article 85.

    the ottoman public debt is by general agreement left outside the scope of.this section and of the other sections of this part (economic clauses).

    section iv.

    industrial,literary and artistic property.

    article 86.

    subject to the stipulations of the present treaty, rights of industrial, literary and artistic property as they existed on the 1st august, i9i4, in accordance with the law of each of the contracting countries, shall be re-established or restored as from the coming into force of the present treaty in the territories of the high contracting parties in favour of the persons entitled to the benefit of them at the moment when the state of war commenced, or of their legal representatives. equally, rights which, but for the war, could have been acquired during the war, by means of an application legally made for the protection of industrial property or of the publication of a literary or artistic work, shall be recognised and established in favour of those persons who would have been entitled thereto, from the coming into force of the present treaty.

    without prejudice to the rights which are required to be restored in accordance with the above provision, all acts (including the grant of licences) done by virtue of the special measures taken during the war by a legislative, executive or administrative authority of an allied power in regard to the rights of turkish nationals in respect of industrial, literary or artistic property, shall remain in force and continue to have their full effect. this provision applies mutatis mutandis to corresponding measures taken by turkish authorities in regard to the rights of the nationals of any allied power.

    article 87.

    a minimum of one year from the coming into force of the present treaty shall be granted, without surtax or penalty of any kind, to turkish nationals in the territory of each of the other contracting powers, and to the nationals of these powers in turkey, within which they may accomplish any act, fulfil any formality, pay any fees, and generally satisfy any obligation prescribed by the laws and regulations of the respective states for preserving or obtaining or opposing the grant of rights to industriai property which had already been acquired on the 1st august, i9i4, or which, but for the war, might have been acquired since that date by means of an application made before or during the war.

    rights to industrial property which have lapsed by reason of any failure to accomplish any act, fulfil any formality, or pay any fees shall be revived, but subject, in the case of patents and designs, to the adoption of such measures as each power may deem reasonably necessary for the protection of the rights of third parties who have exploited or made use of patents or designs since they had lapsed.

    the period from the 1st august, 19i4, until the coming into force of the present treaty shall be excluded in calculating the time within which a patent has to be exploited or a trade-mark or design used, and it is further agreed that no patent, trade-mark or design in force on the 1st august, 19i4, shall be subject to revocation or cancellation by reason only of the failure to exploit such patent or use such trade-mark or design, for two years after the coming into force of the present treaty.

    article 88.

    no action shall be brought and no claim made on the one hand by turkish nationals or persons residing or carrying on business in turkey, and on the other hand by nationals of the allied powers or persons residing or carrying on their business in the territory of these powers, nor by third parties having derived title during the war from such persons, by reason of any occurrence which has taken place within the territory of the other party, between the date of the beginning of a state of war and that of the coming into force of the present treaty, which might tve held to constitute an infringement of rights of industrial property or rights of literary or artistic property either existing at any time during the war, or revived under the provisions of article 86.

    among the occurrences referred to above are included the use by the governments of the high contracting parties, or by any person acting on their behalf, or with their consent, of rights of industrial, literary or artistic property, as well as the sale, the offering for sale or the use of products, apparatus, or any articles whatsoever to which these rights apply.

    article 89.

    licences for the use of industrial property, or for the reproduction of literary or artistic works, granted before the war by or to nationals of the allied powers or persons residing in their territories or carrying on business therein, on the one hand, to or by turkish nationals on the other hand, shall be considered as cancelled as from the date of the beginning of a state of war between turkey and the allied power concerned. but in any case, the former beneficiary of a licence of this kind shall have the right within a period of six months from the coming into force of the present treaty to require from the proprietor of the rights the grant of a new licence, the conditions of which, in default of agreement between the parties, shall be fixed by the mixed arbitral tribunal referred to in section v of this part. the tribunal shall have the power, where the circumstances demand it, to fix at the same time the amount which it considers fair payment for the use of the property during the war.

    article 90

    the inhabitants of territories detached from turkey under the present treaty shall, notwithstanding this transfer and the change of nationality consequent thereon, continue in complete enjoyment in turkey of all the rights in industrial, literary and artistic property to which they were entitled under ottoman law at the time of transfer.

    rights of industrial, literary and artistic property which are in existence in territories detached from turkey under the present treaty at the time of separation, or which are re-established or restored by the provisions of article 86, shall be recognised by the state to which the said territory is transferred, and shall remain in existence in that territory for the same period of time as that which they would have enjoyed under ottoman law.

    article 91

    all grants of patents and registrations of trade-marks, as well as all registrations of transfers or assignments of patents or trade marks which have been duly made since the 30th october, 1918, by the imperial ottoman government at constantinople or elsewhere, shall be submitted to the turkish government and registered, if the parties concerned make an application within three months from the coming into force of the present treaty. such registration shall have effect as from the date of the original registration.

    section v.

    mixed arbitral tribunal.
    article 92.

    within three months from the date of the coming into force of the present treaty, a mixed arbitral tribunal shall be established between each of the allied powers, on the one hand, and turkey, on the other hand.

    each of these tribunals shall be composed of three members, two being appointed respectively by each of the governments concerned, who shall be entitled to designate several persons from whom, according to the case in question, they will choose one to sit as a member of the tribunal. the president shall be chosen by agreement between the two governments concerned.

    in case of failure to reach agreement within two months from the coming into force of the present treaty, the president shall be appointed, upon the request of one of the governments concerned, from among nationals of powers which remained neutral during the war, by the president of the permanent court of international justice at the hague.

    if within the said period of two months one of the governments concerned does not appoint a member to represent it on the tribunal, the council of the league of nations will have power to proceed to the appointment of such member upon the request of the other government concerned.

    if a member of the tribunal should die or resign or for any reason become unable to perform his duties, he shall be replaced by the method laid down for his appointment, the above period of two months running from the date of death, resignation or inability as duly verified.

    article 93.

    the seat of the mixed arbitral tribunals shall be at constantinople. if the number and character of the cases justify it, the governments concerned shall be entitled to create in each tribunal onc or more additional sections, the seat of which shall be in whatever place may be convenient. each of these sections shall be composed of a vice-president and two members appointed as laid down in the second, third, fourth and fifth paragraphs of article 92.

    each government shall appoint one or more agents to represent it before the tribunal.

    if, after three years from the establishment of a mixed arbitral tribunal, or of one of its sections, such tribunal or section has not finished its work, and if the power on whose territory such tribunal or section has its seat so requests, the seat shall be removed from such territory.

    article 94.

    the mixed arbitral tribunals established pursuant to articles 92 and 93 shall decide all questions within their competence under the present treaty.

    decisions shall be taken by a majority.

    the high contracting parties agree to regard the decisions of the mixed arbitral tribunals as final and conclusive, and to render them binding upon their nationals, and to ensure their enforcement in their respective territories as soon as the decisions of the tribunals are notified to them, without it being necessary to have them declared executory.

    the high contracting parties further undertake that their tribunals and authorities shall directly assist the fixed arbitral tribunals in every way that is in their power, particularly as re- gards the transmission of notices and the collection of evidence.

    article 95.

    the mixed arbitral tribunals shall be guided by justice, equity and good faith.

    each tribunal will determine the language to be used before it, and shall order such translations to be made as are necessary to ensure that the proceedings are completely understood; it will lay down rules and time limits for the procedure to be observed. these rules must be based on the following principles:

    (i) the procedure shall include the presentation of a memorial and a counter-memorial respectively, with the option of presenting a reply and a rejoinder. if either of the parties asks for leave to present an oral argument he will be permitted to do so; in such case the other party will have the same right.

    (2) the tribunal shall have full power to order enquiries, the production of documents, and expert examinations, to make a view, to demand any information, to hear any witnesses and to ask the parties or their representatives for any verbal or written explanations.

    (3) subject to any contrary provision in the present treaty, no claim shall be admitted after the expiry of a period of six months from the establishment of the tribunal, except upon express authority contained in a decision of the said tribunal and justified as an exceptional measure by considerations relating to distance or force majeure.

    (4) it shall be the duty of the tribunal to hold as many sittings each week as may be needed for the prompt despatch of its business, except during vacations, which shall not exceed a total of eight weeks a year.

    (5) judgment must always be given within at most two months from the end of the hearing, after which the tribunal will at once proceed to consider its judgment.

    (6) oral arguments, if any, shall be heard in public, and in all cases judgment shall be delivered in public.

    (7) each mixed arbitral tribunal shall be entitled to hold sittings elsewhere than in the place where its seat is established, if it considers it advantageous for the despatch of business.

    article 96.

    the governments concerned shall appoint by agreement a secretary-general for each tribunal, and shall each attach to him one or more secretaries. the secretary-general and the secretaries shall be under the orders of the tribunal, which with the consent of the governments concerned shall be entitled to engage any persons whose assistance it may need.

    the secretariat of each tribunal shall have its offices at constantinople. the governments concerned shall have power to establish additional offices in such other places as may be convenient.

    each tribunal shall keep in its secretariat the records, papers and documents relating to the cases submitted to it, and upon the completion of its duties it shall deposit them in the archives of the government of the country where its seat is established. these archives shall always be accessible to the governments concerned.

    article 97.

    each government shall pay the emoluments of the member of the mixed arbitral tribunal whom it appoints, as well as those of any agent or secretary appointed by it.

    the emoluments of the president and those of the secretary-general shall be fixed by agreement between the governments concerned, and these emoluments and the general expenses of the tribunal shall be paid in equal shares by the two governments.

    article 98.

    the present section shall not apply to cases between japan and turkey, which, according to the terms of the present treaty, would fall within the competence of the mixed arbitral tribunal. such cases shall be settled by agreement between the two govern- ments.

    section vi.

    treaties.

    article 99.

    from the coming into force of the present treaty and subject to the provisions thereof, the multilateral treaties, conventions and agreements of an economic or technical character enumerated below shall enter again into force between turkey and those of the other contracting powers party thereto:

    (i) conventions of march 14, 1884, of december 1, 1886, and of march 23, 1887, and final protocol of july 7, 1887, regarding the protection of submarine cables;

    (2) convention of july 5, 1890, regarding the publication of customs tariffs and the organisation of an international union for the publication of customs tariffs;

    (3) arrangement of december 9, 1907, regarding the creation of the international office of public hygiene at paris;

    (4) convention of june 7, 1905, regarding the creation of an international agricultural institute at rome;

    (5) convention of july 16, 1863, for the redemption of the toll dues on the scheldt;

    (6) convention of october 29, 1888, regarding the establishment of a definite arrangement guaranteeing the free use of the suez canal, subject to the special stipulations provided for by article 19 of the present treaty;

    (7) conventions and agreements of the universal postal union, including the conventions and agreements signed at madrid on november 30, 1920;

    (8) international telegraphic conventions signed at st. petersburgh on july 10-22, 1875; regulations and tariffs drawn up by the international telegraph conference, lisbon, june 11, 1908.

    article 100.

    turkey undertakes to adhere to the conventions or agreements enumerated below, or to ratify them:

    (i) convention of october 11, 1909, regarding the inter- national circulation of motor cars;

    (2) agreement of may 15, 1886, regarding the sealing of railway trucks subject to customs inspection and protocol of may 18, 1907;

    (3) convention of september 23, 1910, respecting the unification of certain regulations regarding collisions and salvage at sea;

    (4) convention of december 21, 1904, regarding exemption of hospital ships from dues and charges in ports;

    (5) conventions of may 18, 1904, of may 4, 1910, and of september 30, 1921, regarding the suppression of the white slave traffic;

    (6) conventions of may 4, 1910, regarding the suppression of obscene publications;

    (7) sanitary convention of january 17, 1912, articles 54, 88 and 90 being reserved;

    (8) conventions of november 3, 1881, and april 15, 1889, regarding precautionary measures against phylloxera;

    (9) opium convention, signed at the hague, january 23, 1912, and additional protocol of 1914;

    (10) international radio-telegraphic convention of july 5, 1912;

    (11) convention regarding liquor traffic in africa, signed at st. germain-en-laye, september 10, 1919;

    (12) convention revising the general act of berlin of february 26, 1885, and the general act and declaration of brussels of july 2, i890, signed at st. germain-en-laye, september 10, 1919;

    (13) convention of october 13, 1919, regulating aerial navigation, provided that turkey obtains, under the protocol of may 1, 1920, such derogations as her geographical situation may render necessary;

    (14) convention of september 26, 1906, signed at berne, prohibiting the use of white phosphorus in the manufacture of matches.

    turkey further undertakes to take part in the elaboration of new international conventions relating to telegraphy and radio-telegraphy.

    communications and sanitary questions.

    section 1.

    communications.

    article 101.

    turkey undertakes to adhere to the convention and to the statute respecting the freedom of transit adopted by the conference of barcelona on the 14th april, 192i, as well as to the convention and the statute respecting the regime for waterways of international interest adopted by the said conference on the 19th april, 1921, and to the supplementary protocol.

    turkey accordingly undertakes to bring into force the provisions of these conventions, statutes and protocol as from the entry into force of the present treaty.

    article 102.

    turkey undertakes to adhere to the declaration of barcelona. dated the 20th april, 1921, "recognising the rights of the flag of states not possessing a sea-board."

    article 103.

    turkey undertakes to adhere to the recommendations of the conference of barcelona, dated the 20th april, 1921, respecting ports placed under an international regime. turkey will subsequently make known those ports which will be placed under that regime.

    article 104.

    turkey undertakes to adhere to the recommendations of the conference of barcelona, dated the 20th april, 1921, respecting international railways. these recommendations will be brought into force by the turkish government on the coming into force of the present treaty and subject to reciprocity.

    article 105.

    on the coming into force of the present treaty, turkey agrees to subscribe to the conventions and arrangements signed at berne on october 14, 1890, september 20, 1893, july i6, 1895, june 16, 1898, and september 19, 1906, regarding the transportation of goods by rail.

    article 106.

    when, as a result of the fixing of new frontiers, a railway connection between two parts of the same country crosses another country, or a branch line from one country has its terminus in another, the conditions of working, in so far as concerns the traffic between the two countries, shall, subject to any special arrangements, be laid down in an agreement to be concluded between the railway administrations concerned. if these administrations cannot come to an agreement as to the terms of such agreement, those conditions shall be decided by arbitration.

    the establishment of all new frontier stations between turkey and the neighbouring states, as well as the working of the lines between those stations, shall be settled by agreements similarly concluded .

    article 107

    travellers and goods coming from or destined for turkey or greece, and making use in transit of the three sections of the oriental railways included between the grseco-bulgarian frontier and the grceco-turkish frontier near kuleli-burgas, shall not be subject, on account of such transit, to any duty or toll nor to any formality of examination in connection with passports or customs.

    a commissioner, who shall be selected by the council of the league of nations, shall ensure that the stipulations of this article are carried out.

    the greek and turkish governments shall each have the right to appoint a representative to be attached to this commissioner; this representative shall have the duty of drawing the attention of the commissioner to any question relating to the execution of the above-mentioned stipulations, and shall enjoy all the necessary facilities to enable him to accomplish his task. these representatives shall reach an agreement with the commissioner as to the number and nature of the subordinate staff which they will require.

    it shall be the duty of the said commissioner to submit, for the decision of the council of the league of nations, any question relating to the execution of the said stipulations which he may not have been able to settle. the greek and turkish governments undertake to carry out any decision given by the majority vote of the said council.

    the salary of the said commissioner, as well as the expenses of his work, shall be borne in equal parts by the greek and turkish governments.

    in the event of turkey constructing later a railway line joining adrianople to the line between kuleli-burgas and constantinople, the stipulations of this article shall lapse in so far as concerns transit between the points on the graoco-turkish frontier lying near kuleli-burgas and bosna-keuy respectively.

    each of the two interested powers shall have the right, after five years from the coming into force of the present treaty, to apply to the council of the league of nations with a view to deciding whether it is necessary that the control mentioned in paragraphs 2 to 5 of the present article should be maintained. nevertheless, it remains understood that the stipulations of paragraph i shall remain in force for transit over the two sections of the oriental railways between the graeco-bulgarian frontier and bosna-keuy.

    article 108.

    subject to any special provisions concerning the transfer of ports and railways, whether owned by the turkish government or private companies, situated in the territories detached from turkey under the present treaty, and similarly subject to any agreements which have been, or may be, concluded between the contracting powers relating to the concessionnaries and the pensioning of the personnel, the transfer of railways will take place under the following conditions:

    (i) the works and installations of all the railroads shall be left complete and in as good condition as possible;

    (2) when a railway system possessing its own rolling-stock is situated in its entirety in transferred territory, such stock shall be left complete with the railway, in accordance with the last inventory before the 30th october, 1918;

    (3) as regards lines, the administration of which will in virtue of the present treaty be divided, the distribution of the rolling-stock shall be made by friendly agreement between the administrations taking over the several sections thereof. this agreement shall have regard to the amount of the material registered on those lines in the last inventory before the 30th october, 1918, the length of the track (sidings included) and the nature and amount of the traffic. failing agreement, the points in dispute shall be settled by arbitration. the arbitral decision shall also, if necessary, specify the locomotives, carriages and wagons to be left on each section, the conditions of their acceptance and such provisional arrangements as may be judged necessary to ensure for a limited period the current maintenance in existing workshops of the transferred stock;

    (4) stocks of stores, fittings and plant shall be left under the same conditions as the rolling-stock.

    article 109.

    in default of any provisions to the contrary, when as the result of the fixing of a new frontier the hydraulic system (canalisation, inundation, irrigation, drainage or similar matters) in a state is dependent on works executed within the territory of another state, or when use is made on the territory of a state, in virtue of pre-war usage, of water or hydraulic power, the source of which is on the territory of another state, an agreement shall be made between the states concerned to safeguard the interests and rights acquired by each of them.

    failing an agreement, the matter shall be regulated by arbitration.

    article 110.

    roumania and turkey will come to an agreement as to an equitable arrangement for the working conditions of the constanza-constantinople cable. failing agreement, the matter shall be settled by arbitration.

    article 111.

    turkey renounces on her own behalf and on behalf of her nationals all rights, titles or privileges of whatsoever nature over the whole or part of such cables as no longer land on her territory.

    if the cables or portions thereof transferred under the preceding paragraph are privately owned, the governments to which this property is transferred will have to indemnify the owners. failing agreement respecting the amount of indemnity, this amount will be fixed by arbitration.

    article 112.

    turkey will retain the rights of property which she may already possess over those cables of which at least one end remains in turkish territory.

    the exercise of the landing rights of the said cables in non-turkish territory and their working conditions shall be settled in a friendly manner by the states concerned. failing agreement, the dispute will be settled by arbitration.

    article 113.

    each of the high contracting parties hereby accepts, in so far as it is concerned, the abolition of foreign post offfices in turkey.

    section ii.

    sanitary questions.

    article 114.

    the superior council of health of constantinople is abolished. the turkish administration is entrusted with the sanitary organisation of the coasts and frontiers of turkey.

    article 115.

    a single sanitary tariff, the dues and conditions of which shall be fair, shall be applied to all ships without distinction between the turkish flag and foreign flags, and to nationals of foreign powers under the same conditions as to nationals of turkey.

    article 116.

    turkey undertakes to respect entirely the right of the sanitary employees whose services have been terminated to compensation to be appropriated out of the funds of the former superior council of health of constantinople, and all other rights acquired by employees or former employees of the council, or their representatives. all questions relating to such rights, to the employment of the reserve funds of the former superior council of health of constantinople, or to the final liquidation of the former sanitary administration, as well as all other similar or cognate questions, shall be regulated by a commission ad hoc which shall be composed of a representative of each of the powers represented on the superior council of health of constantinople except germany, austria and hungary. in the event of disagreement between the members of the said commission on a question relating to the above-mentioned liquidation, or the employment of the funds remaining after the liquidation, every power represented on the commission shall have the right to bring the matter to the notice of the council of the league of nations, whose decision shall be final.

    article 117.

    turkey and those powers which are interested in the supervision of the pilgrimages to jerusalem and to the hedjaz and the hedjaz railway shall take such measures as are appropriate in accordance with the provisions of international sanitary conventions. with a view to ensuring complete uniformity in the execution of these measures, these powers and turkey shall constitute a sanitary coordination commission for pilgrimages, on which the sanitary service of turkey and the maritime sanitary and quarantine council of egypt shall be represented.

    this commission must obtain the previous consent of the state on whose territory it holds its meeting.

    article 118.

    reports on the work of the pilgrimage coordination commission shall be addressed to the health committee of the league of nations and to the international office of public health, and also to the government of each country which is interested in pilgrimages and makes a request therefor. the commission will give its opinion on every question put to it by the league of nations, by the international office of public health, or by the interested governments.

    part v.

    miscellaneous provisions.

    section i.

    prisoners 0f war.

    article 119.

    the high contracting parties agree to repatriate at once the prisoners of war and interned civilians who are still in their hands.

    the exchange of prisoners of war and interned civilians detained by greece and turkey respectively forms the subject of a separate agreement between those powers signed at lausanne on the 30th january, 1923.

    article 120.

    prisoners of war and interned civilians awaiting disposal or undergoing sentence for offences against discipline shall be repatriated irrespective of the completion of their sentence or of the proceedings pending against them.

    prisoners of war and interned civilians who are awaiting trial or undergoing sentence for offences other than those against discipline may be detained.

    article 121.

    the high contracting parties agree to give every facility in their respective territories for the search for the missing and the identification of prisoners of war and interned civilians who have expressed their desire not to be repatriated.

    article 122.

    the high contracting parties undertake to restore on the coming into force of the present treaty all articles, money, securities, documents and personal effects of every description which have belonged to prisoners of war or interned civilians and which have been retained.

    article 123.

    the high contracting parties waive reciprocally all repayments of sums due for the maintenance of prisoners of war captured by their armies.

    section ii.

    graves.

    article 124.

    without prejudice to the special provisions of article 126 of the present treaty, the high contracting parties will cause to be respected and maintained within the territories under their authority the cemeteries, graves, ossuaries and memorials of soldiers and sailors who fell in action or died from wounds accident or disease since the 29th october, 1914, as well as of prisoners of war and interned civilians who died in captivity after that date.

    the high contracting parties will agree to accord in their respective territories all necessary facilities to such commissions as each contracting power may appoint for the purpose of the identification, registration and maintenance of the said cemeteries, ossuaries and graves, and the erection of memorials on their sites. such commissions shall not have any military character.

    the high contracting parties reciprocally undertake, subject to the provisions of their national laws and the requirements of public health, to furnish each other every facility for giving effect to requests that the bodies of such soldiers and sailors may be transferred to their own country.

    article 125.

    the high contracting parties further undertake to furnish each other:

    (i) a complete list of prisoners of war and interned civilians who have died in captivity, together with all information tending towards their identification.

    (2) all information as to the number and position of the graves of all those who have been buried without identification.

    article 126.

    the maintenace of the graves, cemeteries, ossuaries and memorials of turkish soldiers, sailors and prisoners of war who may have died on roumanian territory since the 27th august 1916, as well as all other obligations under articles 124 and 125 regarding interned civilians, shall form the object of a special arrangement between the roumanian and the turkish governments.

    article 127.

    in order to complete the general provisions included in articles 124 and 125, the governments of the british empire, france and italy on the one hand and the turkish and greek governments on the other agree to the special provisions contained in articles 128 to 136.

    article 128.

    the turkish government undertakes to grant to the governments of the british empire, france and italy respectively and in perpetuity the land within the turkish territory in which are situated the graves, cemeteries, ossuaries or memorials of their soldiers and sailors who fell in action or died of wounds, accident or disease, as well as those of prisoners of war and interned civil- ians who died in captivity.

    the turkish government will also grant to those governments the land which the commissions provided for in article 130 shall consider necessary for the establishment of cemeteries for the regrouping of graves, for ossuaries or memorials.

    the turkish government undertakes further to give free access to these graves, cemeteries, ossuaries and memorials, and if need be to authorise the construction of the necessary roads and pathways.

    the greek government undertakes to fulfil the same obligations in so far as concerns its territory.

    the above provisions shall not affect turkish or greek sovereignty over the land thus granted.

    article 129.

    the land to be granted by the turkish government will include in particular, as regards the british empire, the area in the region known as anzac (ari burnu), which is shown on map no. 3. [see introduction.] the occupation of the above-mentioned area shall be subject to the following conditions:

    (1) this area shall not be applied to any purpose other than that laid down in the present treaty; consequently it shall not be utilised for any military or commercial object nor for any other object foreign to the purpose mentioned above;

    (2) the turkish government shall, at all times, have the right to cause this area, including the cemeteries, to be inspected;

    (3) the number of civil custodians appointed to look after the cemeteries shall not exceed one custodian to each cemetery. there shall not be any special custodians for the parts of the area iying outside the cemeteries;

    (4) no dwelling houses may be erected in the area, either inslde or outside the cemeteries, except such as are strictly necessary for the custodians;

    (5) on the sea shore of the area no quay, jetty or wharfs may be built to facilitate the landing or embarkation of persons or goods;

    (6) such formalities as may be required may only be fulfilled on the coast inside the straits and access to the area by the coast on the aegean sea shall only be permitted after these formalities have been fulfilled. the turkish government agrees that these formalities, which shall be as simple as possible, shall not be, without prejudice to the other stipulations of this article, more onerous than those imposed on other foreigners entering turkey, and that they should be fulfilled under conditions tending to avoid all unnecessary delay;

    (7) persons who desire to visit the area must not be armed, and the turkish government have the right to see to the enforcement of this strict prohibition;

    (8) the turkish government must be informed at least a week in advance of the arrival of any party of visitors exceeding 150 persons.

    article 130.

    each of the british, french and italian governments shall appoint a commission, on which the turkish and greek governments will appoint a representative, to which will be entrusted the duty of regulating on the spot questions affecting the graves, cemeteries, ossuaries and memorials. the duties of these commissions shall extend particularly to:

    (1) the offficial recognition of the zones where burials have or may have already taken place and the registration of cemeteries, ossuaries, or memorials already existing;

    (2) fixing the conditions in which, if necessary, graves may in future be concentrated, and deciding, in conjunction with the turkish representative in turkish territory and the greek representative in greek territory, the sites of the cemeteries, ossuaries and memorials still to be established, and defining the boundaries of these sites in such a way as shall restrict the land to be occupied within the limits indispensable for the purpose;

    (3) communicating to the turkish and greek governments in the name of the respective governments a final plan of their graves, cemeteries, ossuaries and memorials, whether already established or to be established.

    article 131.

    the government in whose favour the grant is made undertakes not to employ the land nor to allow it to be employed for any purpose other than that to which it is dedicated. if this land is situated on the coast, the shore may not be employed by the concessionary government for any military, marine or commercial purpose of whatever nature. the sites of graves and cemeteries which may no longer be used for that purpose and which are not used for the erection of memorials shall be returned to the turkish or greek government.

    article 132.

    any necessary legislative or administrative measures for the grant to the british, french and italian governments respectively of full, exclusive and perpetual use of the land referred to in articles 128 to 130 shall be taken by the turkish government and greek government respectively within six months of the date of the notification to be made in accordance with paragraph 3 of article 130. if any compulsory acquisition of the land is necessary, it will be effected by and at the cost of the turkish government or the greek government, as the case may be.

    article 133.

    the british, french and italian governments may respectively entrust to such organisations as each of them may deem fit the establishment, arrangement and maintenance of the graves, cemeteries, ossuaries and memorials of their nationals. these organisations shall have no military character. they alone shall have the right to undertake the exhumation or removal of bodies necessary for the concentration of graves and establishment of cemeteries and ossuaries, as well as the exhumation and removal of such bodies as the governments to whom the grant of land is made shall deem it necessary to transfer to their own country.

    article 134.

    the british, french and italian governments shall have the right to entrust the maintenance of their graves, cemeteries, ossuaries and memorials in turkey to custodians appointed from among their own nationals. these custodians shall be recognised by the turkish authorities and shall receive from them every assistance necessary for the safeguard and protection of these graves, cemeteries, ossuaries and memorials. the custodians shall have no military character, but may be armed for their personal defence with a revolver or automatic pistol.

    article 135.

    the land referred to in articles 128 to 131 shall not be subjected by turkey or the turkish authorities, or by greece or the greek authorities, as the case may be, to any form of rent or taxation. representatives of the british, french or italian governments as well as persons desirous of visiting the graves, cemeteries, ossuaries and memorials, shall at all times have free access thereto. the turkish government and the greek government respectively undertake to maintain in perpetuity the roads leading to the said land.

    the turkish government and the greek government respectively undertake to afford to the british, french and italian governments all necessary facilities for obtaining a sufficient water supply for the requirements of the staff engaged in the maintenance or protection of the said graves, cemeteries, ossuaries and memorials, and for the irrigation of the land.

    article 136.

    the british, french and italian governments undertake to accord to the turkish government the benefits of the provisions contained in articles 128 and 130 to 135 of the present treaty for the establishment of graves, cemeteries, ossuaries and memorials of turkish soldiers and sailors existing on the territories under their authority, including the territories detached from turkey.

    section iii.

    general provisions.

    article 137.

    subject to any agreements concluded between the high contracting parties, the decisions talcen and orders issued since the 30th october, 1918, until the coming into force of the present treaty, by or in agreement with the authorities of the powers who have occupied constantinople, and concerning the property, rights and interests of their nationals, of foreigners or of turkish nationals, and the relations of such persons with the authorities of turkey, shall be regarded as definitive and shall give rise to no claims against the powers or their authority.

    all other claims arising from injury suffered in consequence of any such decisions or orders shall be submitted to the mixed arbitral tribunal.

    article 138.

    in judicial matters, the decisions given and orders issued in turkey from the 30th october, 1918, until the coming into force of the present treaty by all judges, courts or authorities of the powers who have occupied constantinople, or by the provisional mixed judicial commission established on the 8th december, 1921, as well as the measures taken in execution of such decisions or orders, shall be regarded as definitive, without prejudice, however, to the terms of paragraphs iv and vi of the amnesty declaration dated this day.

    nevertheless, in the event of a claim being presented by a private person in respect of damage suffered by him in consequence of a judicial decision in favour of another private person given in a civil matter by a military or police court, this claim shall be brought before the mixed arbitral tribunal, which may in a proper case, order the payment of compensation or even restitution of the property in question.

    article 139.

    archives, registers, plans, title-deeds and other documents of every kind relating to the civil, judicial or financial administration, or the administration of wakfs, which are at present in turkey and are only of interest to the government of a territory detached from the ottoman empire, and reciprocally those in a territory detached from the ottoman empire which are only of interest to the turkish government, shall reciprocally be restored.

    archives, registers, plans, title-deeds and other documents mentioned above which are considered by the government in whose possession they are as being also of interest to itself, may be retained by that government, subject to its furnishing on request photographs or certified copies to the government concerned.

    archives, registers, plans, title-deeds and other documents which have been taken away either from turkey or from detached territories shall reciprocally be restored in original, in so far as they concern exclusively the territories from which they have been taken.

    the expense entailed by these operations shall be paid by the government applying therefor.

    the above stipulations apply in the same manner to the registers relating to real estates or wakfs in the districts of the former ottoman empire transferred to greece after 1912.

    article 140.

    prizes made during the war between turkey and the other contracting powers prior to the 30th october, 1918, shall give rise to no claim on either side. the same shall apply to seizures effected after that date, for violation of the armistice, by the powers who have occupied constantinople.

    it is understood that no claim shall be made, either by the governments of the powers who have occupied constantinople or their nationals, or by the turkish government or its nationals, respecting small craft of all kinds, vessels of light tonnage, yachts and lighters which any of the said governments may, between the 29th october, 1914, until the 1st january, 1923, have disposed of in their own harbours or in harbours occupied by them. nevertheless, this stipulation does not prejudice the terms of paragraph vi of the amnesty declaration dated this day, nor the claims which private persons may be able to establish against other private persons in virtue of rights held before the 29th october, 1914.

    vessels under the turkish flag seized by the greek forces after the 30th october, 1918, shall be restored to turkey.

    article 141 .

    in accordance with article 25 of the present treaty, articles 155, 250 and 440 and annex iii, part viii (reparation) of the treaty of peace of versailles, dated the 28th june, 1919, the turkish government and its nationals are released from any liability to the german government or to its nationals in respect of german vessels which were the object during the war of a transfer by the german government or its nationals to the ottoman government or its nationals without the consent of the allied governments, and at present in the possession of the latter.

    the same shall apply, if necessary, in the relations between turkey and the other powers which fought on her side.

    article 142.

    the separate convention concluded on the 30th january, 1923, between greece and turkey, relating to the exchange of the greek and turkish populations, will have as between these two high contracting parties the same force and effect as if it formed part of the present treaty.

    article 143.

    the present treaty shall be ratified as soon as possible.

    the ratifications shall be deposited at paris.

    the japanese government will be entitled merely to inform the government of the french republic through their diplomatic representative at paris when their ratification has been given; in that case, they must transmit the instrument of ratification as soon as possible.

    each of the signatory powers will ratify by one single instrument the present treaty and the other instruments signed by it and mentioned in the final act of the conference of lausanne, in so far as these require ratification.

    a first procès-verbal of the deposit of ratifications shall be drawn up as soon as turkey, on the one hand, and the british empire, france, italy and japan, or any three of them, on the other hand, have deposited the instruments of their ratifications.

    from the date of this first procès-verbal the treaty will come into force between the high contracting parties who have thus ratified it, thereafter it will come into force for the other powers at the date of the deposit of their ratifications.

    as between greece and turkey, however, the provisions of articles 1, 2 (2) and 5-11 inclusive will come into force as soon as the greek and turkish governments have deposited the instruments of their ratifications, even if at that time the procès-verbal referred to above has not yet been drawn up.

    the french government will transmit to all the signatory powers a certified copy of the procès-verbaux of the deposit of ratifications.

    in faith whereof the above-named plenipotentiaries have signed the present treaty.

    done at lausanne, the 24th july, 1923, in a single copy, which will be deposited in the archives of the government of the french republlc, which will transmit a certified copy to each of the contracting powers.

    (l.s.) horace rumbold.
    (l.s.) pellé.
    (l.s ) garroni.
    (l.s.) g. c. montagna.
    (l.s.) k. otchiai.
    (l-s.) e. k. veniselos.
    (l.s.) d. caclamanos.
    (l.s.) const. diamandy.
    (l.s.) const. contzesco.
    ( ) ------------
    (l.s.) m.ismet.
    (l.s.) dr.riza nour.
    (l.s.) hassan.

    kaynak: http://www.hri.org/docs/lausanne/
  • amerika birleşik devletleri lozan'da taraf olarak değil gözlemci olarak bulunmuştur, dolayısı ile bu ülkenin bu anlaşmayı imzalaması gerekmez. aksi olsa idi, örneğin senegal'in de bu anlaşmayı imzalamaması dolayısı ile, bu ülke hakkında da şüpheci yaklaşabilirdik.

    ha derseniz ki madem taraf değildi de ne demeye kongrede tanımadı? söyleyelim: amerika birleşik devletleri temsilcisi amiral bristol, lozan'da tanıştığı ve sıcak ilişkiler içerisine girdiği ismet inönü'ye ülkesi adına türkiye ile özel ilişkiler kurma (ekonomik öncelikler..vs..) teklifinde bulunmuştur, ismet inönü bu teklifi atatürk'e iletmiş ve onun isteği ile kabul etmiştir. daha sonra, bu teklifin geçerli olabilmesi için abd kongresinde yapılan oylama az fark ile reddedilmiş, bunun üzerine türkiye cumhuriyeti abd'ye tanınan kolaylıkları kaldırmıştır, olay bundan ibarettir.
  • lozan bariş antlaşmasinın tam metni şöyledir:

    i.bariş andlaşmasi

    24 temmuz 1923 tarihinde imzalanmiştir

    bir yandan,

    ingiliz imparatorluğu, fransa, italya, japonya, yunanistan, romanya, sirp - hirvat - sloven devleti,

    ve öte yandan,

    türkiye,

    1914 yılından beri doğu'nun huzurunu bozan savaş durumuna kesin bir son vermek için aynı istekle duygulu olarak,

    uluslarının ortaklaşa refah ve mutluluğu için gerekli olan dostluk ve ticaret ilişkilerini aralarında yeniden kurmak özlemi içinde,

    ve bu ilişkilerin, devletlerin bağımsızlığına ve egemenliğine saygı temeline dayanması gerektiğini düşünerek,

    bu amaçla bir andlaşma yapmayı kararlaştırmışlar ve tamyetkili temsilcilerini aşağıda belirtildiği üzere atamışlardır:

    majeste büyük-britanya ve irlanda birleşik-kralliği ve denizler ötesi ingiliz ülkeleri krali, hindistan imparatoru:

    çok sayın sir horace george montagu rumbold, baronet, g.c.m.g., istanbul'da yüksek-komiser;

    fransa cumhurbaşkani:

    korgeneral sayın maurice pelle, fransa büyükelçi, cumhuriyet'in doğu'da yüksek-komiseri, lygion d'honneur ulusal nişanın grand officier rütbesi;

    majeste italya krali:

    sayın marki camile garroni, krallık senatörü, italya büyükelçisi, istanbul'da yüksek-komiser, saints maurice et lazare nişanlarıyla couronne d'italie nişanının grand-croix rütbesi;

    m.jules cysar montagna, atina'da olağanüstü temsilci ve tamyetkili ortaelçi, saints maurice et lazare nisanlarinin commandeur rütbesi, couronne d'italie nişanının grand officier rütbesi;

    majeste japonya imparatoru:

    m.kentaro otchiai, jusammi, soleil levant nişanının birinci sınıf rütbesi, roma'da olağanüstü ve tamyetkili büyükelçi;

    majeste yunanlilar krali:

    m.eleftherios k. veniselos, eski başbakan, sauveur nişanının grand-croix rütbesi;

    m.dymètre caclamanos, londra'da tamyetkili temsilci, sauveur nişanının commandeur rütbesi;

    majeste romanya krali:

    m.constantin i.diamandy, tamyetkili ortaelçi;

    m.constantin contzesco, tamyetkili ortaelçi;

    majeste sirplar, hirvatlar ve slovenler krali:

    m.dr.miloutine yovanovitch, bern'de olağanüstü temsilci tamyetkili ortaelçi;

    türkiye büyük millet meclisi hükümeti:

    ismet paşa, dışişleri bakanı, edirne milletvekili;

    dr.riza nur bey, sağlık işleri ve sosyal yardım bakanı, sinop milletvekili;

    hasan bey, eski bakan, trabzon milletvekili.

    bu temsilciler, yetki belgelerini gösterdikten ve bu belgeler usulüne uygun ve geçerli kabul edildikten sonra, aşağıdaki hükümler üzerinde anlaşmaya varmışlardır:

    bölüm i

    siyasal hükümler

    madde 1.

    işbu anlaşmanın yürürlüğe girişi tarihinden başlayarak, bir yandan ingiliz imparatorluğu, fransa, italya, japonya, yunanistan, romanya sırp-hırvat-sloven devleti ve öte yandan türkiye arasında olduğu kadar, bunların uyrukları arasında da, barış durumu kesin olarak kurulmuş olacaktır.

    taraflar arasında resmi ilişkiler kurulacak ve tarafların ülkelerinde diplomasi ve konsolosluk görevlileri (agents diplomatiques et consulaires), yapılacak özel anlaşmalara halel gelmeksizin, devletler hukukunun genel ilkeleri uyarınca işlem göreceklerdir.

    kesim i

    i.ülkeye ilişkin hükümler

    madde 2

    karadeniz'den ege denizi'ne kadar türkiye'nin sınırları aşağıdaki gibi saptanmıştır

    (i sayılı haritaya bakılması):

    1. bulgaristan ile:

    rezvasya'nın denize döküldüğü yerden, türkiye, bulgaristan ve yunanistan sınırlarının birleştikleri noktada, meriç'e kadar:

    bulgaristan'ın güney sınırı, şimdiki durumuyla saptanmış olduğu gibi;

    2. yunanistan ile:

    buradan, arda ve meriç'in birleştikleri yere kadar:

    meriç'in akım yolu;

    buradan arda kaynağına doğru (vers l'amont de l'arda) bu nehir üzerinde ve çörek köy'ün hemen yakınında olmak üzere arazi üzerinde saptanacak bir noktaya kadar:

    arda'nın akım yolu;

    buradan, güney-doğu doğrultusunda, bosna köy'ün, nehrin denize döküldüğü yönde (en aval) 1 kilometre uzaklığında bulunan bir noktaya kadar:

    bosna-köy'ü türkiye'de bırakan, belli olacak ölçüde düz bir çizgi, çörek köy, 5 nci maddede belirtilen komisyonca, nüfusunun (halkının) çoğunluğunun türk ya da rum olarak kabul edileceğine göre türkiye'ye ya da yunanistan'a verilecektir; 1 ekim 1922 den sonra bu köye göç etmiş olanlar hesaba katılmayacaklardır;

    buradan, ege denizi'ne kadar;

    meriç'in akım yolu.

    madde 3

    akdeniz'den iran sınırına kadar, türkiye'nin sınırı aşağıdaki gibi saptanmıştır:

    1. suriye ile:

    20 ekim 1921 tarihli türk-fransız andlaşmasının 8 nci maddesiyle saptanmış olan sınır;

    2. irak ile:

    türkiye ile irak arasındaki sınır, işbu andlaşmanın yürürlüğe girişinden başlayarak dokuz aylık bir süre içinde türkiye ile ingiltere arasında dostça bir çözüm yoluyla saptanacaktır.

    öngörülen süre içinde iki hükümet arasında bir anlaşmaya varılamazsa, anlaşmazlık milletler cemiyeti meclisine götürülecektir.

    sınır çizgisi konusunda alınacak kararı beklerken, türk ve ingiliz hükümetleri, kesin geleceği [kaderi] bu karara bağlı olan toprakların şimdiki durumunda herhangi bir değişiklik yapacak nitelikte hiç bir askeri ya da başka bir harekete bulunmamayı karşılıklı olarak yükümlenirler.

    madde 4

    işbu andlaşmada belirtilen sınırlar, andlaşmaya eklenmiş 1/1,000,000 ölçekli haritalar üzerine çizilecektir. andlaşma metni ile haritalar arasında uyuşmazlık çıkarsa, andlaşma metni üstün tutulacaktır.

    madde 5

    işbu andlaşmanın 2 nci maddesinin 2 nci paragrafında tanımlanmış sınırı, toprak [arazi] üzerinde çizmekle, bir sınırlandırma komisyonu görevlendirilecektir. komisyon, türkiye ile yunanistan'in -her devlet için birer temsilci olmak üzere- temsilcilerinden ve bunların üçüncü bir devletin uyrukları arasında seçecekleri bir başkan'dan kurulacaktır.

    sınırlandırma komisyonu, her yerde, yönetsel sınırlarla yerel [mahalli] ekonomik çıkarları, elden geldiği ölçüde göz önünde tutarak, andlaşmalarda verilmiş tanımlamaları en yakından izlemeye çalışacaktır.

    komisyonun kararları oyçokluğuyla alınacak ve bu kararlar ilgili taraflar için bağlayıcı nitelikte olacaktır.

    sınırlandırma komisyonunun giderleri ilgili taraflarca eşit olarak yüklenilecektir.

    madde 6

    bir nehrin ya da bir ırmağın kıyılarıyla değil de akım yollarıyla tanımlanan sınırlar bakımından, işbu andlaşmadaki tanımlamalarda kullanılan "akım yolu" (mecra "cours" ya da "chenal") terimleri, şu anlama gelmektedir: bir yandan, gemilerin gidiş-gelişine (ulaşıma) elverişli olmayan nehirlerde, akar suyun ya da ana kolunun ortay çizgisi (ligne mydiane), ve öte yandan, gemilerin gidiş-gelişlerine (ulaşıma) elverişli nehirlerde, ana gidiş-geliş yolunun ortay çizgisi (ligne mydiane du chenal de navigation principale). bununla birlikte, akım ya da gidiş-geliş yolunda değişiklikler olması halinde, sınır çizgisinin, bu biçimde tanımlanmış olan akım yoluyla gidiş-geliş yolunu mu izleyeceğini, yoksa, bu yolun, işbu andlaşmanın yürürlüğe giriş anındaki durumunda olduğu gibi kesin olarak saptanmış mı kalacağını kararlaştırmaya, işbu andlaşmada öngörülen sınırlandırma komisyonu yetkili olacaktır.

    işbu andlaşmada aykırı bir hüküm bulunmadıkça, deniz sınırları, kıyıya üç milden daha yakın bulunan adaları ve adacıkları da içine alacaktır.

    madde 7

    ilgili devletler, sınırlandırma komisyonuna, görevlerini yerine getirmesi için gerekli her türlü belgeleri, özellikle şimdiki ya da eski sınırların saptanmasına ilişkin tutanakların doğruluğu onanmış örneklerini, elde bulunan en büyük ölçekli bütün haritaları, geodezik verileri, yapılmış fakat yayınlanmamış yerölçmesi [mesaha] haritalarını (levys), sınırdaki akar suların yatak değiştirmelerine ilişkin bilgileri vermeyi yüklenirler. türk makamlarının elinde bulunan haritalar, geodezik veriler, yayınlanmamış olsa bile yerölçmesi [mesaha] haritaları, işbu andlaşmanın yürürlüğe konulmasından sonra en kısa süre içinde, istanbul'da, sınırlandırma komisyonunun başkanına teslim edilecektir.

    ilgili devletler, bundan başka, bütün belgeleri, özellikle planları, kadastrolarla tapu kütüklerini ve, komisyon isterse, mülkiyet durumuna ve ekonomik akımlara ilişkin bilgilerle gerekli her çeşit bilgileri komisyona iletmeleri için yerel makamlara yönergeler [talimat] vermeyi de yükümlenirler.

    madde 8

    ilgili devletler, sınırlandırma komisyonuna, görevlerini yerine getirebilmesi için gerekli olan ulaşım, konut, işgücü ve malzemeye (direkler ve sınır işaretleri) ilişkin her türlü yardımı gerek doğrudan gerekse yerel makamların aracılığıyla yapmayı yükümlenirler.

    özellikle, türk hükümeti, sınırlandırma komisyonunun görevlerini yerine getirmesinde, gerekli görünürse, teknik personel yardımında bulunmayı yükümlenir.

    madde 9

    ilgili devletler, komisyonca konulmuş nirengi noktalarını, sınır işaretlerini, taşlarını, kazık ya da direklerini korumayı yükümlenirler.

    madde 10

    sınır işaretleri [taş, kazık ya da direkler], birbirinden gözle görülecek uzaklıklarda konulacaktır; bunlara sayı verilecek ve yerleriyle sayıları bir haritaya işlenecektir.

    madde 11

    sınırlandırmaya ilişkin kesin tutanaklar, bunlara ekli haritalar ve belgeler, her biri de asıl nusha sayılmak üzere, üç nusha olarak düzenlenecektir; bunlardan ikisi sınırdaş devletlere, üçüncüsü de, doğruluğu onaylanmış birer örneğini işbu andlaşmayı imzalamış devletlere gönderecek olan, fransa cumhuriyeti hükümetine verilecektir.

    madde 12

    imroz (imbros) adası ile bozcaada (tenedos) ve tavşan adaları (iles aux lapins) dışında, doğu akdeniz adaları ve özellikle limmi (lemnos), semadirek (semendirek, samothrace), midilli (mitylyne), sakız (chio), sisam (samos) ve nikarya (nicaria) adaları üzerinde yunan egemenliği konusunda 17/30 mayıs 1913 tarihli londra andlaşmasının 5 nci ve 1/14 kasım 1913 tarihli atina andlaşmasının 15 nci maddeleri hükümleri uyarınca alınan ve 13 şubat 1914 tarihinde yunan hükümetine bildirilen karar, bu andlaşmanın, italya'nın egemenliği altına konulan ve 15 nci maddede belirtilen adalara ilişkin hükümleri saklı kalmak üzere, doğrulanmıştır. işbu andlaşmada aykırı bir hüküm bulunmadıkça, asya kıyısından 3 milden az bir uzaklıkta bulunan adalar, türk egemenliği altında kalacaktır.

    madde 13

    barışın sürekli olmasını sağlamak amacıyla, yunan hükümeti, midilli, sakız, sisam ve nikarya adalarında, aşağıdaki tedbirlere uymayı yükümlenir:

    1. bu adalarda hiç bir deniz üssü kurulmayacak, hiç bir istihkam yapılmayacaktır.

    2. yunan askeri uçaklarının anadolu kıyısı toprakları üstünde uçmaları yasak olacaktır.

    buna karşılık, türk hükümeti de askeri uçaklarının bu adalar üstünde uçmalarını yasaklayacaktır.

    3. bu adalarda, yunan askeri kuvvetleri, askerlik hizmetine çağrılmış ve bulundukları yerde eğitilebilecek normal asker sayısında çok olmayacağı gibi, jandarma ve polis kuvvetleri de, bütün yunan ülkesindeki jandarma ve polis kuvvetlerine orantılı bir sayıda kalacaktır.

    madde 14

    türk egemenliği altında kalan imroz adasıyla bozcaada, yerel [mahalli] yönetim ile can ve mal güvenliği bakımından, müslüman-olmayan yerli halka gerekli bütün güvenceyi sağlayan, yerel unsurlardan kurulu bir özel yönetim örgütünden yararlanacaktır. bu adalarda düzenin korunması yukarıda öngörülen yerel yönetim örgütünün aracılığıyla yerli halktan seçilmiş ve bu örgütün emrinde bulunan bir polis kuvvetince sağlanacaktır.

    rum ve türk halklarının mübadelesine ilişkin olarak türkiye ile yunanistan arasında kararlaştırılmış ya da kararlastırılacak olan hükümler, imroz ve bozcaada adaları halkına uygulanmayacaktır.

    madde 15

    türkiye, aşağıda sayılan adalar üzerindeki bütün haklarından ve sıfatlarından italya yararına vazgeçer: bugünkü durumda italya'nin işgali altında bulunan stampalia (astropolia), rodos (rhodes, rhodos), kalki (calki, khalki), skarpanto (scarpanto), kazos (casos, casso), piskopis (piscopis, tilos), miziroz (misiros, nisyros), kalimnos (calimnos, kalymnos), leros, patmos, lipsos (lipso), simi (symi) ve istanköy (cos, kos), adaları ile, bunlara bağlı adacıklar, ve meis (castellorizo) adası (2 sayılı haritaya bakılması).

    madde 16

    türkiye, işbu andlaşmada belirtilen sınırlar dışında bulunan topraklar üzerindeki ya da bu topraklara ilişkin olarak, her türlü haklarıyla sıfatlarından ve egemenliği işbu andlaşmada tanınmış adalardan başka bütün öteki adalar üzerindeki her türlü haklarından ve sıfatlarından vazgeçmiş olduğunu bildirir; bu toprakların ve adaların geleceği [kaderi], ilgililerce düzenlenmiştir ya da düzenlenecektir.

    işbu maddenin hükümleri, türkiye ile sınırdaş olan ülkeler arasında komşuluk durumları yüzünden kararlaştırılmış ya da kararlaştırılacak olan özel hükümlere halel vermez.

    madde 17

    türkiye'nin mısır ve sudan üzerindeki bütün haklarından ve sıfatlarından vazgeçisi, 5 kasım 1914 tarihinden başlayarak yürürlüğe girmiş olacaktır.

    madde 18

    türkiye, mısır vergisiyle güvence altına alınmış osmanlı borçlanmaları -başka bir deyimle 1855, 1891 ve 1894 borçlanmaları- konusundaki bütün yükümlerinden ve borçlarından aklanmıştır [ibra edilmiştir]. bu üç borçlanmanın hizmetleri için mısır'ın yaptığı yıllık ödemeler, bugün mısır devlet borcu hizmetlerinin ödenmesinin bir parçasını oluşturmakta olduğundan, mısır, osmanlı devlet borcuna [düyun-u umumiye-i osmaniye'ye] ilişkin olarak başka her türlü borçlardan aklanmıştır.

    madde 19

    mısır devletinin tanınmasından doğan sorunlar, ilgili devletler arasında saptanacak şartlar içinde, sonradan kararlaştırılacak hükümlerle çözüme bağlanacak ve işbu andlaşma uyarınca türkiye'den ayrılan topraklara ilişkin olarak sözü geçen andlaşmanın hükümleri mısır devletine uygulanacaktır.

    madde 20

    türkiye, ingiliz hükümetince 5 kasım 1914 tarihinden ilan edilen, kıbrıs'ın [ingiltere'ye] katılışını tanıdığını bildirir.

    madde 21

    5 kasım 1914 tarihinden kıbrıs adasında yerleşmiş bulunan türk uyrukları, yerel kanunun saptadığı şartlar içinde, ingiliz uyrukluğunu edinecekler ve bu kimseler türk uyrukluğunu yitireceklerdir. bununla birlikte, işbu andlaşmanın yürürlüğe girişinden başlayarak iki yıllık bir süre içinde, türk uyrukluğunu seçme yetenekleri olacaktır; bu durumda, seçme hakkını (option) kullandıkları tarihi izleyecek oniki ay içinde kıbrıs adasından ayrılmaları zorunlu olacaktır.

    işbu andlaşmanın yürürlüğe girdiği tarihte kıbrıs adasında yerleşmiş olup da, bu tarihte, yerel kanunun öngördüğü şartlar içinde yapılmış başvurma üzerine ingiliz uyrukluğunu edinmiş bulunan ya da edinmekte olan türk uyrukları da bu yüzden türk uyrukluğunu yitireceklerdir.

    şurası kararlaştırılmıştır ki, kıbrıs hükümetinin, türk hükümetinin rızası olmaksızın türk uyrukluğundan başka bir uyrukluk edinmiş olan kimselere, ingiliz uyrukluğunu reddetme yeteneği olacaktır.

    madde 22

    türkiye, 27 nci maddenin genel hükümlerine halel gelmemek şartıyla, 18 ekim 1912 tarihli lausanne andlaşması ve bu andlaşmaya ilişkin senetler uyarınca, ne nitelikte olursa olsun, libya'da yararlandığı bütün haklarının ve ayrıcalıklarının kesin olarak sona erdiğini tanıdığını bildirir.

    2.özel hükümler

    madde 23

    bağıtlı yüksek taraflar, boğazlar rejimine ilişkin bugünkü tarihle yapılmış olan sözleşmede öngörüldüğü üzere çanakkale boğazı'nda, marmara denizi'nde ve karadeniz boğazı'nda, denizden ve havadan, barış zamanında olduğu gibi savaş zamanında da, geçiş ve gidiş-geliş (ulaşım) serbestliği ilkesini kabul ve ilan etmekte görüş birliğine varmışlardır. [boğazlar rejimine ilişkin olarak bugünkü tarihle yapılmış] bu sözleşme, yüksek taraflar bakımından, sanki bu andlaşmanın içindeymiş gibi, aynı güç ve değerde olacaktır.

    madde 24

    işbu andlaşmanın 2 nci maddesinde tanımlanan sınır rejimine ilişkin olarak bugünkü tarihte yapılmış olan sözleşme, işbu andlaşmaya taraf olan devletler bakımından, sanki bu andlaşmanın içindeymiş gibi, aynı güç ve değerde olacaktır.

    madde 25

    türkiye kendisiyle yan yana savaşmış olan devletlerle öteki bağıtlı devletler arasında yapılmış barış andlaşmaları ile ek sözleşmeleri tam geçerli olarak tanımadığı, eski alman imparatorluğu, avusturya, macaristan ve bulgaristan topraklarına ilişkin olarak alınmış ya da alınacak kararları kabul etmeyi ve yeni devletler [bu andlaşmalarda] saptanan sınırlar içinde tanımayı yükümlenir.

    madde 26

    türkiye, şimdiden, almanya'nın, avusturya'nın, bulgaristan'ın, yunanistan'ın, macaristan'ın, polonya'nın, romanya'nın, sırp-hırvat-sloven devletinin ve çeko-slovakya devletinin sınırlarını -işbu sınırlar 25 nci maddede belirtilen andlaşmalar ya da bunları tamamlayıcı bütün sözleşmelerde saptanmış olduğu ya da saptanabileceği üzere- tanıdığını ve kabul ettiğini bildirir.

    madde 27

    türk ülkesinin dışında, işbu andlaşmayı imzalayan öteki devletlerin egemenliği ya da koruyuculuğu (protectorat) altında bulunan ülkelerin uyrukları ile türkiye'den ayrılmış ülkelerin uyrukları üzerinde, türk hükümeti ya da türk makamlarınca, siyasal, yasamaya ya da yönetime iliskin herhangi bir nedenle olursa olsun, hiç bir güç ya da yetki kullanılmayacaktır.

    şurası kararlastırılmıştır ki, müslüman din makamlarının ruhani yetkilerine halel verilmiş değildir.

    madde 28

    bağıtlı yüksek taraflar, her biri kendi yönünden, türkiye'de kapitülasyonların her bakımdan kaldırıldığını kabul ettiklerini bildirirler.

    madde 29

    fransız uyrukluğundaki fas'lılara ve tunus'lulara, türkiye'de, her bakımdan, öteki fransız uyruklarına uygulanan rejim uygulanacaktır.

    libya uyrukluğunda olanlara, türkiye'de, her bakımdan, öteki italyan uyruklarına uygulanan rejim uygulanacaktır.

    işbu maddenin hükümleri, türkiye'de, yerleşmiş, tunus, libya ve fas kökenli kimselerin uyrukluğunu etkilememektedir.

    buna karşılık, türk uyrukları, halkı 1 nci ve 2 nci fıkraların hükümlerinden yararlanan ülkelerde, fransa ile italya'da yararlandıkları aynı rejimden yararlanacaklardır.

    birinci fıkradaki hükümlerden halkı yararlanan ülkelerden gelen ya da bu ülkelere gönderilen mallara [ticaret esyaşına] türkiye'de uygulanacak rejim ile, buna karşılık, türkiye'den gelen ya da türkiye'ye gönderilecek mallara bu ülkede uygulanacak rejim, fransız hükümeti ile türk hükümeti arasında anlaşma ile saptanacaktır.

    kesim ii

    uyruklar

    madde 30

    işbu andlaşmanın hükümleri uyarınca, türkiye'den ayrılmış ülkelerde yerleşmiş türk uyrukları hukukça (de plein droit) ve yerel yasaların öngördüğü şartlarla, bu ülke hangi devlete bırakılmışsa o devletin uyruğu olacaklardır.

    madde 31

    onsekiz yaşını aşmış olup da türk uyrukluğunu yitiren ve 30 ncu madde uyarınca hukuk açısından yeni bir uyrukluk edinmiş bulunan kimseler, işbu andlaşmanın yürürlüğe giriş tarihinden başlayarak, iki yıllık bir süre içinde türk uyrukluğunu seçebileceklerdir.

    madde 32

    işbu andlaşma uyarınca, türkiye'den ayrılan bir ülkede yerleşmiş ve bu ülkede halkın çoğunluğundan soy [ırk] bakımından ayrı olan, 18 yaşını aşmış kimseler, işbu andlaşmanın yürürlüğe giriş tarihinden başlayarak iki yıllık bir süre içinde, halkın çoğunluğu seçme hakkını (droit d'option) kullanan kişinin soyundan olan devletlerden birinin uyrukluğunu, bu devletin de buna razı olması şartıyla, edinebileceklerdir.

    madde 33

    31 nci ve 32 nci maddelerdeki hükümler uyarınca, seçme haklarını (droit d'option) kullanan kimseler, bunu izleyen oniki ay içinde konutlarını [ikametgahlarını], seçme haklarını hangi devlet için kullanmışlarsa o devletin ülkesine taşıtmak zorundadırlar.

    bu gibi kimseler, seçme haklarını kullanmazdan önce, oturmakta oldukları öteki devletin ülkesinde malik oldukları taşınmaz malları ellerinde tutmakta serbest olacaklardır.

    bu gibi kimseler, her çeşit taşınır mallarını yanlarında götürebileceklerdir. bu yüzden, kendilerinden, bu malların çıkarılışı ya da sokuluşu için hiç bir vergi ya da resim alınmayacaktır.

    madde 34

    işbu andlaşmanın hükümleri uyarinca, türkiye'den ayrilan bir ülkenin yerli halkindan olup, 18 yasini asmis ve işbu andlaşmanın yürürlüge girdigi tarihte yabanci ülkelerde yerlesmis bulunan türk uyrukları, türkiye'den ayrilan ülkelerde yetkilerini [otoritelerini] kullanan hükümetlerle, yerlesmis bulunduklari ülkelerin hükümetleri arasında yapilmasi gerekli görülebilecek anlasmalar sakli kalmak üzere, yerli halkinda olduklari ülkedeki uyruklugu seçebilirler. bu seçme hakkı (droit d'option), işbu andlaşmanın yürürlüge girdigi tarihten baslayarak iki yillik bir süre içinde kullanilmalidir.

    madde 35

    bagitli devletler, işbu andlaşmada, ya da almanya, avusturya, bulgaristan ya da macaristan ile yapilmis barış andlaşmalarinda, ya da türkiye'den baska bagitli devletlerle ya da onlardan biriyle rusya arasında, ya da kendileri arasında yapilmis bir andlaşmada öngörülen ve ilgililere, kendileri için edinilmesi mümkün her hangi bir uyrukluga geçme olanagini saglayan seçme hakkının (droit d'option) kullanilmasina, herhangi bir engel çikartmamayi yükümlenirler.

    madde 36

    işbu kesimdeki hükümlerin uygulanmasinda, her bakimdan, evli kadinlarin durumu kocalarinin, ve 18 yasindan küçük çocuklarin durumu da ana-babalarinin durumuna göre ayarlanacaktir.

    kesim iii

    azinliklarin korunmasi

    madde 37

    türkiye, 38 nci maddeden 44 ncü maddeye kadar olan maddelerin kapsadigi hükümlerin temel yasalar olarak taninmasini ve hiç bir kanunun, hiç bir yönetmeligin (tüzügün) ve hiç bir resmi islemin bu hükümlere aykiri ya da bunlarla çelisir olmamasini ve hiç bir kanun, hiç bir yönetmelik (tüzük) ve hiç bir resim islemin söz konusu hükümlerden üstün sayilmamasini yükümlenir.

    madde 38

    türk hükümeti, türkiye'de oturan herkesin, dogum, bir ulusal topluluktan olma [milliyet, nationality], dil, soy ya da din ayirimi yapmaksizin, hayatlarini ve özgürlüklerini korumayi tam ve eksiksiz olarak saglamayi yükümlenir.

    türkiye'de oturan herkes, her inancin, dinin ya da mezhebin, kamu düzeni ve ahlak kurallariyla çatismayan gereklerini, ister açikta isterse özel olarak, serbestçe yerine getirme hakkına sahip olacaktir.

    müslüman-olmayan azinliklar, bütün türk uyruklarına uygulanan ve türk hükümetince, ulusal savunma amaciyla ya da kamu düzeninin korunmasi için, ülkenin tümü ya da bir parçasi üzerinde alinabilecek tedbirler sakli kalmak sartiyla, dolasim ve göç etme özgürlüklerinden tam olarak yararlanacaklardir.

    madde 39

    müslüman-olmayan azinliklara mensup türk uyrukları, müslümanlarin yararlandiklari ayni yurttaslik [medeni] haklariyla siyasal haklardan yararlanacaklardir.

    türkiye'de oturan herkes, din ayirimi gözetilmeksizin, kanun önünde esit olacaktir.

    din, inanç ya da mezhep ayriligi, hiç bir türk uyrugunun, yurttaslik haklariyla [medeni haklarla] siyasal haklarindan yararlanmasina, özellikle kamu hizmet ve görevlerine kabul edilme, yükseltilme, onurlanma ya da çesitli mesleklerde ve is kollarinda çalisma bakimindan, bir engel sayilmayacaktir.

    herhangi bir türk uyrugunun, gerek özel gerekse ticaret iliskilerinde, din, basin ya da her çesit yayin konulariyla açik toplantilarinda, diledigi bir dili kullanmasina karsi hiç bir kisitlama konulmayacaktir.

    devletin resmi dili bulunmasina ragmen, türkçeden baska bir dil konusan türk uyruklarına, mahkemelerde kendi dillerini sözlü olarak kullanabilmeleri bakimindan uygun düsen kolayliklar saglanacaktir.

    madde 40

    müslüman-olmayan azinliklara mensup türk uyrukları, hem hukuk bakimindan hem de uygulamada, öteki türk uyruklarıyla ayni islemlerden ve ayni güvencelerden [garantilerden] yararlanacaklardir. özellikle, giderlerini kendileri ödemek üzere, her türlü hayir kurumlariyla, dinsel ve sosyal kurumlar, her türlü okullar ve buna benzer ögretim ve egitim kurumlari kurmak, yönetmek ve denetlemek ve buralarda kendi dillerini serbestçe kullanmak ve dinsel ayinlerini serbestçe yapmak konularinda esit hakka sahip olacaklardir.

    madde 41

    genel [kamusal] egitim konusunda, türk hükümeti, müslüman-olmayan uyrukların önemli bir oranda oturmakta olduklari il ve ilçelerde, bu türk uyruklarınin çocuklarina ilk okullarda ana dilleriyle ögretimde bulunulmasini saglamak bakimindan, uygun düsen kolayliklari gösterecektir. bu hüküm, türk hükümetinin, söz konusu okullarda türk dilinin ögrenimini zorunlu kilmasina engel olmayacaktir.

    müslüman-olmayan azanliklara mensup türk uyruklarınin önemli bir oranda bulunduklari il ve ilçelerde, söz konusu azinliklar, devlet bütçesi, belediye bütçesi ya da öteki bütçelerce, egitim, din ya da hayir islerine genel gelirlerden saglanabilecek paralardan yararlanmaya ve pay ayrilmasina hak gözetirlige uygun ölçülerde katilacaklardir.

    bu paralar, ilgili kurumlarin (ytablissements et institutions) yetkili temsilcilerine teslim edilecektir.

    madde 42

    türk hükümeti, müslüman-olmayan azinliklarin aile durumlarilya [statüleriyle, aile hukukuyla] kisisel durumlarin [statüleri, kisi halleri] konusunda, bu sorunlarin, söz konusu azinliklarin gelenek ve görenekleri uyarinca çözümlenmesine elverecek bütün tedbirleri almagi kabul eder.

    bu tedbirler, türk hükümetiyle ilgili azinliklardan her birinin esit sayida temsilcilerinden kurulu özel komisyonlarca düzenlenecektir. anlasmazlik çikarsa, türk hükümetiyle milletler cemiyeti meclisi, avrupa'li hukukçular arasından birlikte seçecekleri bir üst-hakem atayacaklardir.

    türk hükümeti, söz konusu azinliklara ait kiliselere, havralara, mezarlıklara ve öteki din kurumlarina tam bir koruma saglamayi yükümlenir. bu azinliklarin türkiye'deki vakiflarina, din ve hayir isleri kurumlarina her türlü kolayliklar ve izinler saglanacak ve türk hükümeti, yeniden din ve hayir kurumlari kurulmasi için, bu nitelikteki öteki özel kurumlara saglanmis gerekli kolayliklardan hiç birini esirgemeyecektir.

    madde 43

    müslüman-olmayan azinliklara mensup türk uyrukları, inançlarina ya da dinsel ayinlerine aykiri herhangi bir davranista bulunmaga zorlanamayacaklari gibi, hafta tatili günlerinde mahkemelerde hazir bulunmalari ya da kanunun öngördügü herhangi bir islemi yerine getirmemeleri yüzünden haklarini yitirmeyeceklerdir.

    bununla birlikte bu hüküm, söz konusu türk uyruklarıni, kamu düzeninin korunmasi için, öteki türk uyruklarına yükletilen yükümler disinda tutar anlamina gelmeyecektir.

    madde 44

    türkiye, bu kesimin bundan önceki maddelerdeki hükümlerin, türkiye'nin müslüman-olmayan azinliklariyla ilgili oldugu ölçüde, uluslararasi nitelikte yükümler meydana getirmelerini ve milletler cemiyetinin güvencesi [garantisi] altina konulmalarini kabul eder. bu hükümler, milletler cemiyeti meclisinin çogunlugunca uygun bulunmadikça, degistirilemeyecektir. ingiliz imparatorlugu, fransa, italya ve japon hükümetleri, milletler cemiyeti meclisinin çogunlugunca razi olunacak herhangi bir degisikligi reddetmemegi, işbu andlaşma uyarinca kabul ederler.

    türkiye, milletler cemiyeti meclisi üyelerinden her birinin, bu yükümlerden herhangi birine aykiri herhangi bir davranisi ya da böyle bir davranista bulunma tehlikesini meclise sunmaga yetkili olacagini ve meclisin, duruma göre, uygun ve etkili sayacagi yolda davranabilecegini ve gerekli görecegi yönergeleri [talimati] verebilecegini kabul eder.

    türkiye, bundan baska, bu maddelere iliskin olarak, hukuk bakimindan ya da uygulamada, türk hükümetiyle imzaci öteki devletlerden herhangi biri ya da milletler cemiyeti meclisine üye herhangi bir baska devlet arasında görüs ayriligi çikarsa, bu anlasmazligin, milletler cemiyeti misakinin 14 ncü maddesi uyarinca uluslararasi nitelikte sayilmasini kabul eder. türk hükümeti, böyle bir anlasmazligin, öteki taraf isterse, milletlerarasi daimi adalet divanina götürülmesini kabul eder. divanin karari kesin ve milletler cemiyeti misakinin 13 ncü maddesi uyarinca verilmis bir karar gücünde ve degerinde olacaktir.

    madde 45

    bu kesimdeki hükümlerle, türkiye'nin müslüman-olmayan azinliklarina taninmis olan haklar, yunanistan'ca da, kendi ülkesinde bulunan müslüman azinliga taninmistir.

    bölüm iii

    mali hükümler

    kesim i

    osmanli devlet borcu

    madde 46

    işbu kesime ekli çizelgede belirtildigi üzere, osmanli devlet borcu [düyun-u umumiye-i], türkiye, 1921-1913 balkan savaslari sonucu olarak kendilerine osmanla imparatorlugundan topraklar katilmis devletler, işbu andlaşmanın 12 nci ve 15 nci maddelerinde belirtilen adalarla, bu maddenin son fikrasinda belirtilen toprak parçasi kendilerine birakilmis olan devletler ve, son olarak, işbu andlaşma uyarinca osmanli imparatorlugundan ayrilmis asya topraklari üzerinde yeni kurulan devletler arasında, işbu kesimde belirtilen sartlar içinde, bölüstürülecektir. bundan baska, yukarıda belirtilen bütün bu devletler, 53 ncü maddede gösterilen tarihlerden baslayarak, osmanli devlet borcu hizmetlerinin ödenmesine iliskin yillik yükümlere [taksitlere] de, işbu kesimde belirtilen sartlar içinde, katilacaklardir.

    türkiye, 53 ncü maddede belirtilen tarihlerden baslayarak, öteki devletlere yükletilmis katilma paylarindan artik hiç bir biçimde sorumlu tutulmayacaktir.

    1 agustos 1914 tarihinde osmanli egemenligi altinda olup, türkiye'nin, işbu andlaşmanın 2 ncü maddesinde saptanan sınırlari disinda bulunan trakya arazi, osmanli devlet borcunun bölüstürülmesi konusunda, işbu andlaşma uyarinca osmanli imparatorlugundan ayrilmis gibi sayilacaktir.

    madde 47

    osmanli devlet borcu [düyun-u umumiye-i osmaniye] meclisi, işbu andlaşmanın yürürlüge girişinden baslayarak üç aylik bir süre içinde işbu kesime ekli çizelgenin (a) bölümünde yazili borçlanmalara iliskin olan ve ilgili devletlerden her birine düsen yillik taksitlerin tutarini, 50 nci ve 51 nci maddelerde kabul edilmis esaslara dayanarak saptayacak ve bu tutari sözü geçen devletlere bildirecektir.

    bu devletler, osmanli borcu meclisinin bu konudaki çalismalarini izlemek üzere, istanbul'a temsilciler gönderebileceklerdir.

    osmanli devlet borcu meclisi, bulgaristan ile yapilmis 27 kasim 1919 tarihli andlaşmanın 134 ncü maddesinde öngörülen görevleri de yerine getirecektir.

    işbu bu maddede yazili ilkelerin uygulanmasi konusunda, ilgili taraflar arasında dogabilecek her türlü anlasmazliklar, 1 nci fikrada belirtilen bildirinin yapilmasi tarihinden baslayarak en çok bir ay içinde, milletler cemiyeti meclisinden atanmasi rica edilecek bir hakeme sunulacak ve bu hakem, en çok üç aylik bir süre içinde kararini verecektir. hakemin kararlari kesin olacaktir. anlasmazligin sözü geçen hakeme sunulmus olmasi, yillik taksitlerin ödenmesini geciktirmeyecektir.

    madde 48

    işbu kesime ekli çizelgenin (a) bölümünde gösterilen osmanli devlet borcunun aralarinda bölüstürülecegi, türkiye'den baska devletler, 47 nci maddede öngörülen aylik taksitlerden her birine düsen pay konusunda, 47 nci madde uyarinca kendilerine yapilacak bildiri gününden baslayarak üç aylik bir süre içinde, osmanli devlet borcu meclisine, kendi paylarinin güvence altina alinmasi için yeterli saglancalar [karşılıklar, rehinler] vereceklerdir. bu saglancalar yukarıda belirtilen süre içinde gösterilmemis olursa, ya da bu saglancalarin uygun olup olmadigi konusunda anlasmazlik çikarsa, işbu andlaşmanın imzacisi devletlerden herhangi birince, milletler cemiyeti meclisine basvurulabilecektir.

    milletler cemiyeti meclisi, saglanca olarak ayrilan gelirlerin toplanmasini, aralarinda borcun bölüstürülmüs oldugu, türkiye disindaki devletlerde bulunan uluslararasi maliye örgütlerine emanet edebilecektir. milletler cemiyeti meclisinin kararlari kesin olacaktir.

    madde 49

    ilgili devletlerden her birine düsecek yillik taksitler tutarinin 47 nci madde hükümleri uyarinca kesin olarak saptanmasina girişilecegi günden baslayarak bir aylik bir süre içinde, işbu kesime ekli çizelgenin (a) bölümünde gösterilen osmanli devlet borcunun nominal anaparasinin bölüstürülme yol ve yöntemlerini saptamak üzere, paris'de bir komisyon toplanacaktir. bu bölüstürme, yillik taksitlerin bölüstürülmesi için kabul edilen oranlara göre, borçlanma sözlesmeleriyle işbu kesimin hükümleri göz önünde tutularak, yapilacaktir.

    1 nci fikrada öngörülen komisyon, türk hükümetinin bir temsilcisiyle, osmanli devlet borcu meclisinin temsilcilerinden, birlestirilmis borç ve ikramiyeli türk tahvilleri [düyun-u muvahhide ve ikramiyeli türk tahvilati, la detta unifiye et les lots turc] disinda kalan osmanli devlet borcunun bir temsilcisinden ve ilgili devletlerden her birinin atayabilecegi birer temsilciden kurulacaktir. komisyonda görüs birligine varilamayacak bütün sorunlar, 47 nci maddenin 4 ncü fikrasinda öngörülen hakeme sunulacaktir.

    türkiye, kendi payini temsil etmek üzere yeni borç senetleri çikarmaga karar verirse, borç anaparasinin bölüstürülmesi, önce, türkiye bakimindan, türk hükümetinin temsilcisinden, osmanli devlet borcu temsilcisinden ve birlestirilmis borç ve ikramiyeli türk tahvilleri disindaki borcun temsilcilerinden kurulu bir komitece yapilacaktir. yeni çikartilmis borç senetleri komisyona teslim edilecektir; komisyon da, bunlarin, bir yandan türkiye'nin aklanmis [ibra edilmis] oldugunu, öte yandan da borç senetlerini ellerinde bulunduranlarin, osmanli devlet borcundan kendilerine bir pay düsen öteki devletlere karsi haklarini göz önünde tutarak, borç senetlerini ellerinde bulunduranlara verilmesini saglayacaktir. osmanli devlet borcundan her devlete düsecek payi temsil etmek üzere çikartilacak senetler, bagitli yüksek taraflarin ülkelerinde, her türlü damga resimlerinden ya da bu senetlerin çikartilmasinin yol açabilecegi her çesit vergilerden bagisik tutulacaktir.

    ilgili devletlerden her birine düsecek yillik taksitlerin ödenmesi, işbu maddenin, nominal anaparanin bölüstürülmesine iliskin hükümleri yüzünden, ertelenmeyecektir.

    madde 50

    yillik taksitlerin 47 nci maddede öngörülen bölüstürülmesi ile, osmanli devlet borcu [düyun-u umumiye-i osmaniye] nominal anaparanin 49 ncu maddede sözü edilen bölüstürülmesi, asagidaki gibi yapilacaktir:

    (1) 17 ekim 1912 tarihinden önce borçlanmalar ve onlara iliskin yükümler, 1912-1913 balkan savaslarindan sonraki durumda osmanli imparatorlugu ile, balkan savaslari sonucunda osmanli imparatorlugundan toprak almis balkan devletleri ve işbu andlaşmanın 12 nci maddesinde belirtilen adalar kendilerine verilmis olan devletler arasında bölüstürülecektir; bu savaslara son veren andlaşmalarin ya da sonradan yapilan andlaşmalarin yürürlüge girislerinden bu yana meydana gelen ülke degisiklikleri de göz önünde tutulacaktir.

    (2) bu ilk bölüstürmeden sonra, osmanli imparatorlugunun üzerinde kalmis borçlanmalarin ve onlara iliskin yillik taksitlerin, 17 ekim 1912 ile 1 kasim 1914 tarihi arasında, osmanli imparatorlugunun yapmis oldugu borçlanmalarin ve bunlara iliskin taksitlerin ertelenmesiyle artmis olan geri kalan parçasi [bakiyesi], türkiye ile, bu andlaşma uyarinca kendilerine osmanli imparatorlugundan toprak katilmis asya'da yeni kurulmus devletler ve bu andlaşmanın 46 nci maddesinde belirtilen topragin kendisine verilmis bulundugu devlet arasında bölüstürülecektir.

    anaparanin bölüstürülmesi, işbu andlaşmanın yürürlüge girişi tarihinde her borçlanmanin anaparasinin tutari üzerinden yapilacaktir.

    madde 51

    50 nci maddede öngörülen bölüstürme sonucu olarak, osmanli devlet borcu'nun [düyun-u umumiye-i osmaniye'nin] yillik borçlarindan, ilgili her devlete düsen pay söyle saptanacaktir:

    (1) 50 nci maddenin lik fikrasinda öngörülen bölüstürme için, önce, 12 nci ve 15 nci maddelerde belirtilen adalar ile, balkan savaslari sonucunda osmanli imparatorlugundan ayrilmis topraklarin tümüne düsen payin saptanmasina girişilecektir. bu payin 50 nci maddenin 1 nci paragrafi hükümleri uyarinca bölüstürülmesi gereken yillik taksitler toplam tutarina göre tutari, yukarıda sözü geçen adalarla topraklarin, birlikte hesaplanan ortalama genel gelirinin, osmanli imparatorlugunun 1910-1911 ve 1911-1912 mali yillari içindeki -1907 yilinda konulmus ek gümrük vergisi gelirini de kapsamak üzere- ortalama genel gelirine olan oranina esit oranda olacaktir.

    böylece saptanan tutar, daha sonra, bir önceki fikrada öngörülen topraklar kendilerine verilmis bulunan devletler arasında bölüstürülecektir; bu islem üzerine, sözü geçen devletlerin her birine düsen payin, aralarinda bölüsülen toplam tutara göre orani, balkan savaslari sonucunda osmanli imparatorlugundan ayrilmis bütün topraklar ile 12 nci ve 15 nci maddelerde belirtilen adalarin -1910-1011 ve 1911-1912 mali yillari içindeki- genel ortalama geliri oraniyla ayni oranda olacaktir. bu fikrada öngörülen gelirlerin hesaplanmasinda, gümrük vergi gelirleri dikkate alinmayacaktir.

    (2) 46 nci maddenin son fikrasinda belirtilen topragi da kapsamak üzere, işbu andlaşma uyarinca osmanli imparatorlugundan ayrilan topraklara gelince, ilgili devletlerden her birine düsen payin, 50 nci maddenin 2 nci fikrasi hükümleri uyarinca bölüstürülecek yillik taksitlerin toplam tutarina göre tutari, ayrilan topraklarin ortalama gelirinin 1910-1911 ve 1911-1912 mali yillari içindeki -1907 yilinda konulmus ek gümrük vergisi gelirini de kapsamak üzere- osmanli imparatorlugunun, 1 nci paragrafta belirtilen topraklarla adalarin payinin düsülmesinden sonraki ortalama toplam gelirine olan oranina esit oranda olacaktir.

    madde 52

    işbu kesime bagli çizelgenin (b) bölümünde öngörülen öndelikler [avanslar], türkiye ile 46 nci maddede belirtilen öteki devletler arasında, asagidaki sartlar içinde bölüstürülecektir:

    (1) çizelgede gösterilen ve 17 ekim 1912 tarihinde varolan öndeliklerin, işbu andlaşmanın yürürlüge konulmasi tarihinde ödenmemis bulunan anaparasi varsa, işbu anapara ile, bunun, 53 ncü maddenin birinci fikrasinda belirtilen tarihlerden bu yana birikmis faizleri ve bu tarihlerden sonra yapilmis bulunan ödemeler, 50 nci maddenin birinci paragrafi ile 51 nci maddenin birinci paragrafi hükümleri uyarinca bölüstürümecektir.

    (2) bu ilk bölüstürmeden sonra, osmanli imparatorlugu üzerinde kalan borçlara ve bu imparatorlukça 17 ekim 1912 ve 1 kasim 1914 tarihleri arasında alinmis ve çizelgede gösterilen öndeliklere gelince, işbu andlaşmanın yürürlüge giris tarihinde ödenmemis anapara varsa, bu anapara ile, bunun, 1 mart 1920 tarihine kadar birikmis faizleri ve bu tarihten sonra yapilmis ödemeler, 50 nci maddenin 2 nci paragrafi ile 51 nci maddenin 2 nci paragrafi hükümleri uyarinca bölüstürülecektir.

    osmanli devlet borcu meclisi, söz konusu öndeliklerden [avanslardan] ilgili devletlerden her birine düsen payin tutarini, işbu andlaşmanın yürürlüge girişinden baslayarak üç aylik bir süre içinde saptayacak ve bu tutari söz konusu devletlere bildirecektir.

    türkiye'den baska devletlerin borçlu tutulduklari paralar, bu devletlerce, osmanli devlet borcu meclisine ödenecek, ya da türkiye'nin bu devletler hesabina gerek faiz gerekse borcun karsiligi olarak ödemis bulundugu para tutarina esit bir tutari buluncaya kadar, türk hükümeti hesabina gelir yazilacaktir.

    bir önceki fikrada öngörülen ödemeler, işbu andlaşmanın yürürlüge girişinden baslayarak yillik bes esit taksitle yapilacaktir. söz konusu ödemelerin osmanli imparatorlugunun alacaklilarina yapilacak parçasi, öndeki sözlesmelerinde sart kosulan faizleri de kapsayacak ve türk hükümetine düsen parçasi ise faizsiz ödenecektir.

    madde 53

    balkan savaslari sonucunda osmanli imparatorlugundan ayrilan topraklari kendilerine katmis olan devletlerce ödenmesi gereken, işbu kesime ekli çizelgenin (a) bölümünde belirtilmis bulunan osmanli devlet borcu borçlanmalarinin yillik taksitleri, bu topraklarin sözü geçen devletlere katilmasini saglamis bulunan andlaşmalarin yürürlüge giris tarihinden baslayarak, ödenmesi gerekli duruma gelecektir. 12 nci maddede belirtilen adalara iliskin yillik taksit 1/14 kasim 1914 den baslayarak ve 15 nci maddede belirtilen adalara iliskin yillik taksit de 17 ekim 1912 den baslayarak ödenmesi gerekli duruma gelecektir.

    işbu andlaşma uyarinca, osmanli imparatorlugundan ayrilan asya'daki topraklar üzerinde yeni kurulmus devletlerin ve 46 nci maddenin son fikrasinda belirtilen topragi kendisine katan devletin borçlu olduklari yillik taksitler, 1 mart 1920 tarihinden baslayarak ödenmesi gerekli duruma gelecektir.

    madde 54

    işbu kesime ekli çizelgenin (a) bölümünde sayilan 1911-1912 ve 1913 yillari hazine tahvilleri (bons de trysor), sözlesmelerinde öngörülen ödeme tarihlerinden baslayarak on yil içinde, kararlastirilmis faizleriyle birlikte ödeneceklerdir.

    madde 55

    aralarinda türkiye de bulunmak üzere 46 nci maddede belirtilen devletler, işbu kesime ekli çizelgenin (a) bölümünde gösterildigi üzere osmanli devlet borcundan kendilerinde düsen ve 53 ncü maddede belirtilen tarihlerden baslayarak ödenmesi gerekirken ödenmemis bulunan yillik taksitlerin tutarini osmanli devlet borcu meclisine ödeyeceklerdir. bu ödeme, işbu andlaşmanın yürürlüge giris tarihinden baslayarak, esit yirmi taksitle, faizsiz yapilacaktir.

    türkiye'den baska devletlerin osmanli devlet borcu meclisine ödedikleri yillik taksitler, borç meclisince, söz konusu devletler hesabina türkiye'nin ödemis oldugu para tutarini buluncaya kadar, türkiye'nin borçlu kalabilecegi gecikmis taksitler hesabindan düsülecektir.

    madde 56

    bundan böyle, osmanli devlet borcu yönetim meclisinde, ellerinde borç senetleri bulunduran almanlarin, avusturya'lilarin ve macarlarin temsilcileri [vekilleri] bulunmayacaktir.

    madde 57

    osmanli devlet borcu borçlanmalariyla faizlerine ve karsiligi misir vergisi ile saglanmis olan 1855, 1891 ve 1894 borçlanmalarina iliskin faizsiz kuponlarin sunulmasina iliskin süreler ile, sözü geçen borçlanmalardan adçekme vurmus olan borç senetlerinin ödenmek üzere sunulma süreleri, yüksek bagitli taraflar ülkesinde 29 ekim 1914 tarihinden baslayarak işbu andlaşmanın yürürlüge girişini izleyecek üç ayin sona ermesine kadar ertelenmis sayilacaktir.

    kesim ii

    çesitli hükümler

    madde 58

    bir yandan türkiye ve öte yandan (yunanistan disinda) öteki bagitli devletler, bu devletlerle (tüzem kisileri de kapsamak üzere) uyruklarınin, 1 agustos 1914 tarihiyle işbu andlaşmanın yürürlüge giris tarihi arasındaki süre boyunca ugramis olduklari, gerek savas eylemleri, gerekse zoralim, haciz, diledigi gibi kullanma ve elkoyma tedbirlerinden dogan kayip ve zararlardan dolayi her türlü parasal istemde bulunanma hakkında karşılıkli olarak vazgeçerler.

    bununla birlikte, yukarıdaki hüküm, işbu andlaşmanın ii ncü bölümünde (ekonomik hükümleri) öngören hükümlere halel getirmeyecektir.

    türkiye, almanya ile yapilmis 28 haziran 1919 tarihli barış andlaşmasınin 259 ncu maddesinin birinci fikrasi ve avusturya ile yapilmis 10 eylül 1919 tarihli barış andlaşması 210 ncu maddesinin birinci fikrasi uyarinca, almanya ile avusturya'nin geçirmis [transfer etmis] olduklari altin paralar üzerindeki her türlü haktan, (yunanistan disinda) öteki bagitli devletler yararina vazgeçer.

    sürüme [tedavüle] çikarilan birinci tertip türk kagit paralarina iliskin olarak, gerek 20 haziran 1331 (3 temmuz 1915) tarihli sözlesme, gerekse söz konusu kagit paralarin arkasinda yazili metin uyarinca, osmanli devlet borcu meclisine yükletilmis bütün ödeme yükümleri geçersiz sayilmistir.

    bunun gibi, türkiye, osmanli hükümetince ingiltere'ye ismarlanmis ve ingiliz hükümetince 1914 de elkonmus olan savas gemileri için ödenmis bulunan paranin geri verilmesini ingiliz hükümetinden ya da ingiliz uyruklarından istememegi kabul eder ve bu yüzden her türlü istemde bulunmaktan vazgeçer.

    madde 59

    yunanistan, anadolu'da, savas yasalarina aykiri olarak, yunan ordusu ya da yunan yönetiminin eylemleriyle islenmis zararlari onarma yükümünü kabul eder.

    öte yandan, türkiye, yunanistan'in, savasin uzamasindan ve savas sonuçlarindan dogan mali durumunu dikkate alarak, onarimlar karsiligi olarak, yunan hükümetine karsi yöneltebilecegi her türlü zarar-giderim isteminde kesinlikle vazgeçer.

    madde 60

    gerek balkan savaslari sonucu olarak gerekse işbu andlaşma ile, kendilerine osmanli imparatorlugundan bir toprak parçasi ayrilmis ya da ayrilan devletler, osmanli imparatorlugunun bu toprak parçasinda bulunan her türlü tasınır ve tasinmaz mallari, herhangi bir karşılık ödemeksizin, edinmis olacaklardir.

    surasi kararlastirilmistir ki, 26 agustos 1324 (8 eylül 1908) ve 20 nisan 1325 (2 mayis 1909) tarihli iradelerde, hazine-i hassa'dan (liste civile) devlete geçirilmesi buyrulmus olan tasınır ve tasinmaz mallarla, 30 ekim 1918'de, bir kamu hizmeti yararina hazine-i hassa'ca yönetilen mallar, sözü geçen devletler osmanli imparatorlugunun yerini almis olduklarindan ve bu mallar üzerinde kurulmus bulunan vakiflarin geçerli taninmasi sartiyla, bir önceki fikrada belirtilen tasınır ve tasinmaz mallarin kapsami içinde bulunmaktadirlar.

    gerek balkan savaslari sonucu olarak, gerek daha sonra yunanistan'a geçmis eski osmanli imparatorlugu topraklarinda bulunan ve hazine-i hassa'dan devlete geçmis tasınır ve tasinmaz mallar konusunda, türk hükümeti ile yunan hükümeti arasında çikan anlasmazlik, 1/14 kasim 1913 tarihli atina andlaşmasına ekli özel bir protokol uyarinca yapilacak bir hakemlik sözlesmesine göre, la haye'de bir hakemlik mahkemesine götürülücektir.

    işbu maddenin hükümleri, hazine-i hassa adina yazitli bulunan ya da hazine-i hasa'ca yönetilen ve bu maddenin 2 nci ve 3 ncü fikralarinda öngörülmeyen tasınır ve tasinmaz mallarin hukuksal niteligini degistirmeyecektir.

    madde 61

    türk sivil ya da askeri emeklilik maasindan yararlananlardan, işbu andlaşma uyarinca türkiye'den baska bir devletin uyrukluguna geçmis bulunanlar, emeklilik maaslarina iliskin olarak türk hükümetine karsi herhangi bir istemde bulunamayacaklardir.

    madde 62

    türkiye, almanya ile versailles'de 28 haziran 1919 tarihinde yapilmis barış andlaşmasınin 261 nci maddesi, ve avusturya ile 10 eylül 1919 da, bulgaristan ile 27 kasim 1919 da ve macaristan ile 4 haziran 1920 de yapilmis barış andlaşmalarinin bu konuyla ilgili maddeleri uyarinca, almanya, avusturya, bulgaristan ve macaristan'in, türkiye'den olan bütün alacaklarinin [bagitli devletlere] geçirilmesini [transferini] kabul eder.

    bagitli öteki devletler, bu yüzden türkiye'ye düsen borçlardan türkiye'yi aklanmis [ibra edilmis] saymayi razi olurlar.

    türkiye'nin, almanya, avusturya, bulgaristan ve macaristan'dan olan alacaklari da sözü geçen bagitli devletlere geçirilmistir.

    madde 63

    türk hükümeti, öteki bagitli devletlerle görüs birligi içinde, savastan sonra almanya'dan türkiye'ye gönderilecek mallarin tutarina karşılık olarak, alman hükümetince sürüme çikartilmis kagit paralari belli bir kambio degeri üzerinden kabul edecegi konusunda girmis oldugu yükümlerden alman hükümetini aklanmis [kurtulmus, ibra edilmis] saydigini bildirir.

    bölüm iii

    ekonomik hükümler

    madde 64

    bu bölümde, "müttefik devletler" (puissances alliyes) terimi, türkiye'den baska bagitli devletler anlamina gelmektedir; "müttefik uyrukları" (ressortissants alliyes) terimi, türkiye'den baska bagitli devletlerin uyruklugunda bulunan ya da bu devletlerin koruyuculugu (protectorat) altinda bulunan bir devletin ya da bir ülkenin uyruklugunda olan gerçek kisileri, dernekleri ve kurumlari kapsamaktadir.

    bu bölümün, sözü geçen "müttefik uyrukları"na iliskin hükümleri, müttefik devletlerin uyruklugunda bulunmamakla birlikte, bu devletlerin olgusal [fiili] korumasindan (protection) yararlanmis bulunmalari yüzünden, osmanli makamlarinca kendilerine müttefik uyrukları gibi islem yapilmis ve bu yüzden de zarar görmüs olan kimselere de uygulanacaktir.

    kesim i

    mallar, haklar ve çikarlar

    madde 65

    işbu andlaşmanın yürürlüge giris tarihinde türk egemenligi altinda kalmis bir ülkede bugün de bulunup kimligi ortaya konulabilecek ve 29 ekim 1914 tarihinde müttefiklerin uyrugu olan kimselere ait mallar, haklar ve çikarlar, bulunduklari durumlariyla, derhal hak sahiplerine geri verilecektir.

    karşılıkli olarak, 29 ekim 1914 tarihinde müttefik devletlerin egemenligi ya da koruyuculugu altina konulmus ülkelerde ya da balkan savaslarindan sonra osmanli imparatorlugundan ayrilarak bugün sözü geçen devletlerin egemenligi altina konulmus ülkelerde bulunup da türk uyruklarına ait olan mallar, haklar ve çikarlar, derhal hak sahiplerine geri verilecektir. işbu andlaşma uyarinca osmanli imparatorlugundan ayrilmis ülkelerde bulunan ve müttefik devletler makamlarinca tasfiye konusu yapilmis ya da baska herhangi olaganüstü tedbirler uygulanmis, türk uyruklarına ait olan mallar, haklar ve çikarlar konusunda da bu hüküm uygulanacaktir.

    işbu andlaşma uyarinca osmanli imparatorlugundan ayrilmis bir ülkede bulunup, osmanli hükümetince uygulanan kural-disi [istisnai] bir savas tedbirine konu olduktan sonra, bu ülkede yetkilerini [otoritesini] kullanan bagitli yüksek taraflarin simdi elinde bulunan mallardan kimligi ortaya konulabilecek olanlar, bulunduklari durumlariyla, mesru maliklerine geri verilecektir. bu ülkede yetkilerini [otoritesini] kullanan bagitli devletçe tasfiye edilmis tasinmaz mallar konusunda da ayni islem yapilacaktir. özel kisiler arasında bunlar disinda kalan istemler, yetkili yerel mahkemelere sunulacaktir.

    istenmis mallarin kimin oldugu ya da bunlarin geri verilisi konusunda ortaya çikacak her türlü anlasmazliklar, bu bölümün v nci kesiminde öngörülen hakemlik karma mahkemesine sunulacaktir.

    madde 66

    64 nci maddenin 1 nci ve 2 nci fikralarindaki hükümleri yürürlüge koymak için, bagitli yüksek taraflar, en hizli bir yönetim süreci uygulayarak, maliklerin rizasi olmaksizin konmus olabilecek her türlü yükümlerden ya da yararlanma haklarindan arinmis olarak, maliklere, mallarini, haklarini ve çikarlarini geri verdireceklerdir. mallari, haklari ve çikarlari, bu geri verdirmeyi yaptiracak olan hükümetten dolayli ya da dolaysiz olarak edinmis olan ve bu geri vermeden zarara ugramis bulunabilecek üçüncü kisilerin zararlarini gidermekle, geri verdirmeyi yaptiran hükümet yükümlü olacaktir. bu zarar-giderim konusunda ortaya çikabilecek olan anlasmazliklarin çözümünde ortak (genel) hukuk mahkemeleri yetkili olacaklardir.

    bütün öteki durumlarda, zarar-giderimde bulunmalari gerekenlere karsi, zarara ugramis üçüncü kisilerin dava açma haklari olacaktir.

    bu amaçla, bagitli yüksek taraflarca, düsman mallarina, haklarina ve çakarlarina iliskin olarak alinmis bütün kullanim (geçirim) islemleri ya da baska olaganüstü savas tedbirleri -henüz tamamlanmamis bir tasfiye söz konusu ise- derhal kaldirilacak ve durdurulacaktir. istemde bulunan maliklerin mallari, haklari ve çikarlari -bunlarin sahipleri belli olur olmaz- derhal geri verilerek, bu istemler yerine getirilecektir.

    geri verilmesi 65 nci maddede öngörülen mallar, haklar ve çikarlar, işbu andasmanin imzasi tarihinde bagitli yüksek taraflardan birinin yetkili makamlarinca tasfiye edilmis bulunursa, bu bagitli taraf, tasfiye tutarini, mallarin, haklarin ve çikarlarin maliklerine ödeyerek, geri verme yükümünden aklanmis [kurtulmus, ibra edilmis] olacaktir. malikin basvurmasi üzerine, hakemlik karma mahkemesi, tasfiyenin hakli bir degeri tutturacak kosullar altinda yapilmamis oldugu kanisinda bulunursa, bu mahkeme, taraflar anlasamazlarsa, tasfiyeden elde edilen geliri, hakgözetirlige uygun görecegi ölçüde arttirabilecektir. söz konusu mallar, haklar ve çikarlar, malikleriyle yapilmis anlasmadan ya da yukarıda öngörülen hakemlik karma mahkemesinin kararindan sonra iki ay içinde ödeme yapilmamissa, geri verilecektir.

    madde 67

    bir yandan yunanistan, romanya, sirp-hirvat-sloven devleti, ve öte yandan türkiye, türkiye ülkesinde ve karşılıkli olarak, yunanistan, romanya ve sirp hirvat-sloven devleti ülkelerinde, ordularinca ya da yönetim makamlarinca elkonmus, haczedilmis ve geçici olarak elkonulmus olup da simdi de bu ülkede bulunan her türlü tasınır mallarin kendi ülkelerinde aranmasini ve bulunanlarin geri verilmesini, gerek uygun düsen yönetim tedbirleri alarak, gerekse bunlara iliskin bütün belgeleri teslim ederek, kolaylastiracaktir.

    bu arastirma ve geri verme, almanya, avusturya-macaristan ve bulgaristan ordularinca makamlarinca, yunanistan, romanya ve sirp-hirvat-sloven devleti ülkesinde haczedilmis ya da geçici olarak elkonulmus ve türkiye'ye ya da türk uyruklarına geçirilmis mallarla, yunanistan, romanya ve sirp-hirvat-sloven devleti ordularinca türk ülkesinde elkonularak ya da haczedilerek yunanistan'a, romanya'ya ya da sirp-hirvat-sloven devletine ya da bunlarin uyruklarına geçirilmis mallar için de uygulanacaktir.

    bu arastirmalara ve geri vermelere iliskin istemler [dilekçeler], işbu andlaşmanın yürürlüge giris tarihinden baslayarak alti aylik bir süre içinde sunulacaktir.

    madde 68

    türkiye'de yunan ordusunca isgal olunan bölgelerde, bir yandan yunan makamlari ve yönetimleri ile, öte yandan türk uyrukları arasında yapilmis sözlesmelerden dogan borçlar, bu sözlesmelerde öngörülen sartlar içinde, yunan hükümetince ödenecektir.

    madde 69

    1922-1923 mali yilindan önceki mali yillar için, müttefiklerin uyruklarından ya da bunlarin mallarindan, müttefik uyruklarınin ve mallarinin 1 agustos 1914'de yararlandiklari statü uyarinca bagli kilinmamis bulunduklari hiç bir vergi resim ya da ek-resim (vergi) alinmayacaktir.

    1922-1923 mali yilindan önceki mali yillar için, 15 mayis 1923'den sonra para alinmis bulunuyorsa, işbu andlaşma yürürlüge girer girmez, bu paralar hak sahiplerine geri verilecektir.

    15 mayis 1923 den önce alinmis paralar için hiç bir basvurmada bulunulamayacaktir.

    madde 70

    65 nci, 66 nci ve 69 ncu maddelere dayandirilacak istemlerin, işbu andlaşmanın yürürlüge konulusundan baslayarak yetkili makamlara alti ay içinde ve, anlasmaya varilamazsa, hakemlik karma mahkemesine onsekiz aylik bir süre içinde sunulmus olmalari gerekmektedir.

    madde 71

    ingiliz imparatorlugu, fransa, italya, romanya ve sirp-hirvat-sloven devleti ya da bunlarin uyrukları, kendi mallari, haklari ve çikarlarina iliskin olarak, 19 ekim 1914 tarihinden önce osmanli hükümetine istemlerde bulunmus ya da dava açmis olduklarindan, işbu kesimin hükümleri, sözü geçen istemleri ya da davalari hiç bir zaman etkileyemecektir. ingiliz imparatorlugu, fransa, italya, romanya ve sirp-hirvat-sloven hükümetlerine osmanli hükümetince ya da osmanli uyruklarınca sunulmus istemlere ya da açilmis davalara da ayni islem uygulanacaktir. bu istemler ya da davalar, türk hükümetiyle işbu maddede belirtilen öteki hükümetlere karsi, kapitülasyonlara son verilmis oldugu göz önünde tutularak, kovusturulacaktir.

    madde 72

    işbu andlaşma uyarinca türk kalan topraklarda, almanya'ya, avusturya'ya, macaristan'a ve bulgaristan'a ya da bunlarin uyruklarına ait olup da, işbu andlaşmanın yürürlüge girişinden önce müttefik hükümetlerce elkonulmus ya da isgal edilmis olan mallar, haklar ve çikarlar, [müttefik] hükümetlerle almanya, avusturya, macaristan ve bulgaristan hükümetleri ya da ilgili uyrukları arasında anlasmalarin (düzenlemelerin) yapilmasina kadar, müttefik hükümetlerin elinde kalacaktir. bu mallar, haklar ve çikarlar tasfiye edilmislerse, yapilmis tasfiyelerin geçerli oldugu dogrulanmistir.

    işbu andlaşma uyarinca türkiye'den ayrilan topraklarda, almanya'ya, avusturya'ya, macaristan'a ve bulgaristan'a ya da bunlarin uyruklarına ait mallari, haklari ve çikarlari, söz konusu ülkelerde yetkilerini [otoritelerini] kullanan hükümetler, işbu andlaşmanın yürürlüge konulusundan baslayarak alti ay içinde, tasfiye edilebileceklerdir.

    daha önce yapilmis ya da yapilmamis olsun, tasfiyelerden elde edilen para, tsafiye edilmis mallar almanya, avusturya, macaristan ya da bulgaristan devletelrinin mülkiyetinde ise, ilgili devletle yapilmis barış andlaşmasınin kurmus oldugu onarimlar komisyonuna [tâmirat komisyonuna, la commission des ryparations] ödenecektir. tasfiye edilen mallar özel kisilerin ies, tasfiyeden elde edilen para, dogrudan dogruya mallarin sahiplerine ödenecektir.

    işbu maddenin hükümleri, osmanli anonim ortaklarina [sirketlerine] uygulanmayacaktir.

    türk hükümeti, işbu maddeded öngörülen tedbirlerden hiç bir biçimde sorumlu olmayacaktir.

    kesim ii

    sözlesmeler ve süre asimlari

    madde 73

    82 nci maddede tanimlandigi biçimde, sonradan düsman durumuna girmis bulunan taraflar arasında ve bu maddede belirtilmis tarihten önce yapilmis, asagidaki kategorilere giren sözlesmeler (contrats), bu sözlesmelerin kapsadigi hükümlerle işbu andlaşmanın hükümleri sakli tutulmak sartiyla, yürürlükte kalacaklardir:

    a) teslim islemi 82 nci maddenin hükümleri uyarinca taraflarin düsman durumuna girmelerinden önce gerçekten yapilmis bulunan, tasinmaz mallarin satisina iliskin sözlesmeler - asil satis islemi usulüne uygun olarak gerçeklestirilmis olmasa bile;

    b) özel kisiler arasında yapilmis kiralama, kiraya verme sözlesmeleriyle, kira vaadi sözlesmeleri;

    c) madenlerin, ormanlarin ve tarim topraklarinin isletilmesine iliskin olarak, özel kisiler arasında yapilmis sözlesmeler;

    d) ipotek, teminat ve emanet konusunda sözlesmeler;

    e) ortaklıkların kurulmasina iliskin sözlesmeler; bu hüküm, yönetildikleri kanun uyarinca, ortaklarin kisiliginden ayri bir kisilik olusturmayan kollektif ortaklıklara (partnerships) uygulanmaz;

    f) özel kisilerle ya da ortaklıklarla, devlet, vilâyetler, belediyeler ya da bunlara berzer yönetim tüzel kisileri arasında, herhangi bir konuda, yapilmis sözlesmeler;

    g) aile durumuna [statüsüne] iliskin sözlesmeler;

    h) her çesit bagislara, [hibe ve teberrulara, à des donations ou à des libyralitys] iliskin sözlesmeler.

    işbu madde, sözlesmelerle, yapildiklari siradaki degerlerinden baska bir deger verdine amaciyla öne sürülemeyecektir.

    işbu madde, ayricalik [imtiyaz] sözlesmelerine uygulanmayacaktir.

    madde 74

    sigorta sözlesmelerine, işbu kesimin ek'inde öngörülen hükümler uygulanacaktir.

    madde 75

    73 ncü ve 64 ncü maddelerde sayilan sözlesmelerle, ayricalik [imtiyaz] sözlesmeleri disinda, sonradan düsman dukuna girmis kimseler arasında, taraflarin düsman durumuna girmeleri tarihinden önce yapilmis olan sözlesmeler, bu tarihten baslayarak sona erdirilmis sayilacaktir.

    bununla birlikte, sözlesmenin taraflarindan her biri, gerekirse, öteki tarafa, sözlesmenin yapildigi tarihte yürürlükte tutulmasi istenilen andaki kosullar ararisnadki farki karsiyalacak bir zarar -giderim [tazminat] ödenmesi sartiyla, işbu andlaşmanın yürürlüge girişinden baslayarak üç aylik bir sürenin geçisine kadra, öteki taraftan, bu sözlesmenin uygulanmasini isteyebilecektir. bu zarar-giderim, taraflar kendi aralarinda anlasamazlarsa, hakemlik karma mahkemesince saptanacaktir.

    madde 76

    işbu andlaşmanın yürürlüge girişinden önce, 73 ncü maddeden 75 nci maddeye kadar olan maddelerde belirtilen sözlesmelerde, ödemede kullanacak para ya da kambio degeri konusundaki sözlesmeleri de kapsamak üzere, özellikle bu sözlesmelerin sona erdirilmesine, yürürlükte tutulmasina, uygulama sartlarina ya da bu sözlesmelerde yapilacak degisikliklere iliskin olarak, taraflar arasında yapilmis bütün islemlerin geçerli oldugu dogrulanir.

    madde 77

    30 ekim 1918 tarihinden sonra, müttefik uyruklarıyla türk uyrukları arasında yapilmis sözlesmeler geçerli kalmaktadirlar; bunlara genel (ortak) hukuk kurallari uygulanir.

    30 ekim 1918 tarihinden sonra, 16 mart 1920 tarihine kadar istanbul hükümetiyle usulüne uygun olarak yapilmis sözlesmeler de geçerli kalmaktadirlar; bunlara genel (ortak) hukuk kurallari uygulanir.

    16 mayis 1920 den sonra istanbul hükümetiyle usulüne uygun olarak yapilmis bulunan ve bu hükümetin etkin yetkili [otoritesi] altindaki topraklara iliskin bütün sözlesmeler ve anlasmalar, işbu andlaşmanın yürürlüge girişinden baslayarak üç aylik bir süre içinde ilgililerin istemesi üzerine, türkiye büyük millet meclisinin uygun bulusuna sunulacaktir. bu sözlesmeler uyarinca yapilmis bulunan ödemeler, işbu ödemelerde bulunmus olan tarafin hesabina, geregi gibi, alacak yazilacaktir.

    bu sözlesmeler uygun bulunmazlarsa, ilgili tarafin, gerekiyorsa, dogrudan dogruya ve gerçekten ugranilmis zarari karsilayacak bir zarar-giderime [tazminata] hakkı olacaktir; dostça bir anlasmaya varilamazsa, bu zarar-giderim hakemlik karma mahkemesince saptanacaktir.

    işbu maddenin hükümleri, ayricalik [imtiyaz] sözlesmelerine, ayricalik geçirimlerine ve kamu hizmeti ayricaligina iliskin isletme sözlesmelerine uygulanmayacaktir.

    madde 78

    sonradan düsman olmus taraflar arasında, ayricalik [imtiyaz] sözlesmeleri disindaki sözlesmelere iliskin olarak ortaya çikmis bulunan ya da, asagida gösterilen alti aylik sürenin bitiminden önce ortaya çikabilecek olan her türlü anlasmazliklar, hakemlik karma mahkemesince çözümlenecektir; bununla birlikte, tarafsiz devletlerin kanunlari uyarinca bu devletlerin ulusal mahkemelerinin yargi yetkisi içinde bulunabilecek olan anlasmazliklar, bu kuralin disinda kalmaktadir. bu durumda, bu çesit anlasmazliklar, hakemlik karma mahkemesince degil, fakat bu ulusal mahkemelerce çözümlenecektir. bu madde uyarinca hakemlik karma mahkemesinin yetki alanina giren anlasmazliklara iliskin sikayetlerin, bu mahkemenin kurulus tarihinden baslayarak alti aylik bir süre içinde bu mahkemeye sunulmalari gerekecektir.

    bu sürenin sona erisinde, hakemlik karma mahkemesine sunulmamis olacak anlasmazliklar, genel (ortak) hukuk hükümleri uyarinca yetkili olan mahkemelerce çözüme baglanacaktir.

    işbu maddenin hükümleri, savas boyunca ayni ülkede oturmus ve hem kendileri hem de mallari bakimindan diledikleri gibi davranmis olan bütün taraflar arasından yapilmis görüsmelerde, taraflarin düsman olduklari tarihten önce yetkili bir mahkemece hükme baglanmis anlasmazliklara uygulanamaz.

    madde 79

    bagitli yüksek taraflarin ülkesinde, düsmanlar arasındaki iliskilerde, süre asimina, kanunda öngörülen sürelere uyulmamasi yüzünden dava açma hakkının sınırlanmasina ya da yitirilmesine iliskin bütün süreler, ister savasin baslangicindan ister önce, ister sonra islemege baslamis bulunsun, 29 ekim 1914 tarihinden baslayarak işbu andlaşmanın yürürlüge girişinden sonra üç ayin geçisine kadar ertelenmis sayilacaktir.

    bu hüküm, özellikle, faiz ve kazanç [temettü] kuponlarinin sunulmasi sürelerine ve adçekme ile ya da baska herhangi bir nedenle ödenmesi gerekli her türlü bonolarin sürelerine uygulanacaktir.

    yukarıda belirtilen süreler, romanya bakimindan, 27 agustos 1916 tarihinden baslayarak kesilmis sayilacaktir.

    madde 80

    düsmanlar arasındaki iliskilerde, savastan önce yapilmisolan hiç bir ticaret senedi, salt kabul ya da ödeme için gerekli olan süre içinde sunulmamis olmasi, ya da ödenmemis bulunmasi yüzünden, ya da savas sirasinda çekicilerle [kesidecilerle, tireurs] yükleneceklere [cirantalara, endosseurs] kabul etmeme ya da ödememe bildirisinde bulunulmamasi nedeniyle, ya da protestoda bulunulmamis olmasindan veya baska herhangi bir islemi yerine getirmemis olmasi yüzünden, geçersiz sayilmayacaktir.

    bir ticaret senedinin kabulü ya da ödenmesi için sunulmasi gerekli olan süre, ya da kabul edilmeme ve ödememenin çekicilerle [kesidecilerce] yükleneceklere [cirantalar] bildirilmesi gerekli süre, ya da senedin protesto edilmesi için gerekli olan süre, savas içinde geçmisse ve senedi sunmasi, protesto etmesi ya da kabul edilmedigini, ya da ödenmedigini bildirmesi gereken taraf, savas sirasinda böyle bir davranista bulunmamissa, senedin sunulmasi, kabul edilmediginin ya da ödemediginin bildirilmesi ya da protesto düzenlenmesi için, kendisine, işbu andlaşmanın yürürlüge girişinden baslayarak, üç aylik bir süre taninacaktir.

    madde 81

    ödenmesi gerekli olmus borçlarin güvencesi olarak savastan önce kabul edilmis ipotekli bir tasinmaz malin ya da bir saglancanin [rehnin] paraya çevrilmesi için savas sirasinda yapilmis olan satislar, malikine haber verilmesi için gerekli bütün islemler yapilmamis olsa bile -söz konusu borçlunun, her türlü zarar ve ziyanlar konusunda hesaplasmak üzere, alacakliyi hakemlik karma mahkemesine çagirmasi hakkı açikça sakli tutulmak sartiyla- geçerli sayilacaktir.

    mahkeme, taraflar arasındaki hesaplari tasfiye etmekle, saglanca ya da güvence olarak verilen malin satilis sartlarini incelemekle ve alacakli kötü niyetle davranmissa ya da saglancayi satmaktan kaçinmak için ya da bu satisin gerçek fiyatiyla yapilmasini saglamak bakimindan elinden gelebilecek her yola basvurmamis ise, borçlunun satis yüzünden ugramis olabilecegi zarari onarma zorunluluguyla alacakliyi yükümlü tutmakla görevli olacaktir.

    işbu hüküm, yalniz düsmanlar arasında uygulanabilecek ve yukarıda öngörülen islemlerden 1 mayis 1923 tarihinden sonra yapilmis olanlara uygulanmayacaktir.

    madde 82

    işbu kesimdeki hükümler uyarinca, bir sözlesmeye taraf bulunan kisiler, aralarinda ticaret iliskilerinin olaylar yüzünden gerçekten imkansiz oldugu, ya da bu taraflardan birinin bagli oldugu kanunlar, kararnameler ya da tüzükler (yönetmelikler) yüzünden yasaklanmis ya da hukuka aykiri sayilmis bulundugu tarihten baslayarak, düsman sayilacaklardir.

    bununla birlikte, 73 ncü maddeden 75 nci maddeye kadar olan maddelerle, 79 ncu ve 80 nci maddelerde öngörülen hükümler, (ortaklıkları da kapsamak üzere) düsman kisiler ya da onlarin temsilcileri arasında, bagitli yüksek taraflardan birinin ülkesinde yapilmis sözlesmelere -bu ülke, bagitlanan taraflardan biri için düsman ülkesi idiyse ve bu ülkede hem kendisi hem de mallari bakimindan diledigi gibi davranabilmisse- uygulanmayacaktir; bu sözlesmelere genel (ortak) hukuk kurallari uygulanacaktir.

    madde 83

    işbu kesimin hükümleri, japonya ile türkiye arasında uygulanmayacak ve bu hükümlere konu olan sorunlar, bu iki ülkeden her birinde, yerel [ulusal] kanunlari uyarinca çözüme baglanacaktir.

    ek

    i. hayat sigortasi

    § 1.

    bir sigortaci ile, sonradan düsman olan bir kimse arasında yapilmis hayat sigortasi sözlesmeleri, savasin baslamasi ya da bu kimsenin düsman durumuna girmesi yüzünden sona erdirilmis sayilmayacaktir.

    bir önceki fikra uyarinca sona erdirilmis sayilmayan bir sözlesme geregince, savas sirasinda ödenmesi gerekli olmus sigorta altinda bulunan bir para tutarinin, savastan sonra, ödenmesi istenebilecektir. bu para tutarina, ödenmesi gerekli oldugu tarihten ödeme gününe kadar, yillik %5 faiz eklenecektir.

    sigorta ücretlerinin [primlerinin] savas sirasinda ödenmemesi, ya da sözlesme hükümlerinin yerine getirilmemesi yüzünden, bir sözlesme geçersiz duruma düsmüsse, sigortalinin ya da vekillerinin ya da hak sahiplerinin, işbu andlaşmanın yürürlüge girişinden basliyarak oniki aylik bir süre içinde her an, sigorta senedinin [poliçesinin] geçersiz ya da sona erdirilmis sayildigi günkü degerini, yillik % 5 faizlerin de eklenmesiyle, sigortacidan istemege haklari olacaktir.

    hayat sigortasi sözlesmelir 29 ekim 1914 tarihinden önce imzalanmis olup da, bu sözlesmelerin hükümleri geregince primlerin ödenmemis bulunmasi yüzünden sözlesmeleri sona erdirilmis ya da degeri indirilmis bulunan türk uyruklarınin, işbu andlaşmanın yürürlüge giris tarihinden baslayarak üç aylik bir süre içinde ve bu sirada yasiyorlarsa, sigorta edilmis para tutarinin tümü için, sigorta senetlerini [poliçelerini] yeniden düzenlemege haklari olacaktir. bunun için, sigorta ortakliginin [kumpanyasinin] doktorunca ortakligin yeterli sayacagi bir saglik denetiminden geçirildikten sonra, birikmis primleri % 5 bilesik faiziyle ödeyeceklerdir.

    § 2.

    simdi müttefik devletlerden birinin uyruklugunda bulunan ortaklıklarla türk uyrukları arasında, 29 ekim 1914 tarihinden önce yapilmis olup da, primleri 18 kasim 1915 tarihinden önce ve sonra, ya da yalniz bu tarihten önce, türk lirasindan baska bir para ile ödenmis bulunan hayat sigortasi sözlesmelerinin, asagidaki gibi uygulanmasi kararlastirilmis: (1) 18 kasim 1915 tarihinden önceki dönem için sigorta edilen kimsenin haklari, sigorta senedindeki [poliçesindeki] genel sartlar uyarinca, sözlesmede öngörülen para ile ve bu paranin, onu çikaran ülkedeki degerine göre düzenlenecektir (öregin, frnak, altin frank, ya da kagit para frnak olarak belirtilmis tutarlar, frnasiz frangi olarak dönecektir); (2) 18 kasim 1915 tarihinden sonraki dönem için, kagit para türk lirasi ile ve türk lirasinin degeri savas öncesi degerine esit sayilarak ödenecektir.

    sözlesmeleri türk parasından baska bir para üzerinden yapilmis olan türk uyrukları, primlerini, 18 kasim 1915 tarihinden bu yana, sözlesmelerde öngörülen para ile ödemis oldukarini ispat ederlerse, bu sözlesmeler de, 18 kasim 1915 tarihinden sonraki dönem için bile, bu para ile ve bu paranin, onu çikaran ülkedeki degeri üzerinden düzenlenecektir.

    simdi müttefik devletlerden birinin uyruklugunda bulunan ortaklıklarla, 29 ekim 1914 tarihinden önce türk parasından baska bir para üzerinden sözlesme yapmis bulunan türk uyruklarınin sözlesmeleri, primlerinin ödenmis olmasi yüzünden bugün de yürürlükteyse, bu türk uyruklarınin, işbu andlaşmanın yürürlüge girişinden basliyarak üç aylik bir süre içinde, söz konusu para ile ve bu paranin, onu çikaran ülkedeki degeri üzerinden, anapara tutarinin tümü için sigorta senetlerini [poliçelerini] yenileme haklari olacaktir. bunun için, 18 kasim 1915 tarihinden bu yana, süreleri gelmis olan primleri bu para ile ödemeleri gerekmektedir. buna karşılık, söz konusu türk uyruklarınin, belirtilen tarihten bu yana kagit para türk lirasiyla ödemis olduklari primler, onlara, ayni çesit parayla geri verilecektir.

    § 3.

    türk lirasi olarak yapilmis sigorta sözlesmeleri, kagit para türk lirasi olarak hesaplanarak ödenecektir.

    § 4.

    sigorta ortakligi ile özel bir sözlesme yaparak, sigorta senetlerinin [poliçelerinin] degerini ve primlerin nasil ödenecegini daha önce düzenlemis bulunan sigortalilarla, işbu andlaşmanın yürürlüge giris tarihinde sigorta senetlerini kesin olarak ödemis olan sigortalilara 2 nci ve 3 ncü pragraflarin hükümleri uygulanacaktir.

    § 5.

    yukarıdaki paragrafin uygulanmasi bakimindan, hayat sigortasi sözlesmesi sayilacak sözlesmeler, taraflarin karşılıkli yükümlerini hesaplamak için, insan yasantisinin olasiliklarina dayanan ve bunlarin faiz tutarlari eklenerek hesaplanan sigorta sözlesmeleridir.

    ii. deniz sigortalari

    § 6.

    taraflarin düsman olmalarindan önce, tehlike [risk, risque] dogmus bulunmaktaysa ve sigortalinin, uyrugu bulundugu devletçe ya da bu devletin müttefiklerince girişilmis savas eylemlerinden dogan zararlari karsilamak söz konusu olmamak sartiyla, deniz sigortalari sözlesmeleri, bu sözlesmelerdeki hükümler sakli kalmak üzere, sona erdirilmis sayilmayacaklardir.

    iii.yangin sigortalari ve öteki sigortalar

    § 7.

    bir önceki paragrafta belirtilen çekince [ihtirazi kayit] yürürlükte kalmak üzere, yangina karsi sigortalarla bütün öteki sigortalara iliskin sözlesmeler sona ermis sayilmayacaklardir.

    kesim iii

    borçlar

    madde 84

    bagitli yüksek taraflar, savastan önce yapilmis sözlesmeler uyarinca, savastan önce ya da savas sirasinda ödenmesi gereken ve savas yüzünden ödenmemis kalan borçlarin, sözlesmelerde öngörülen sartlar içinde, üzerinde anlasilimsi para ile ve o paranin çikartildigi ülkeldeki degir üzerinden ödenmesi gerekeeceginde görüs birligine varmislardir.

    işbu bölümün ii nci kesimi ek'indeki hükümlere halel gelmemek sartiyla, surasi kararlastirilmistir ki, savastan önceki bir sözlesme uyarinca yapilmasi gereken ödemelerin savas sirasinda, söz konusu sözlesmede gösterilen paradan baska bir para ile tüm olarak ya da yalniz bir parçasi alinmis bir para tutarinin karsiligi olmalari durumunda, bu ödemeler, gerçekte alinmis olan para tutarlari için hangi cins para ile yapilmis ise, ayni cins para ile yapilabilecektir. bu hüküm, işbu andlaşmanın yürürlüge konulmasindan önce, ilgili taraflar arasında dostça bir anlasma ile yapilmis buna aykiri hükümlere halel getirmeyecektir.

    madde 85

    osmanli devlet borcu [dünyun-u umumiye-i osmaniye], görüs birligi içinde, işbu bölümün (ekonomik hükümler) bu kesimiyle öteki kesimlerinin disinda birakilmistir.

    kesim iv

    endüstri, edebiyat ya da sanat yapitlari

    mülkiyeti

    madde 86

    işbu andlaşmanın hükümleri sakli kalmak üzere, endüstri, edebiyat ya da sanat yapitlari mülkiyetine iliskin haklar, bagitli devletlerden her birini yasalari uyarinca 1 agustos 1914 tarihindeki durumlariyla, bagitli yüksek taraflarin ülkelerinde, işbu andlaşmanın yürürlüge giris tarihinden baslayarak, bu haklardan savas durumunun basladigi anda yararlanmakta olan kimseler ya da bunlarin hak sahipleri yararina yeniden taninacak ya da geçerli sayilacaktir. bunun gibi, savas çikmamis olsaydi, endüstri mülkiyetinin ya da bir edebiyat veya sanat yapitinin yayinlanmasini korumak için, yasalar uyarinca yapilmis bir istem sonucu olarak, savas süresince edinilebilecek haklar da, işbu andlaşmanın yürürlüge giris tarihinden baslayarak, hak sahibi durumunda olan kimseler yararina yeniden kabul edecek ya da yeniden geçerli sayilacaktir.

    yukarıdaki hüküm uyarinca, sahiplerine yeniden taninmasi gerekecek haklara halel gelmemek sartiyla, savas sirasinda müttefik devletlerden birinin yasama, yürütme ya da yönetim makamlarindan birince, osmanli uyruklarınin endüstri, edebiyat ya da sanat yapitlari mülkiyeti haklarina iliskin olarak, alinmis olabilecek özel tedbirler, yapilmis kamusal islemler (lisans vermeyi de kapsamak üzere), yürürlükte kalacak ve hukuk açisindan tam geçerli sayilacaklardir. bu hüküm, herhangi bir müttefik devlet uyruklarınin haklarina iliskin olarak türk makamlarinca alinmis olabilecek tedbirler için de, ayrintilarda gerekli degisikliklerle (mutatis mutandis) uygulanacaktir.

    madde 87

    1 agustos 1914 tarihine kadar edinilmis bulunan, ya da savas çikmamis olsaydi, savastan önce ya da savas süresi içinde yapilmis bir istem ile o tarihten bu yana edinilebilecek olan endüstri mülkiyetine iliskin haklarin sakli tutulmasi ya da iade edilebilmeleri, veya bu konuda bir itirazda bulunabilmeleri amaciyla, bagitli devletlerden her birinin ülkesinde türk uyruklarına, ek vergi ya da her hang ibir ceza olmaksizin, gerekli bütün islemleri yapmak, her türlü usul gereklerini yerine getirmek, her çesit vergi ödemek ve genel olarak her devletin kanunlarinda ve tüzüklerinde [yönetmeliklerinde] öngörülen her türlü yükümü yerine getirmek için, işbu andlaşmanın yürürlüge giris tarihinden basliyarak, en az bir yillik bir süre taninacaktir.

    herhangi bir islemin yapilmamasindan, bir formalitenin yerine getirilmemesinden, ya da bir harcin ödenmemis olmasi yüzünden, endüstri mülkiyetine iliskin olarak, yitirilmis sayilan haklar yeniden geçerli kabul edilecektir; bulus belgeleri [ihtira beratlari, brevets] ile desenler [dessins] konularnida, bunlarin, geçersiz sayildiklari süre içinde isletmis ya da kullanmis olan üçüncü kisilerin haklarini korumak için, her devletin hak gözetirlik bakimindan gerekli sayacagi tedbirleri alabilmek hakkı saklidir.

    bir bulus belgesinin [ihtira beratinin] isletmeye konulmasi, ya da fabrika ve ticaret markalarinin, ya da desenlerin kullanilmasi için taninan süre bakimindan, 1 agustos 1914 tarihi ile işbu andlaşmanın yürürlüge giris tarihi arasındaki dönem hesaba katilmayacaktir; bundan baska, 1 agustos 1914 tarihinde geçerli bulunmakta olan hiç bir bulus belgesinin, fabrika ya da ticaret makrkasinin veya desenin, işbu andlaşmanın yürürlüge girişinden basliyarak iki yillik bir süre geçmedikçe, salt isletmeye konulmamis ya da kullanilmamis olmasi nedeniyle, geçerli olmaktan çikmis ya da hükümsüz sayilmayacagi da kararlastirilmistir.

    madde 88

    bir yandan türk uyrukları ve türkiye'de oturmakta olan ya da türkiye'de bir is tutmus kimselerle, öte yandan müttefik devletler uyrukları ya da müttefiklerin ülkesinde oturan ya da bu ülkede bir is tutmus kimselerce, ya da bu kimselerin savas sirasinda haklarini kendilerinden yana birakmis olabilecekleri üçüncü kisilerce, savas durumunun baslama tarihi ile işbu andlaşmanın yürürlüge konulus tarihi arasında geçen süre içinde, öteki tarafin ülkesinde meydana gelmis olabilecek ve savas süresinin herhangi bir aninda varolmus ya da 86 nci madde uyarinca yeniden taninacak endüstri, edebiyat ya da sanat yapitlari mülkiyeti haklarini bozmus gibi sayilacka olaylar yüzünden hiç bir dava açilamayacak, hiç bir istemde bulunulamayacaktir.

    yukarıda sözü edilen olaylar arasında, bagitli yüksek tarafllarin hükümetleri ya da onlarin hesabina, ya da onlarin rizasiyla, herhangi bir kimsece, endüstri, edebiyat ya da sanat yapitlari mülkiyeti haklarinin kullanilmasi bulundugu gibi, bu haklarin uygulanacagi her türlü ürünlerin, araç ve gereçlerin, ya da her türlü nesnelerin kullanilmasi, satisi ya da satisa çikartilmasi da bulunmaktadir.

    madde 89

    bir yandan müttefik devletler uyrukları ya da bu devletlerin ülkelerinde oturan ya da orada bir is tutmus olan kimlerle, öte yandan osmanli uyrukları arasında, savas durumundan önce yapilmis olan isletme lisanslari ya da edebiyat veya sanat yapitlarinin çogaltilmasi konularindaki sözlesmeler, türkiye ile müttefik bir devlet arasında savas durumunun baslamasi tarihinden sona ermis sayilacaktir. ancak, her konuyla ilgili olarak, daha önceleri bu çesit bir sözlesmeden yararlanmakta olan kimsenin, işbu andlaşmanın yürürlüge giris tarihinden baslayarak alti ay içinde, hak sahibinden yeni bir lisans ayricaligi istemege hakkı olacak ve bunun sartlari, taraflar arasında anlasma olmazsa, bu bölümün v nci kesimiyle öngörülen hakemlik karma mahkemesince saptanacaktir. mahkeme, gerekirse, savar süresince haklarin kullanilmis olmasi yüzünden, ödenmesini adalete uygun görecegi parayi da saptayabilecektir.

    madde 90

    işbu andlaşma uyarinca türkiye'den ayrilmis bulunan ülkelerde oturanlar -bu ayrilma ve bunun dogurdugu uyruklar degisikligi göz önünde tutulmaksizin- osmanli yasalarina göre, bu ülke geçirimi [transferi] aninda sahip olduklari endüstri, edebiyat ve sanat yapitlari mülkiyetine iliskin haklardan, türkiye'de tam ve eksiksiz olarak yararlanmaya devam edeceklerdir.

    işbu andlaşma uyarinca türkiye'den ayrilmis ülkelerde, bu ayrilma aninda geçerli olan ya da 86 nci madde uyarinca yeniden taninacak ya da geçerli sayilacak olan endüstri, edebiyat ve sanat yapitlari mülkiyetine iliskin haklar, söz konusu ülkenin geçecegi devletlerce taninacak ve türk [osmanli] kanunlari uyarinca kendilerine verilecek süre içinde bu ülkede geçerli olacaklardir.

    madde 91

    osmanli imparatorlugu hükümetinin, 30 ekim 1918 tarihinden bu yana, istanbul'da ya da baska yerlerde, unsulüne uygun olarak vermis oldugu ya da kütüge geçirmis bulundugu bütün bulus belgeleri [ihtira beratlari] ya da fabrika markalarinin baskalarina geçirilmesi ya da birakilmasina iliskin istemler, işbu andlaşmanın yürürlüge girişinden baslayarak üç aylik bir süre içinde yapacaklari istem üzerine, türk hükümetine sunulacaktir. bu kütüge yazitlanma, ilk yazitlanma tarihinden baslayarak geçerli sayilacaktir.

    kesim v

    hakemlik karma mahkemesi

    madde 92

    bir yandan müttefik devletlerden her biri ve öte yandan türkiye arasında, işbu andlaşmanın yürürlüge girişinden baslayarak üç aylik bir süre içinde, bir hakemlik karma mahkemesi kurulacaktir.

    bu mahkemelerden her biri, ikisi ilgili hükümetlerden her birince atanmak üzere, üç üyeden olusacaktir; bu hükümetler birçok kimseyi üye olarak göstermege yetkili olacaklar ve duruma göre, mahkemede üye olarak bulunacak kimseyi, bunlar arasından seçeceklerdir. baskan, ilgili iki hükümet arasında anlasma ile seçilecektir.

    işbu andlaşmanın yürürlüge girişi tarihinden baslayarak iki aylik bir süre içinde bu anlasmaya varilamazsa, söz konusu baskan, ilgili hükümetlerden birinin istemesi üzerine, la haye milletlerararasi daimi adalet divani baskaninca, savas sirasinda tarafsiz kalmis devletlerin uyrukları arasından seçilecektir.

    söz konusu iki aylik süre içinde, ilgili hükümetlerden biri, kendisini mahkemede temsil edecek üyeyi atamamis olursa, ilgili öteki hükümetin istemesi üzerine, milletler cemiyeti meclisi bu üyeyi atamakla görevli olacaktir.

    mahkeme üyelerinden birinin ölümü ya da görevden çekilmesi halinde, ya da herhangi bir neden yüzünden mahkeme üyelerinden birisi görevini yapamayacak bir durumda bulunursa, bu üyenin yeri, atanmasinda izlenen yöntem uyarinca doldurulacaktir; öngörülen iki aylik süre, ölümün, görevden çekilmenin ya da görev yapma olanaksizliginin usulüne uygun olarak saptandigi günden baslayarak hesaplanacaktir.

    madde 93

    hakemlik karma mahkemisinin toplanma yeri istanbul'da olacaktir. davalarin sayisi ve niteligi hakli gösterirse, ilgili hükümetler, her mahkemede bir ya da birkaç ek daire kurmaya yetkili olacaklardir. bu dairelerden her birinin toplanmasi için, gerekli görülebilecek herhangi bir yer saptanabilecektir. bu dairelerden her biri 92 nci maddenin 2 nci fikrasindan 5 nci fikrasina kadar olan fikralarinda öngörüldügü biçimde, bir baskan yardimcisi ile iki üyeden olusacaktir.

    her hükümet, mahkemede kendisini temsil ettirmek için, bir ya da birkaç ajan atayacaktir.

    bir hakemlik karma mahkemesinin ya da bu mahkemenin dairelerinden birinin kurulusundan baslayarak üç yil sonra işbu mahkeme ya da daire çalismasini bilirlememis bulunursa, bu mahkemenin ya da dairenin toplanti yerinin bulundugu ülke devleti isterse, sözkonusu hakemlik karma mahkemesinin ya da bu dairenin toplanti yeri bu ülkenin disina çikartilacaktir.

    madde 94

    92 nci ve 93 ncü maddeler uyarinca kurulmus hakemlik karma mahkemeleri, işbu anlasma uyarinca yetkilerine giren anlasmazliklar konusunda hüküm vereceklerdir.

    kararlar oyçokluguyla alinacaktir.

    bagitli yüksek taraflar, hakemlik karma mahkemelerinin kararlarini kesin saydiklarini ve kendi uyruklarına iliskin olarak bunlara uyulmasini zorunlu kilacaklarini ve mahkeme kararlari kendilerine bildirilir bildirilmez, hiç bir yürütme karari [tenfiz karari, exequatur] beklemek gerekmeksezin, ülkelerinde bunlarin uygulanmasini saglayacaklarini kabul ederler.

    bagitli yüksek taraflar, bundan baska, özellikle yargi bildirilerinin iletilmesine ve kanitlarin toplanmasina iliskin konularda, kendi mahkemelerinin ve makamlarinin, hakemlik karma mahkemelerine, elden gelen her türlü yardimi dogrudan dogruya yapmalarini yükümlenir.

    madde 95

    hakemlik karma mahkemeleri adalet, hakgözetirlik ve iyi niyet uyarinca karar vereceklerdir.

    her mahkeme, kendi önünde kullanilacak dili saptayacak, islerin iyice anlasilmasini saglamak için gerekli çevirileri de yaptiracaktir; her mahkeme, kendi önünde izlenecek usul kurallarini ve sürelerini saptayacaktir. bu kurallarin asagidaki ilkelere uygun olmasi gerekecektir:

    1. yargilama usulü, taraflarin karşılıkli olarak bir layiha (mymoire) ile bir karsi-layiha (contre-mymoire) sunulmasini gerektirecektir; bir cevap layihasi (rypliue) ile bir karsi-cevap (contre-ryplique) sunulabilecektir. taraflardan biri sözlü açiklamalarda bulunmak isterse, öteki tarafa da böyle davranma olanaginin saglanmasi sartiyla, kendisine bu yolda izin verilecektir.

    2. mahkeme, sorusturma yapilmasini, belgeler sunulmasini, bilirkisiye basvurulmasini buyrumaga, yerinde arastirmalar ve denetlemeler yapmaga, her türlü bilgiler istemege, bütün taniklari dinlemege ve taraflardan yazili ya da sözü açiklamalarda bulunmalarini istemege her bakimdan yetkili olacaktir.

    3. işbu andlaşmadaki aykiri hükümler disinda, mahkemenin kurulusundan baslayarak alti aylik bir sürenin geçmesinden sonra, her bir istem kabul olunmayacaktir; meger ki, söz konusu mahkemece verilmis ve uzaklik ya da kaçinilmaz zorunluluk (force majeure) gibi bir nedene dayanan kural-disi [istisnai] olarak hakli gösterilebilecek özel bir izin ola.

    4. bir yil içinde sekiz haftayi asmayacak tatil dönemleri disinda, mahkeme, davanin çabuk görülmesi için her hafta gerekli sayida oturum yapmakta görevli olacaktir.

    5. davanin mahkemece görüsülmesine de baslandigi anlamina gelen, durusmanin bitimi tarihinden sonra en çok iki ay içinde, hükümlerin verilmis olmalari gerecektir.

    6. davada sözlü durusmalar olursa, bunlar açik oturumda yapilacaktir; hüküm, her zaman, açik oturumda bildirilecektir.

    7. her hakemlik karma mahkemesinin, islerin iyi yürütülmesi için gerekli görürse, oturumlarin yapildigi yer disinda, bir ya da birkaç oturum yapabilme yetkisi olacaktir.

    madde 96

    ilgili hükümetler, aralarinda anlasarak, her mahkeme için, bir genel sekreter ile bir ya da birkaç sekreter atayacaklardir. genel sekreter ile sekreterler mahkemeye bagli olacaklardir. mahkeme, ilgili hükümetlerin de uygun bulmalariyla, yardimlari gerekli görülecek bütün görevlileri de atayabileceklerdir.

    her mahkemenin sekreterlik daireleri istanbul'da olacaktir; ilgili hükümetler, gerekli görülecek baska yerlerde de sekreterlik daireleri kurabileceklerdir.

    her mahkeme, kendisine sunulmus olacak davalara iliskin arsivleri, belgeleri ve yazismalari saklayacak ve görevi sona erince, bunlari, oturumlarin yapildigi ülke hükümetinin arsivlerine teslim edecektir. bu arsivler, ilgili hükümetlerce her zaman açik tutulacaktir.

    madde 97

    her hükümet, hakemlik karma mahkemesine atadigi üyenin, her ajanin ve sekreterin ödenecegini kendisi karsilayacaktir.

    baskanla genel sekreterin ödenekleri, ilgili hükümetler arasında anlasmayla saptanacak ve bu ödeneklerle her mahkemeye iliskin ortak giderler, ilgili hükümetlerce yari yariya karsilanacaktir.

    madde 98

    işbu kesim, türkiye ile japonya arasında, işbu andlaşma uyarinca, hakemlik karma mahkemesinin yetki alanina girebilecek islere uygulanamayacaktir; bu anlasmazliklar, her iki hükümet arasında varilacak anlasmayla çözüme baglanacaktir.

    kesim vi

    andlaşmalar

    madde 99

    işbu andlasmanin yürürlüge girmesiyle ve andlaşmanın baska yerlerindeki hükümlere halel gelmeksizin, asagida belirtilen ekonomik ya da teknik nitelikteki çok-tarafli andlaşmalar, sözlesmeler ve anlasmalar, türkiye ile bunlara taraf olan öteki devletler arasında yeniden yürürlüge gireceklerdir:

    1. denizalti kablolarinin korunmasina iliskin 14 mart 1884, 1 aralik 1886 ve 23 mart 1887 tarihli sözlesmelerle, 7 temmuz 1887 tarihli kapanis protokolü (protocole de clôture);

    2. gümrük tarifelerinin yayinlanmasina ve gümrük tarifelerinin yayinlanmasi için bir uluslararasi birlik kurulmasina iliskin, 5 temmuz 1890 tarihli sözlesme;

    3. paris'de kamu sagligi uluslararasi kurumu (office internationale d'hygiène publique) kurulmasina iliskin, 9 aralik 1905 tarihli sözlesme;

    4. roma'da bir uluslararasi tarim enstitüsü (institut internationale agricole) kurulmasina iliskin, 7 haziran 1905 tarihli sözlesme;

    5. escault nehri üzerinde geçis resmi haklarinin satin alinisina iliskin, 16 temmuz 1863 tarihli sözlesme;

    6. işbu andlaşmanın 19 ncu maddesinde öngörülen özel hükümler sakli kalmak üzere, süveys kanali'nin serbest kullanilmasini güvence altina alacak bir rejim kurulmasina iliskin, 29 ekim 1888 sözlesmesi;

    7. madrid'de 30 kasim 1920 tarihinde imzalananlari da kapsamak üzere, dünya posta birligi'e (union postale universelle) iliskin sözlesmeler ve anlasmalar;

    8. 10/22 temmuz 1875 tarihinde saint-petersbourg'da imzalanan uluslararasi telgraf sözlesmesi ile, 11 haziran 1908 de lizbon'da uluslararasi telgraf konferansinda kararlastirilan yönetmelikler ve tarifeler.

    madde 100

    türkiye, asagida belirtilen sözlesmeler ya da anlasmalara katilmagi ya da bunlari onaylamagi yükümlenir:

    1. otomobilllerin uluslararasi dolasimina iliskin, 11 ekim 1909 sözlesmesi;

    2. gümrük uygulanacak vagonlarin kursunlanmasina iliskin, 15 mayis 1886 tarihli anlasma ve 18 mayis 1907 tarihli protokol;

    3. denizde çatmalar, deniz kazalarinda yardim ve kurtarma konusundaki kurallarin birlestirilmesine iliskin, 3 eylül 1910 tarihli sözlesme;

    4. hastane gemilerinin liman resim ve harçlarindan bagisik tutulmalarina iliskin, 21 aralik 1904 tarihli sözlesme;

    5. kadin ticaretinin yasaklanip önlenmesine iliskin, 18 mayis 1904, 4 mayis 1910 ve 30 eylül 1921 tarihli sözlesmeler;

    6. açik-saçik [müstehcen] yayinlarin yasaklanip önlenmesine iliskin, 4 mayis 1910 tarihli sözlesme;

    7. 54 ncü, 88 nci ve 90 nci maddelere iliskin çekinceler [ihtitazi kayitlar] sakli kalmak üzere, 17 ocak 1912 tarihli saglik sözlesmesi;

    8. filoksera (phylloxyra) ya karsi alinacak tedbirlere iliskin, 3 kasim 1881 ve 15 nisan 1889 tarihli sözlesmeler;

    9. afyon konusunda la haye'de 23 ocak 1912 tarihinde imzalanmis sözlesme ve 1914 tarihli ek protokol;

    10. uluslararasi radyo-telegrafi konusunda, 5 temmuz 1912 tarihli sözlesme;

    11. afrika'da alkollü maddelere uygulanacak rejim konusunda, saint-germain-en-laye'de, 10 eylül 1919 da imzalanmis sözlesme;

    12. 26 subat 1885 tarihli berlik senedi'nin ve 2 temmuz 1890 tarihli brüksel genel senedi ile brüksel bildirisinin yeniden gözden geçirilmesine iliskin olarak saint-germain-en-laye'de, 10 eylül 1919 da imzalanmis sözlesme;

    13. 1 mayis 1920 tarihli protokol hükümlerinin uygulanmasiyla, türkiye, cografya açisindan durumunun gerekli kildigi degisiklik yapilmasini elde ederse, hava ulasiminin düzenlenmesi konusunda, 13 ekim 1919 tarihli sözlesme;

    14. kibrit yapiminda beyaz fosfor kullanilmasinin yasaklanmasina iliskin olarak, bern'de, 26 eylül 196 da imzalanmis sözlesme.

    türkiye, bundan baska, telegrafi ve radyo-telegrafi konusunda, uluslararasi yeni sözlesmelerin hazirlanmasina katilmayi da yükümlenir.

    bölüm iv

    ulasim yollari ve saglik sorunlari

    kesim i

    ulasim yollari

    madde 101

    bölüm

    ulasim yollari ve saglik sorunlari

    -------------

    kesim i

    ulasim yollari

    -------------

    madde 101

    türkiye, transit serbestligi konusunda barselona konferansinca 14 nisan 1921 tarihinde kabul edilmis olan sözlesme ve statü ile, uluslararasi yarari olan su yollari rejimine iliskin olara, ayni konferansça 19 nisan 1921 tarihinde kabul edilen sözlesme ile statüye ve ek protokole katildigini bildirir.

    bunun sonucu olarak, türkiye, işbu anlasmanin yürürlüge girişiyle, bu sözlesmelerin, statülerin ve protokollerin hükümlerini uygulamaya koymagi yükümlenir.

    madde 102

    türkiye, "deniz kıyısından yoksun devletlerin bayrak hakkının (droit au povillon) taninmasina iliskin", 20 nisan 1921 tarihli barselona bildirisine katildigini bildirir.

    madde 103

    türkiye, uluslararasi rejim uygulanan limanlara iliskin olarak, 20 nisan 1921 tarihli barselona konferansinin tavsiyelerine katildigini bildirir. türkiye, bu rejim altina konulaca limanlarini sonradan açiklayacaktir.

    madde 104

    türkiye, 20 nisan 1921 tarihli barselona konferansinin, uluslararasi demiryollarina iliskin tavsiyelerine katildigini bildirir. bu tavsiyeler, karşılıkli olmak çekincesiyle [ ihtirazi kaydiyla], işbu andlaşmanın yürürlüge girişiyle, türk hükümetince uygulamaya konulacaktir.

    madde 105

    türkiye, işbu andlaşmanın yürürlüge girişiyle, 14 ekim 1890, 20 eylül 1893, 16 temmuz 1895, 16 haziran 1898 ve 19 eylül 1906 tarihlerinde bern'de imza edilen, demiryollariyla yük (marchandises) tasinmasina iliskin sözlesmeler ve düzenlemelere katilmagi yükümlenir.

    madde 106

    yeni sınırlarin çizilmesi sonucu olarak, ayni ülkenin iki parçasını birlestiren bir demiryolu bir baska ülkeden geçerse, ya da bir ülkede baslayan bir demiryolu kolu [sube hatti, ligne d'embranchement] bir baska ülkede sona ererse, iki ülke arasındaki ulasima iliskin isletme sartlari, ilgili demiryollari isletmeleri [idareleri] arasında yapilacak bir anlasma ile düzenlenecektir. bu isletmeler [idareler], böyle bir düzenlemenin sartlari üzerinde anlasmaya varamazlarsa, bu sartlar hakemlik yoluyla saptanacaktir.

    türkiye ile komsu devletler arasındaki bütün yeni sınır-istasyonlarinin (gares frontières) kurulmasi ve bu istasyonlar arasındaki demiryollarinin isletilmesi, ayni sartlar içinde yapilacak anlasmalarla düzenlenecektir.

    madde 107

    türkiye'den ya da yunanistan'dan gelecek, ya da türkiye'ye ya da yunanistan'a gidecek ve dogu demiryollarinin yunan-bulgar sınırı ile kuleli burgaz yakininaki yunan-türkiye sınırı arasında bulunan üç parçasindan transit geçerek yararlanacak yolcularla mallar [ticaret esyasi, yük, marchandises], bu transit yüzünden, hiç bir vergi ya da resmi, pasaport islemine ya da gümrük denetimine bagli kilinmayacaklardir.

    işbu maddedeki hükümlerin yürütülmesi, milletler cemiyeti meclisinin seçecegi bir komiser araciligiyla saglanacaktir.

    yunan ve türk hükümetlerinden her birinin, bu komiserin yanina birer temsilci atamaya hakkı olacaktir; görevini yapmak için gerekli bütün kolayliklardan yararlanacak olan bu temsilci, yukarıdaki hükümlerin uygulanmasina iliskin her sorunu, komiserin dikkatine sunmakla görevli olacaktir. bu temsilciler, ihtiyaç duyacaklari alt-kademe memurlarin sayisi ve niteligi konusunda, komiserle anlasacaklardir.

    komiser, sözü geçen hükümlerin yürürlüge konulmasina iliskin sorunlardan, kendi basina çözemedigi her sorunu, milletler cemiyeti meclisinin kararina sunabilecektir. yunan ve türk hükümetleri, milletler cemiyeti meclisinin oyçokluguyla alacagi her karara uymagi yükümlenirler.

    söz konusu komiserin maasi ve hizmetinin yerine getirilmesine iliskin giderler, yunan ve türk hükümetlerince esit paylar olarak karsilanacaktir.

    türkiye, ileride, edirne'ye kuleli burgat ile istanbul arasındaki demiryoluna baglayacak bir demiryolu yaparsa, bu maddenin, kuleli burgaz ile bosna-köy yakinindaki yunan-türk sınır noktalari arasında karşılıkli olarak transite iliskin hükümleri geçerli olmaktan çikacaktir.

    ilgili iki devletten her birinin, işbu andlaşmanın yürürlüge girişinden baslayarak beş yillik bir sürenin bitiminde, işbu maddenin 2 nci fikrasindan 5 nci fikrasina kadar olan fikralarinda öngörülen denetimin yürürlükte tutulmasinin gerekip gerekmedigine karar verilmesi için, yunan-bulgar sınırı ile bosna-köy arasında dogu demiryollarinin iki parçasinda transit bakimindan, ilk iki fikra hükümlerinin yürürlükte kalmasi kararlastirilmistir.

    madde 108

    türk hükümetinin ya da özel ortaklıklarin mülkiyetinde olan ve işbu andlaşma geregince osmanli imparatorlugundan ayrilan ülkelerde (topraklarda) bulunan limanlarin ve demiryollarinin geçirimine [transferine] iliskin özel hükümlerle, işbu andlaşmanın ayricalik [imtiyaz] sahiplerine ve memurlarin emeklilik islerine iliskin mali hükümleri sakli kalmak üzere, demiryollarinin geçirimi [transferi] asagidaki sartlar içinde yapilacaktir:

    1. bütün demiryollarinin yapilari ve tesisleri (auvrages et installations) bütünüyle ve mümkün oldugu kadar iyi bir durumda birakilacaktir;

    2. kendisine özgü tekerlekli araç ve gereçleri (materiel roulant) olan bir demiryolu sebekesi, bütünüyle, osmanli imparatorlugundan ayrilmis bir ülkede bulunmakta ise, bu araç ve gereçler, 30 ekim 1918 dökümüne [envanterine] göre, eksiksiz olarak birakilacaktir;

    3. işbu andlaşma geregince, yönetimi bölüsülmüs demiryollari baskimindan, tekerlekli araç ve gereçlerin bölüsülmesi, demiryolunun çesitli kollari kendilerine verilen isletmeler arasında, dostça anlasmayla yapilacaktir. bu anlasmada, 30 ekim 1918 tarihli son döküme göre, bu demiryollari üzerinde kütüge geçirilmis bulunan araç ve gereçlerin önemi, hizmet hatlarini da kapsamak üzere demiryollarinin uzunlugu, trafigin niteligi ve önemi göz önünde tutulmak gerekir. anlasmaya varilamazsa, uyusmazliklar hakemlik yoluyla çözümlenecektir. bu hakemlik, gerekirse, her kesime birakilacak yolcu ve yük (esya) vagonlarini belirtecek, bunlarin teslim sartlarini saptayacak ve simdiki isyerlerine tasinan araç ve gereçlerin, sınırli bir süre boyunca, günlük bakimi için gerekli görecegi düzenlemeleri yapacaktir;

    4. donatim depolari, demirbaslar ve takimlar, tekerlekli araç ve gereçlere uygulanan ayni sartlar içinde birakilacaktir.

    madde 109

    aykiri hükümler bulunmadikça, yeni bir sınırın çizilmesi yüzünden bir devletin sular sistemi (kanal açmalar, su tasimalari, sulama, akaçlama (drainage) ya da benzeri konular), bir baska devletin ülkesinde yapilan çalismalara bagli bulunursa, ya da bir devletin ülkesinde, savas öncesi kullanimlar uyarinca, kaynagi bir baska devletin ülkesinde olan sular ya da su gücü (ynergie hydraulique) kullanıldığı durumlarda, ilgili devletler arasında, her birinin çikarlarini ve kazanilmis haklarini sakli tutacak biçimde, bir anlasma yapilmasi gerekir.

    anlasmaya varilamazsa, bu anlasmazlik, hakemlik yoluyla çözümlenecektir.

    madde 110

    romanya ile türkiye, köstence-istanbul kablosunun isletme sartlarini hakgözetirlikle saptamak üzere, aralarinda anlasacaklardir. anlasmaya varamazlarsa, bu konu, hakemlik yoluyla çözüme baglanacaktir.

    madde 111

    türkiye, kendi adina oldugu kadar uyruklarınin adina da, artik kendi ülkesinde karayla birlesmeyen kablolarin tümü ya da bir parçasi üzerindeki -ne nitelikte olursa olsun- bütün haklarindan, sifatlarindan ya da ayricaliklarindan vazgeçer.

    yukarıdaki fikra uyarinca el degistirmis [transfer edilmis] olan kablolar ya da bunlarin bir parçasi özel mülkiyette ise, bu kablolarin kendilerine geçirilmis oldugu hükümetler, maliklere zarar-giderim [tazminat] ödeyeceklerdir. zarar giderimin tutari konusunda anlasmaya varilamazsa, bu tutar, hakemlik yoluyla saptanacaktir.

    madde 112

    türkiye, kendi ülkesinde, kara ile hiç olmazsa bir noktada birlesen kablolar üzerinde, eskiden sahip oldugu mülkiyet hakkını elinde tutacaktir.

    söz konusu kablolarin, türk olmayan ülkede kara ile birlesmelerine iliskin haklarin kullanilmasi ve bunlarin isletilme sartlari, ilgi devletlerce dostça anlasarak düzenlenecektir. anlasmaya varilamazsa, uyusmzlik, hakemlik yoluyla çözüme baglanacaktir.

    madde 113

    bagitli yüksek taraflar, her biri kendisiyle ilgili olmasi bakimindan, türkiye'de yabanci postanelerin kaldirilmasini kabul ettiklerini bildirirler.

    kesim ii

    saglik sorunlari

    -------------

    madde 114

    istanbul yüksek saglik meclisi kaldirilmistir. türkiye kıyılarinin ve sınırlarinin saglik islerinin düzenlenmesi ile türk yönetimi görevlidir.

    madde 115

    türk bayragi ile yabanci bayraklar arasında hiç bir ayirim yapilmaksizin, bütün gemilere ve türk uyruklarıyla yabanci devletlerin uyruklarına, ayni sartlar altinda, oranlari ve sartlari hakgöztir olmasi gereken, bir tek ve ayni tarifesi uygulanacaktir.

    madde 116

    türkiye, açikta kalmis olan saglik memurlarinin, eski istanbul yüksek saglik meclisinin fonlarindan bir zarar-giderim [tazminat] alma haklarini, ve bu meclisin saglik memurlari ve eski saglik memurlariyla bunlarin hak sahiplerinin kazanilmis [muktesep] bütün öteki haklarini tanimagi yükümlenir. bu haklara, eski istanbul yüksek saglik meclisi yedek fonlarinin kullanimina verilecek yöne, eski saglik yönetiminin mali ve yönetsel bakimlardan kesin tasfiyesine iliskin bütün sorunlarla, bunlara benzer ya da bunlarla baglantili bütün sorunlar bir özel (ad hoc) komisyonca çözümlenecektir; bu komisyon -almanya, avusturya ve macaristan disinda- istanbul yüksek saglik meclisine katilan devletlerden her birinin birer temsilcisinden kurulacaktir. gerek yukarıda belirtilen tasfiye ve gerek bu tasfiyeden sonra artacak paralarin ne yönde kullanima ayrilacagina iliskin bir sorun yüzünden, bu komisyon üyeleri arasında anlasmazlik çikarsa, bu komisyonda temsil edilen devletlerden her birinin milletler cemiyeti meclisine basvurmaga hakkı olacaktir; milletler cemiyeti meclisinin kararlari son ve kesin olacaktir.

    madde 117

    türkiye ile, kudüs ve hicaz hac yolculuklarinin ve hicaz demiryolunun denetiminde ilgili bulunan devletler, uluslararasi saglik sözlesmeleri uyarinca, uygun düsen tedbirleri alacaklardir. bu tedbirlerin uygulanmasinda tam bir tekdüzen (uniformity) saglamak amaciyla, bu devletlerle tükkiye, bu hac yolculuklarina iliskin saglik isleri için bir esgüdüm [koordinasyon] komisyonu kuracaklardir; bu komisyonda türkiye saglik servisleriyle, denizcilige iliskin saglik ve karantina isleri iskenderiye meclisi temsil edilmis olacaktir.

    bu komisyon, ülkesinde toplanacagi deletin rizasini önceden almak zorunda olacaktir.

    madde 118

    hac isleri esgüdüm [koordinasyon] komisyonunun çalismalarina iliskin raporlar, milletler cemiyeti saglik komitesiyle, kamu sagligi uluslararasi kurumuna, ve haclarla ilgili olup da raporlari isteyecek her ülkenin hükümetine gönderilecektir. komisyon, milletler cemiyetince, kamu sagligi uluslararasi kurumunca ya da ilgili hükümetlerce, kendisine sunulacak her konu üzerinde görüsünü bildirecektir.

    bölüm v

    çesitli hükümler

    ---------------

    i.savas tutsaklari

    ---------------

    madde 119

    bagitli yüksek taraflar, ellerinde kalmis savas tutsaklariyla gözalti edilmis bulunan sivilleri hemen yurtlarina geri göndermeyi yükümlenirler.

    yunanistan'la türkiye'nin, karşılıkli olarak tutuklamis bulunduklari savas tutsaklariyla gözalti edilmis sivillerin mübadelesi, işbu hükümetler arasında 30 ocak 1923 tarihinde imza edilmis olan özel anlasmaya konu olmustur.

    madde 120

    disipline aykiri kabahatler yüzünden hüküm giyebilecek ya da hüküm giymis olan savas tutsaklariyla gözalti edilmis siviller, cezalarinin ya da kendilerine karsi baslatilmis kovusturmanin sona ermesini beklemeksizin, yurtlarina geri verileceklerdir.

    disiplin suçlarindan baska olaylar yüzünden hüküm giyebilecek ya da hüküm giymis olan savas tutsaklariyla gözalti edilmis sivillerin tutukluluk durumu süregidecektir.

    madde 121

    bagitli yüksek taraflar, kaybolmus kimselerin aranmasi, ya da ülkelerine geri gönderilmeme istegini açiklamis olan savas tutsaklariyla gözalti edilmis sivillerin kimliklerinin belirtilmesi için, kendi ülkelerinde, her türlü kolayliklari saglamagi yükümlenirler.

    madde 122

    bagitli yüksek taraflar, işbu sözlesmenin yürürlüge girmesiyle, savas tutsaklarina ve gözalti edilmis sivillere ait olan ya da olmus bulunan elkonmus her türlü esyanin, paranin, degerli kagitlarin, belgelerin ya da kisisel esyanin geri verilmesini yükümlenirler.

    madde 123

    bagitli yüksek taraflar, ordularinca ele geçirilmis savas tutsaklarinin bakimi için yapilmis giderlerin istenmesinden, karşılıkli olarak vazgeçtiklerini bildirirler.

    2.mezarlar

    ---------------

    madde 124

    asagidaki 126 nci maddenin konusu olan özel hükümlere halel getirmeksizin, bagitli yüksek taraflar, içlerinden her birinin, 29 ekim 1914 tarihinden bu yana savas alaninda can vermis, ya da yaralanma, kaza ve hastalik yüzünden ölmüs askerleri ve denizcileriyle, ayni tarihten bu yana tutsaklikta ölmüs savas tutsaklari ve gözalti edilmis sivillerin, kendi yetkileri (otoriteleri) altindaki topraklarda bulunan mezarlıklarına, mezarlarina ve kemikliklerine ve onlari anmak için dikilmis anitlarina saygi gösterecekler ve bunlarin bakimini saglayacaklardir.

    bagitli yüksek taraflar, karşılıkli olarak ülkelerinde, sözü geçen mezarlıkların, kemikliklerin ve mezarlarin kimligini ortaya çikartmak ve bunlari kütüge yazmak, bunlarin bakimiyla ugrasmak ya da bunlarin bulunduklari yerlere uygun düsecek anitlar dikmek isleriyle her birinin görevlendirebilecegi komisyonlara, görevlerini yerine getirmeleri için her türlü kolayliklari gösterme konusunda anlasacaklardir. bu komisyonlarin hiç bir askeri niteligi olmayacaktir.

    madde 125

    bagitli yüksek taraflar, bunun baska, karşılıkli olmak sartiyla:

    1. tutsaklikta ölmüs savas tutsaklariyla gözalti edilmis sivillerin kimliklerini belirtmeye yararli bütün bilgileri de ekleyerek, bunlarin tam bir çizelgesini;

    2. kimlikleri belirtilmeden gömülmüs bulunan ölülerin mezarlarinin sayisina ve yerlerine iliskin her türlü bilgiyi, birbirlerine vermeyi yükümlenirler.

    madde 126

    romanya ülkesinde 27 agustos 1916 tarihinden bu yana ölmüs türk askerlerinin, denizcilerinin ve savas tutsaklarinin mezarlari, mezarlıkları, kemikleri ve bu askerlerle denizcileri anmak için dikilmis anitlarin bakimi ile gözalti edilmis sivillere iliskin olarak 124 ncü ve 125 nci maddelerden dogan bütün öteki yükümler konusunda, romanya hükümeti ile türk hükümeti arasında özel bir anlasma yapilacaktir.

    madde 127

    124 ncü ve 125 nci maddelerin genel nitelikteki hükümlerini tamamlamak üzere, bir yandan ingiliz imparatorlugu, fransa ve italya hükümetleri, öte yandan da türkiye ve yunanistan hükümetleri, 128 nci maddeden 136 nci maddeye kadar olan maddelerdeki özel hükümler üzerinde anlasmaya varmislardir.

    madde 128

    türk hükümeti, ingiliz imparatorlugu, fransiz ve italya hükümetlerine karsi, kendi ülkesinde, bunlarin, savas alaninda can vermis ya da yaralanmis, kaza ve hastalik yüzünden ölmüs askerleri ve denizcileriyle, tutsaklikta ölmüs savas tutsaklari ve gözalti edilmis sivillerine ait mezarlari, mezarlıkları, kemiklikleri ve onlari anmak için dikilmis anitlari kapsayan toprak parçalarini [arsalari] bu hükümetlerin kullanimina ayri ayri ve sürekli olarak birakmagi yükümlenir. bunun gibi, türk hükümeti, 130 ncu maddede öngörülen komisyonlara, bir araya toplama mezarlıkları (cimetières de groupement), kemiklikler kurmak, ya da anitlar dikmek için ileride gerekli görülecek toprak parçalarini da, sözü geçen bu hükümetlerin kullanimina birakacaktir.

    türk hükümeti, bundan baska, söz konusu mezarlara, mezarlıklara, kemikliklere ve anitlara giris serbestligi tanimagi ve gerekirse, buralarda cadde ve yollar yapilmasina izin vermegi yükümlenir.

    yunan hükümeti de, kendi ülkesine iliskin olarak, ayni yükümleri kabul eder.

    yukarıda belirtilen hükümler, böyle bir amaçla birakilmis olan toprak parçalari üzerinde, duruma göre, türk ya da yunan egemenligine halel vermez.

    madde 129

    türk hükümetince kullanimi birakilacak toprak parçalari arasında, özellikle ingiliz imparatorlugu için, 3 sayili haritada gösterilmis olan anzac (ari burnu) bölgesindeki toprak parçalari da bulunmaktadir.

    ingiliz imparatorlugunun yukarıda adi geçen toprak parçasindan yararlanmasi asagidaki sartlara bagli olacaktir:

    1. bu toprak parçasi, barış andlaşmasıyla belirtilen amacindan baska herhangi bir amaçla kullanilmayacaktir; bu yüzden, hiç bir askerlik ya da ticaret amaciyla, ya da yukarıda belirtilen asil amaci disinda kalan baska herhangi bir amaçla kullanilmayacaktir;

    2. türk hükümetinin, bu toprak parçasını -mezarlıkları da kapsamak üzere- denetlemege her zaman hakkı olacaktir;

    3. mezarlıklari korumakla görevli sivil bekçilerin sayisi, mezarlık basina bir bekçiden çok olmayacaktir. mezarlıklar disindaki toprak parçasi için ayrica bekçiler bulunmayacaktir;

    4. bu toprak parçasinda, ister mezarlıklar içinde ister disinda, ancak bekçiler için kesin olarak gerekli konutlardan baska konutlar yapilmayacaktir;

    5. bu toprak parçasının kıyısında, insan ya da yük yüklemegi ya da karaya çikartmagi kolaylastirabilecek, hiç bir rihtim, dalga kiran ya da iskele yapilmayacaktir;

    6. bu toprak parçasını ziyaret için gerekli bütün islemler yalniz boğazlar'in iç kıyısında yapilabilecek ve bu toprak parçasina ege denizi kıyısından girmege, ancak bu islemlerin tamamlanmasindan sonra izin verilecektir. türk hükümeti, mümkün oldugu kadar basit olmasi gereken söz konusu islemlerin, türkiye'ye gelecek öteki yabancilarin bagli tutulacaklari islemlerden daha külfetli olmamasi ve gereksiz her türlü gecikmeye yol açmayacak kosullar altinda yapilmasini, işbu maddenin öteki hükümlerine halel gelmemek sartiyla, kabul eder;

    7. bu toprak parçasını ziyaret isteginde bulunan kimseler silahli olmayacaklardir; türk hükümetinin, bu yasagin uygulanmasini denetlemege hakkı olacaktir;

    8. türk hükümeti, 150 kisiyi asan ziyaretçi topluluklarinin girişinden, en az bir hafta önce haberli kilinacaktir.

    madde 130

    ingiliz, fransiz ve italyan hükümetlerinden her biri, türk ve yunan hükümetlerinin de birer temsilci gönderecekleri bir komisyon kuracak ve bu komisyon, mezarlara, mezarlıklara, kemikliklere ve anitlara iliskin sorunlari, yerinde, çözüme baglayacaktir. bu komisyonlarin baslica görevleri sunlar olacaktir:

    1. ölülerin gömüldügü ya da gömülmüs olabilecegi bölgelerde kesifler yaparak, oralarda bulunan mezarlari, mezarlıkları, kemiklikleri ve anitlari kütüge yazmak;

    2. mezarlarin, gerektiginde bir araya toplanmasina ne gibi kosullar altinda girişilecegini saptamak; türk ülkesinde türk temsilcisiyle, yunan ülkesinde de yunan temsilcisiyle anlasarak, bir araya toplama mezarlıklarınin, kemikliklerin ve dikilecek anitlarin yerlerini kararlastirmak; bu amaçla ayrilacak yerlerin sınırlarini, gerekli en küçük alan ölçüsünde, saptamak;

    3. kendi uyruklarına ayrilmis ya da ayrilacak mezarlara, mezarlıklara, kemikliklere ve anitlara iliskin kesin plani, her komisyonun bagli oldugu hükümet adina, türk ve yunan hükümetlerine bildirmek.

    madde 131

    kendilerine toprak parçasi ayrilmis olan hükümetler, bu topraklari yukarıda belirtilenden baska maksatlarla kullanmamagi ve kullanilmasina izin vermemegi yükümlenirler. bu toprak parçalari deniz kıyısında bulunmakta ise, bu kıyı, kendisine toprak parçasi ayrilmis olan hükümetçe kara ya da denizle ilgili askerlige ya da ticarete iliskin baska hiç bir maksat için kullanilmayacaktir. mezarlara ve mezarlıklara ayrilmis olan yerler bu amaçla ya da anit dikilmesi için kullanilmayacaksa, bu yerler, duruma göre, türk ya da yunan hükümetlerine geri verilecektir.

    madde 132

    128 nci maddeden 130 ncu maddeye kadar olan maddelerde öngörülen toprak parçalarina iliskin tam ve eksiksiz yararlanma hakkının ingiliz, fransiz ve italyan hükümetlerine sürekli olarak birakilmasi için gereken yasama ya da yönetim tedbirleri, 130 ncu maddenin 3 ncü fikrasinda öngörülen bildiriyi izleyecek alti ay içinde, türk ve yunan hükümetlerince alinacaktir. kamulastirmalar yapilmasi gerekirse, bunlar türk ülkesinde yapilacaksa türk hükümetince, yunan ülkesinde yapilacaksa yunan hükümetince gerçeklestirilecek ve giderleri ülke hükümetince karsilanacaktir.

    madde 133

    ingiliz, fransiz ve italyan hükümetleri, kendi uyruklarına ait mezarlarin, mezarlıkların, kemikliklerin ve anitlarin yapimini, düzenlenmesini ve bakimini, uygun görecekleri bir yürütme organina [uygulama örgütüne] emenat etmekte serbest olacaklardir. bu örgütler [organlar] askeri nitelikte olmayacaklardir. yalniz mezarlarin bir araya toplanmasi ve mezarlıklarla kemikliklerin kurulmasi için gerekli sayilacak durumlarda ölü kalintilarinin mezarlardan çikartilmasi, tasinmasi ile, kendilerine toprak ayrilmis hükümetlerin, yurtlarina gönderilmelerini zorunlu görecekleri ölü kalintilarinin mezarlarindan çikartilmasi ve tasinmasi islerinde yetkili olacaklardir.

    madde 134

    ingiliz, fransiz ve italyan hükümetlerinin, türkiye'de bulunan mezarlarinin, mezarlıklarınin, kemikliklerinin ve anitlarinin korunmasini, kendi uyrukları arasında atanacak bekçilerce yaptirmaga haklari olacaktir. bu bekçiler türk makamlarinca [resmen] taninacaklar ve mezarlarin, mezarlıkların, kemikliklerin ve anitlarin korunmasini saglamak için, türk makamlarindan yardim göreceklerdir. bekçilerin askeri hiç bir niteligi olmayacak, fakat kendilerini savunmak üzere bir rövolver ya da otomatik tabanca tasiyabileceklerdir.

    madde 135

    128 nci maddeden 131 nci maddeye kadar olan maddelerde öngörülen toprak parçalarina, duruma göre, türkiye ve türk makamlarinca, ya da yunanistan ve yunan makamlarinca herhangi bir kira, resim ya da vergi uygulanmayacaktir. ingiliz, fransiz ve italyan hükümetlerinin temsilcileriyle, bu mezarlari, mezarlıkları, kemiklikleri ve anitlari ziyaret etmek isteyenler için, buralara giris, her zaman serbest olacaktir. türk hükümetiyle yunan hükümetine kendi ülkelerinde bulunan söz konusu toprak parçalarina ulastiracak yollarin bakimini sürekli olarak üzerlerine alacaklardir.

    türk hükümetiyle yunan hükümeti, söz konusu mezarlarin, mezarlıkların, kemikliklerin ve anitlarin bakimi ya da bunlarin korunmasiyla görevlendirilmis kimselerin ihtiyaçlarina yetecek ölçüde suyun saglanmasi bakimindan, ingiliz, fransiz ve italyan hükümetlerine her türlü kolayliklari göstermegi, karşılıkli olarak yükümlenirler.

    madde 136

    ingiliz, fransiz ve italyan hükümetleri, türkiye'den ayrilan ülkeleri de kapsamak üzere, kendi yetkileri [otoriteleri] altindaki ülkelerde gömülü bulunan türk askerleriyle denizcileri için mezarlar, mezarlıklar, kemiklikler yapmak ve anitlar dikmek konusunda, 128 nci madde ile 130 ncu maddeden 135 maddeye kadar olan maddelerdeki hükümlerden yararlanma hakkını, türk hükümetine tanimayi yükümlenirler.

    3. genel hükümler

    -------------------

    madde 137

    bagitli yüksek taraflar arasında kararlastirilmis aykiri hükümler disinda, 30 ekim 1918 tarihinden baslayarak, işbu andlaşmanın yürürlüge girişine kadar, istanbul'u isgal eden devletlerin makamlarinca ya da bu makamlarla görüs birligi içinde, kendi uyruklarıyla yabancilarin ya da türk uyruklarınin mallari, haklari ve çikarlari, ve bu kimselerin türkiye makamlariyla iliskileri konusunda verilmis kararlar ya da buyruklar [emirler] geçerli sayilacak ve bu kararlarla buyruklar yüzünden, bu devletlere ya da onlarin makamlarina karsi hiç bir istemde bulunulamayacaktir.

    yukarıda sözü edilen kararlar ve buyruklar yüzünden ugranilan bir zarardan dogan bütün öteki istemler, hakemlik karma mahkemesine sunulacaktir.

    madde 138

    genel affa iliskin bugünkü tarihli bildirinin iv ncü ve vi nci paragraflarina halel gelmemek sartiyla, yargi konularinda, 30 ekim 1918 tarihinden baslayarak işbu andlaşmanın yürürlüge girişine kadar, istanbul'u isgal eden devletlerin yargiçlari, mahkemeleri ya da makamlarinca oldugu gibi, 8 aralik 1912 tarihinde kurulmus geçici yargi [adalet] karma komisyonunca da türkiye'de verilmis olan kararlar ve buyruklar, uygulama tedbirleriyle birlikte, geçerli sayilacaktir.

    bununla birlikte, bir askeri mahkeme ya da bir kolluk [polis] mahkemesince, hukuk islerinde, verilmis bir hüküm yüzünden, bir özel kisinin, baskasinin yararina ugramis oldugu bir zararin onarilmasi için bir istemde bulunmasi durumunda, işbu istem hakemlik karma mahkemesine götürülecek ve bu mahkeme, gerekli görürse, bir zarar-giderimde [tazminatta] bulunulmasini, üstelik, oldugu gibi eski duruma getirmeyi restitution) zorunlu kilabilecektir.

    madde 139

    sivil [mülki], yargisal ya da mali yönetim kurumlariyla vakiflarin yönetimine iliskin olup da, yalniz osmanli imparatorlugundan ayrilan bir ülkenin hükümetini ilgilendiren ve türkiye'de bulunan arsivler, kütükler, planlar ve her türlü belgelerde, osmanli imparatorlugundan ayrilan bir toprakta bulunup, yalniz türk hükümetini ilgilendiren bu çesit belgeler, karşılıkli olarak, her iki tarafça birbirine verilecektir.

    yukarıda belirtilen arsivleri, kütükleri, planlari, senetleri ve öteki belgeleri elinde bulunduran hükümet de kendisini bu belgelerle ilgili saymaktaysa, bu belgeler, istek üzerinde, ilgili hükümete bunlarin fotografilerini ya da onaylanmis örneklerini [kopyalarin] vermek sartiyla, o hükümetçe saklanabilecektir.

    gerek türkiye'den gerekse ayrilmis topraklardan alinmis arsivler, kütükler, planlar, senetler ve öteki belgeler, yahniz alinmis olduklari ülkeyi ilgilendirmekteyseler, bunlarin asillari, karşılıkli olarak geri verilecektir.

    bu islemlerin gerektirecegi giderler, belgeleri isteyen hükümetçe karsilanacaktir.

    yukarıdaki hükümler, eski osmanli imparatorluguna ait olup da 1912 yilindan önce yunanistan'a geçirilmis bulunan ilçelerdeki [kazalardaki, districts] mallara ya da vakiflara iliskin kütüklere de ayni sartlar içinde uygulanacaktir.

    madde 140

    türkiye ile öteki bagitli devletler arasında, savas sirasinda ve karşılıkli olarak, 30 ekim 1918 tarihinden önce elde edilmis bütün deniz genimetleri [ganaim-i bahriye, prises martimes] hiç bir isteme yol açmayacaktir. istanbul'u isgal eden devletlerce, bu tarihten sonra, silah-birakisiminin [mütarekenin] bozulmasi yüzünden, yapilmis olan elkoymalar [zaptlar, prises] konusunda da ayni hüküm uygulanacaktir.

    surasi kararlastirilmistir ki, istanbul'u isgal eden devletlerin hükümetleri ve uyruklarınca ya da türk hükümeti ve türk uyruklarınca, bu hükümetlerin, 29 ekim 1914 tarihinden 1 ocak 1923 tarihine kadar, kendi lamanlarina ya da isgal ettikleri limanlarda kullanmis bulunduklari her çesit küçük tonajli deniz tasitina, yatlara (yachts) ve mavnalara iliskin olarak, hiç bir istem öne sürülemeyecektir. bununla birlikte, işbu hüküm, genel affa iliskin olarak bugünkü tarihle imzalanan bildirinin vi nci paragrafi hükmüne halel vermeyecegi gibi, 29 ekim 1914 tarihinden önceki haklara dayanarak, özel kisilerce baska özel kisilere karsi öne sürülebilecek istemlere de halel getirmeyecektir.

    30 ekim 1918 den sonra elkonulmus [zaptedilmis] türk ve yunan gemileri, her iki hükümetçe, karşılıkli olarak geri verilecektir.

    madde 141

    işbu andlaşmanın 25 nci maddesinin ve 28 haziran 1919 tarihli versailles andlaşmasınin 155 nci, 150 nci ve 440 nci maddeleri ile iii ncü ek'inin viii nci bölümünün (onarimlar) uygulanmasiyla, savas sirasinda alman hükümeti ya da alman uyruklarınca osmanli hükümetine ya da osmanli uyruklarına, simdi bu gemileri elinde bulunduran müttefik hükümetlerin rizasi olmaksizin geçirilmis [transfer edilmis] bulunan bütün alman gemilerine iliskin olarak, alman hükümetine ya da alman uyruklarına karsi kendilerine düsebilecek her yükümden türk hükümetinin ve türk uyruklarınin kurtulmus (libérés) sayildiklari bildirilir.

    türkiye ile, türkiye'nin yaninda savasmis öteki devletlerin iliskilerinde de, gerekirse, bi hüküm uygulanacaktir.

    madde 142

    yunan ve türk halklarinin mübadelesine iliskin olarak, yunanistan ile türkiye arasında 30 ocak 1923 de yapilmis olan özel sözlesme, söz konusu iki yüksek taraf arasında, işbu andlaşmanın içindeymi gibi, ayni güç ve degerde olacaktir.

    madde 143

    işbu andlasma, mümkün olan en kisa süre içinde onaylanacaktir.

    onama belgeleri paris'te sunulacaktir.

    japon hükümeti, onamanin yapilmis oldugunu, paris'teki diplomatik temsilcisi araciligiyla, fransa cumhuriyeti hükümetine bildirmege yetkili olacak ve bu durumda, japo hükümeti onama belgesini mümkün olan en kisa süre içinde gönderecektir.

    imzaci devletlerden her biri, işbu andlaşmayla birlikte, imzalamis olduklari ve lausanne konferansinin son [nihai] senedinde belirtilen senetler -bunlar onama gerektirmekteyseler- tek ve ayni belge ile onaylayacaktir.

    bir yandan türkiye, ve öte yandan ingiliz imparatorlugu, fransa, italya ve japonya, ya da bunlarin arasında üçü, onama belgelerini sunduklari zaman, bir ilk sunus tutanagi (procès-verbal de dépot) düzenlenecektir.

    bu ilk tutanagin tarihinden baslayarak, andlaşma, onu böylece onaylamis olan bagitli yüksek taraflar arasında yürürlüge girecektir. bundan sonra, öteki devletler için, onama belgelerinin sunulusu tarihinde yürürlüge girecektir.

    fransiz hükümeti, onama belgelerinin sunus tutanaklarinin dogrulugu onaylamis birer örnegini bütün imzaci devletlere teslim edecektir.

    bu hükümlere olan inançla, adlari asagida belirtilen tamyetkili temsilciler, işbu andlaşmayı imzalamislardir.

    lausanne'de, yirmi dört temmuz bin dokuz yüz yirmi üç tarihinde, yalniz bir nüsha olarak düzenlenmistir; bu nüsha fransa cumhuriyeti hükümetinin arsivlerine konulacak ve bu hükümet, imzaci devletlerden her birine, bunun, dogrulugu onaylanmis birer örnegini verecektir.

    (l.s.) horace rumbold

    (l.s.) pelle

    (l.s.) garroni

    (l.s.) g.c. montagna

    (l.s.) k. otchiai

    (l.s.) e.k. vénisélos

    (l.s.) d. caclamanos

    (l.s.) const. diamandy

    (l.s.) const. contzesco

    (l.s.) m. ismet

    (l.s.) dr.riza nur

    (l.s.) hasan

    ii. bogazlar rejimine iliskin

    sözlesme

    24 temmuz 1923 tarihinde imzalanmistir.

    ------------------

    ingiliz imparatorlugu, fransa, italya, japonya, bulgaristan, yunanistan, rusya, sirp-hirvat-sloven devleti ve türkiye,

    bugünkü tarihli barış andlaşmasınin 23 ncü maddesiyle benimsenen ilke uyarinca, bogazlar'da bütün uluslarin gemileri için akdeniz'le karadeniz arasında geçis ve gidis-gelis serbestligini saglamak kaygisiyla,

    ve bu serbestligi sürdürmenin genel barış ve dünya ticareti için gerekli oldugunu göz önünde tutarak,

    bu amaçla bir sözlesme yapmagi kararlastirmislar ve tamyetkili temsilcilerini asagida belirtildigi üzere atmislardir:

    majeste büyük-britanya ve irlanda birlesik-kralligi ve denizler ötesi ingiliz ülkeleri krali, hindistan imparatoru:

    çok sayin sir horace george mantagu rumbold, baronet, g.c.m.g., istanbul'da yüksek-komiser;

    fransa cumhurbaskani:

    korgeneral sayin maurice pellé, fransa büyükelçisi, cumhuriyet'in dogu'da yüksek-komiseri, légion d'honneur ulusal nisaninin grand officier rütbesi;

    majeste italya krali:

    sayin marki camille garroni, krallik senatörü, italya büyükelçisi, istanbul'da yüksek-komiser, saints maurice el lazare nisanlariyla couranne d'italie nisaninin grand-croix rütbesi;

    m.jules césar mantagna, atina'da olaganüstü temsilci ve tamyetkili ortaelçi, saints maurice et lazare nisanlarinin commandeur rütbesi, couronne d'italie nisaninin grand officier rütbesi;

    majeste japonya imparatoru:

    m. kentaro otchiai, jusammi, soleil levant nisaninin birinci sinif rütbesi, roma'da olaganüstü ve tamyetkili büyükelçi;

    majeste bulgarlar krali:

    m.bogdan morphoff, demiryollari, posta ve telgraf isleri eski bakani;

    m.dimitri stancioff, hukuk doktoru, londra'da olaganüstü temsilci ve tamyetkili ortaelçi, saint-alexandre nisaninin grand-croix rütbesi;

    majeste yunanlilar krali:

    m.eleftherios k.vénisélos, eski basbakan, sauveur nisaninin grand-croix rütbeki;

    m.démètre caclamanos, londra'ta tamyetkili ortaelçi, sauveur nisaninin commandeur rütbesi;

    majeste romanya krali:

    m.constantin i.diamandy, tamyetkili ortaelçi;

    m.constantin contzesco, tamyetkili ortaelçi;

    rusya:

    m.nicholas ivanovitch iordansky;

    majeste sirplar, hirvatlar ve slovenler krali:

    m.dr.miloutine yovanovitch, bern'de olaganüstü temsilci ve tamyetkili ortaelçi;

    türkiye büyük millet meclisi hükümeti:

    ismet pasa, disisleri bakani, edirne milletvekili;

    dr.riza nur bey, saglik isleri ve sosyal yardim bakani, sinop milletvekili;

    hasan bey, eski bakan, trabzon milletvekili,

    bu temsilciler, yetki belgelerini gösterdikten ve bunlar usulüne uygun ve geçerli kabul edildikten sonra, asagidaki hükümler üzerinde anlasmaya varmislardir:

    madde 1

    bagitli yüksek taraflar, asagida, "boğazlar" ("détroits") genel teriminin kapsamina giren çanakkale boğazı'nda, marmara denizi'nde ve karadeniz boğazı'nda, denizden ve havadan geçis ve gidis-gelis serbestligi ilkesini kabul ve ilan etmekte görüs birligine varmislardir.

    madde 2

    boğazlar'dan barış zamaninda ve savas zamaninda, ticaret gemileriyle ticaret uçaklarinin ve savas gemileriyle savas uçaklarinin geçisi ve gidis-gelisi, bundan böyle asagidaki ek'in hükümleri uyarinca düzenlenmistir.

    ek

    bogazlar'dan ticaret gemileri ve uçaklariyla, savas

    gemileri ve uçaklarinin geçişine ilişkin

    kurallar

    ----------------

    1.

    hastane gemilerini, gezinti gemilerini ve balıkçı gemileriyle askeri olmayan uçakları da kapsamak üzere, ticaret gemileri.

    a) barış zamanında:

    bayrak ve yük ne olursa olsun, uluslararası saglık hükümleri saklı kalmak üzere hiç bir islem olmaksızın, kılavuz, fener, römorkör ya da dogrudan dogruya yapılan aynı nitelikte baska hizmetlere karşılık olanlar dısında, hiç bir vergi [resim] ya da harç alınmaksızın, üstelik türk hükümetince ayrıcalıklar tanınmıs [imtiyaz verilmis] kurumların ve isletmelerin bu konuda yararlandıkları haklara zarar gelmemek sartıyla, gündüz ve gece, gemilerin gidis-gelis ve geçisleri bakımından tam serbestlik.

    bu mali yükümlerin [rüsumun, droits] alınmasını kolaylastırmak için, boğazlar'dan geçen ticaret gemileri, türk hükümetince gösterilecek yerlere adlarinı, uyruklarını, tonajlarını ve gittikleri yeri bildireceklerdir.

    kılavuz almak istege baglıdır.

    b) savas zamanında türkiye tarafsız kalırsa:

    yukarıda belirtilen aynı sartlar içinde, gündüz ve gece, gidis-gelis ve geçis bakımından tam serbestlik. tarafsız bir devlet sıfatıyla türkiye'nin sahip oldugu haklar ve yükümlü bulundugu ödevler, suları ve havası türkiye'nin tarafsiz oldugu bir savas süresince barış zamanında oldugu gibi tam serbektlik içinde kalmasi gereken boğazlar'da gidis-gelisi engelleyecek herhangi bir tedbir almasına türkiye'yi yetkili kılmıs olmayacaktır.

    kılavuz almak istege baglıdır.

    c) savas zamanında, türkiye savasan bir devletse:

    tarafsız gemiler ve askeri olmayan tarafsız uçaklar için, bunlar özellikle düsmana savas kaçagı, düsman birlikleri ya da düsman uyrukları tasıyarak yardım etmiyorlarsa, gidis-gelis serbestligi. türkiye'nin bu gemileri ve uçaklari denetleme ve arama hakkı bulunacak ve bunun için, söz konusu uçaklar, türkiye'nin bu amaçla gösterecegi ve hazırlayacagı bölgelerde karaya ya da denize inmele yükümlü bulunacaktır. düsman gemilerine karsı devletler hukukunun kabul ettigi tedbirleri uygulama bakımından, türkiye'nin sahip oldugu haklar oldugu gibi kalmaktadır.

    türkiye, düsman gemilerinin boğazlar'ı kullanmalarını önlemek için gerekli görecegi her türlü tedbirleri almaga yetkili olacaktır. bununla birlikte, bu tedbirler, tarafsız gemilerin serbestçe geçisini önleyecek nitelikte olmayacaktır; türkiye, bu amaçla, söz konusu gemilere gerekli yönergeler [talimat] ve kılavuzlak saglamagı yükümlenir.

    2.

    yardımcı gemileri, asker tasıt gemilerini, uçak gemilerini, uçak gemilerini ve askeri uçakları da kapsamak üzere, savas gemileri.

    a) barış zamanında:

    bayrak ne olursa olsun, hiç bir islem, herhangi bir resim ya da harç olmaksızın, fakat kuvvetlerin toplamına iliskin olarak asagıdaki kısıtlamalar içinde, gece ve gündüz, tam geçis serbestligi.

    bir devletin karadeniz'e gitmek üzere boğazlar'dan geçirebilecegi en büyük kuvvet, karadeniz'de kıyısı olan devletlerden en kuvvetli donanması olan devletin, geçis sırasında karadeniz'de bulunan donanmasından daha büyük olmayacaktır; bununla birlikte, devletler, karadeniz'e her zaman ve her durumda, her biri 10,000 tonu geçmeyen üç gemiyi asmayacak bir deniz kuvveti göndermek hakkını saklı tutmaktadırlar.

    boğazlar'dan geçen gemilerin sayısı yüzünden türkiye'ye hiç bir sekilde bir sorumluluk düsmeyecektir.

    bu kuralın uygulanması olanagını saglamak için, 10 ncu maddede öngörülen boğazlar komisyonu, karadeniz'de kıyısı olan her devletten, her yıl 1 ocak ve 1 temmuz tarihlerinde, karadeniz'deki zırhlılarının (cuirassés), savas kruvazörlerinin (croiseurs de bataille), uçak gemilerinin (batiments porte-avions), kruvazörlerinin (croiseurs), muhriplerinin (destroyers), denazaltılarının ve baska her tip gemilerle deniz uçaklarının sayısını bildirmesini ve, bu bildiride bulunurken de, hizmette olan gemileri, mevcudu indirilmis, yedekte tutulan, onarım ve degisiklik görmekte bulunan gemileri, ayrı ayrı göstermesini isteyecektir.

    boğazlar komisyonu, bu bildirileri aldıktan sonra, ilgili devletlere, karadeniz'de en kuvvetli donanmanın kapsadıgı zırhlıların, savas kruvazörlerinin, uçak gemilerinin, muhriplerin, kruvazörlerin, denizaltıların ve uçaklarla -varsa- baska her tip gemilerin sayısını bildirecektir; ayrıca, bu donanmaya baglı bir geminin karadeniz'e girişi ya da oradan çıkısı yüzünden dogan degısiklikler de, hemen, ilgili devletlerin bilgisine sunulacaktır.

    boğazlar'dan karadeniz'e gitmek üzere geçirilecek bir deniz kuvvetinin hesaplanmasında yalnız hızmette olan savas gemileri göz önünde tutulacaktır.

    b) savas zamanında türkiye tarafsızsa:

    bayrak ne olursa olsun, hiç bir islem, resim ya da harç olmaksızın, 2 nci paragrafın (a) fıkrasında öngörülen aynı kısıtlamalar içinde, gündüz ve gece, tam geçis serbestligi.

    bununla birlikte, bu kısıtlamalar, savasan [muharip] bir devletin, karadeniz'de savasanlık [muhariplik] haklarına zarar verecek sekilde uygulanmayacaktır.

    tarafsız bir devlet sıfatıyla türkiye'nin hakları ve ödevleri, türkiye'nin tarafsız oldugu bir savas süresince suları ve havası barış zamanında oldugu gibi tam bir serbestlik içinde kalması gereken boğazlar'da gidis-gelisi engelleyebilecek herhangi bir tedbir alınmasına türkiye'yi yetkili kılmıs olmayacaktır.

    savasan devletlerin savas gemilerinin ve askeri uçaklarının, boğazlar bölgesinde herhangi bir yakalamaya [capture] kalkısmaları, denetim ve arama hakkını kullanmaları ve düsmanca herhangi bir davranısta bulunmaları yasak olacaktır.

    savas gemilerine, yiyecek almak ve onarımda bulunmak konularında, deniz savasında tarafsızlıga iliskin 1907 xiii ncü la haye sözlesmesi hükümleri uygulanacaktır.

    uçaklar için tarafsızlık kurallarına iliskin kuralları saptayacak uluslararası bir sözlesme yapılıncaya kadar, askeri uçaklara, boğazlar'da, xiii ncü la haye sözlesmesinin savas gemilerine tanıdıgı islemlere benzer islemde bulunulacaktır.

    c) savas zamanında, türkiye savasan bir devletse:

    tarafsız savas gemileri için hiç bir islem, resim ya da harç olmaksızın, 2 nci paragrafın (a) fıkrasında öngörülen aynı kısıtlamalar içinde, tam geçis serbestligi

    düsman gemileriyle uçaklarının boğazlar'dan yararlanmalarını önlemek üzere, türkiye'ce alınacak tedbirler, tarafsız gemilerle uçakların geçis serbestligine zarar vermeyecek nitelikte olacaktır; türkiye, bu amaçla, sözü geçen gemilere gerekli yönergeleri ve kılavuzlar saglamagı yükümlenir.

    tarafsız askeri uçaklar, boğazlar'dan, karsılasabilecekleri tehlikeli kendileri göze alarak, geçebileceklerdir; bunlara, nitelikleri anlasılmak üzere, denetleme hakkı (le droit d'enquête) uygulanacaktır. bunun için, sözü geçen uçaklar, türkiye'nin bu amaçla gösterecegı ve hazırlayacagı bölgelerde karaya ya da denize inmekle yükümlü bulunacaklardır.

    3.

    a) türkiye ile barış durumunda bulunan devletlerin denizaltıları boğazlar'dan ancak su yüzünden geçeceklerdir.

    b) gerek akdeniz'den gerek karadeniz'den gelen yabancı bir deniz kuvvetinin komutanı, komutası altında bulunup boğazlar'a girecek gemilerin sayısını ve adlarını, durmak zorunda olmaksızın, çanakkale boğazı'nın ya da karadeniz boğazı'nın agzında bir isaret istasyonuna (station de signaux) bildirecektir.

    türkiye, bu isaret istasyonlarını bildirecektir; bu bildiride bulununcaya kadar, yabancı savas gemileri için boğazlar'dan geçis serbestligi gene yürürlükte olacak ve bunların boğazlar'a girisleri bu yüzden gecikmeye ugratılmayacaktır.

    c) askeri uçaklarla askeri-olmayan uçaklar için işbu kurallarla öngörülen sartlar içinde, boğazlar üzerinden uçus izni, söz konusu uçaklar bakımından sunları da kapsamaktadır:

    1. boğazlar'ın dar geçitleri üzerinde onbeş kilometreye kadar bir toprak seridi üstünde uçus serbestligi:

    2. zorunlu inis halinde, türkiye'nin kıyılarına ya da karasularına inme serbestligi.

    4.

    savas gemilerinin geçis sürelerinin sınırlandırılması

    boğazlar'dan transit olarak geçes savas gemileri, hasar ya da deniz rizikosu (avaries ou fortune de mer) durumları dısında, geceleyın demırlemeyı ve gemı güvenlıgını saglamak ıçın gereklı süreyı de kapsamak üzere, hıç bır vakıt, geçıslerı ıçın gereklı olan zamandan daha uzun bır süre boğazlar'da duramayacaklardır.

    5.

    boğazlar ve karadeniz limanlarında durmak

    a. işbu ek'in 1 nci, 2 nci ve 3 ncü paragrafları, gemilerin, savas gemilerinin ve uçakların, boğazlar boyunca boğazlar'ın üstünden geçisine uygulanır ve türkiye'nin, limanlarını ve hava alanlarını aynı zamanda ziyaret edebilecek bir devletin savas gemileriyle askeri uçaklarının sayısına ve bunların kalıs sürelerine iliskin olarak, gerekli görecegi kuralları koyma hakkına halel vermez.

    b. karadeniz'de kıyısı olan devletlere de, kendi limanlarına ve hava alanlarına iliskin olarak, aynı haklar taninacaktir.

    c. tuna avrupa komisyonunda temsil edilmekte olan devletler, bu nehrin agızlarında ve kalas(a )galatz) kadar, stationnaires olarak bulundurmakta oldukları hafif [savas] gemileri, 2 nci paragrafta öngörülen gemilere eklenecek ve gerektigi zaman bu gemiler baskaları ile degistirilebilecektir.

    6.

    saglık bakamından korunmaya iliskin üzel hükümler

    içlerinde veba, kolera ya da tifüs olayları olan, ya da yedi günden beri böyle olaylar çıkmıs bulunan savas gemileriyle, bulasık bir limandan, beş kez yirmi dört saatten az bir süre içinde ayrılmıs bulunan gemiler boğazlar'dan karantinalı geçecekler ve boğazlar'ı bulastırmak olanagını kesin olarak ortadan kaldırmak üzere gerekli bütün koruma tedbirlerini, gemide bulunan bütün olanakları kullanarak almak zorunda olacaklardır.

    içlerinde bir hekim bulunan ve boğazlar'dan durmaksızın ya da yük bosaltmaksızın dogrudan dogruya geçen ticaret gemileri de böyle davranacaklardır.

    içlerinde hekim bulunmayan ticaret gemileri, boğazlar'a girmezden önce -boğazlar'da durmayacak olsalar bile- uluslararası saglık hükümlerinin gereklerini yerine getirmek zorunda olacaklardır.

    boğazlar'da bir limana ugrayan savas gemileriyle ticaret gemileri, bu limanda uygulanabilir uluslararası saglık hükümlerine baglı olacaklardır.

    madde 3

    boğazlar'da geçisi ve gidis-gelisi her türlü engelden serbest tutmak için, 4 ncü maddeden 9 ncu maddeye kadar olan maddelerde belirtilen tedbirler, boğazlar'ın sularına, kıyılarına, boğazlar'da bulunan ya da boğazlar'a yakın adalara da uygulanacaktır.

    madde 4

    asagıda gösterilen bölgeler ve adalar askerlikten arındırılacaktır:

    1. çanakkale boğazı ile karadeniz boğazı'nın, asagıdaki gibi sınırlandırılmıs bölgeleri boyunca iki kıyısı (ekli haritaya bakınız):

    çanakkale boğazı: kuzey-batı'da, gelibolu yarımadası ve saros (xéros) körfezi'nde bakla burnu'nun kuzey-dogusunda 4 kilometre uzaklıkta bulunan bir noktadan baslayarak, marmara denizi üzerindeki kumbagı'nda sona eren ve kavak'ın (bu yer dısarıda kalmaktadır) güneyinden geçen bir çizginin güney-dogusundaki bölge;

    karadeniz boğazı (istanbul'a iliskin özel rejim saklı kalmak üzere, madde 8): dogu'da, karadeniz boğazı'nın dogu kıyısından 15 kilometre uzaklıkta çizilmis bir çizgiye kadar uzanan bölge:

    batı'da, karadeniz boğazı'nın batı kıyısından 15 kılometre uzaklıkta çizilmis bir çizgiye kadar uzanan bölge.

    2. emir-ali adası dısarıda kalmak üzere, bütün marmara denizi adaları.

    3. ege denizi'nde, semadirek (semendirek, samothrace), limni (lemnos), imroz (imbros), bozcaada (tenedos), ve tavsan adaları (iles aux lapins).

    madde 5

    fransa, ingiltere, italya ve türkiye hükümetlerinden her birince birer üyesi atanacak, dört üyeli bir komisyon, 4 ncü maddenin 1 nci fıkrasında öngörülen bölgelerin sınırlarını yerınde saptamak üzere, işbu sözleşmenın yürürlüğe giriş tarihinden 15 gün sonra toplanacaktır.

    komisyonda temsilcileri bulunan hükümetlerden her biri, kendi temsilcilerinin hakkı olan ödeneklerini kendisi verecektir.

    komisyon islemesinin gerekli kılacagı genel harcamalar, temsil edilen devletler arasında esit olarak paylasılacaktır.

    madde 6

    istanbul'a iliskin olarak 8 nci maddedeki hükümler saklı kalmak üzere, askerlikten arındırılacak bölgelerde ve adalarda, hiç bir istihkam, yere baglı [sabit] topçu tesisleri, ısıldak tesisleri, denizaltı isleyen araçlar, hiç bir askeri havacılık tesisi ve hiç bir deniz üssü bulunmayacaktır.

    buralarda asayisin korunması için gerekli bulunan ve silahları, her türlü topçuluk dısarıda kalmak üzere, tüfek, rövolver, kılıç ve her 100 kisiye dört hafif makineli tüfekten olusacak, polis ve jandarma kuvvetlerinden baska hiç bir silahlı kuvvet bulunmayacaktır.

    askerlikten arındırılmıs bölgelerin ve adaların karasularında, denizaltı gemisinden baska, deniz altında isleyen hiç bir araç bulunmayacaktır.

    yukarıdaki hükümlere halel gelmeksizin, türkiye, türk ülkesinin askerlikten arındırılmıs bölgelerinden ve adalarından ve türk donanmasının demirleme hakkı olan bu yerlerin karasularından silahli kuvvet geçirmek hakkını elinde tutacaktır.

    p>bundan baska, türk hükümetinin, boğazlar'da uçaklar ve balonlarla, denizin yüzünü ve dibini gözetlemeye hakkı olacaktır. türk uçakları, boğazlar'ın suları ve türk ülkesinin askerlikten arındırılmıs bölgeleri üzerinde, her zaman, uçabilecekler ve buraların her yerine, karaya ve denize, serbestçe inebileceklerdir.

    türkiye ve yunanistan, askerlikten arındırılmıs bölgelerde ve bunların karasularında, silah altına alınacakların egitimi için, bu bölgeler dısından gerekecek personeli getirip götürmege de yetkili olacaklardır.

    türkiye ve yunanistan, kendi ülkelerinin askerlikten arındırılmıs bölgelerinde, her türlü telgraf, telefon ve optik araçlarla gözetleme ve haberlesme sistemi kurmaga yetkili olacaklardır. yunanistan, askerlikten arındırılmıs yunan adalarının karasularından donanmasını geçirebilecek, fakat bu suları türkiye'ye karsı hareket üssü olarak, ya da bu amaçla, kara ya da deniz kuvvetleri yıgmak için kullanmayacaktır.

    madde 7

    marmara denizi sularına, denizaltı gemileri dışında, deniz altında işleyen hiç bir araç konulmayacaktır.

    türk hükümeti, marmara denizi'nin avrupa [rumeli] kıyıları bölgesine, ya da karadeniz boğazı'nin askerlikten arındırılmış bölgesinin doğusunda darıca'ya kadar anadolu kıyıları bölgesine, boğazlar'dan geçise engel olabilecek nitelikte yere bağlı [sabit] hiç bir top bataryası ya da torpil atıcı yerleştiremeyecektir.

    madde 8

    istanbul (stamboul), beyoğlu, galata, adalar ve bitişik dolaylarını kapsamak üzere istanbul (constantinople) ile çevresinde, başkentin ihtiyaçlarını karşılamak üzere en çok 12.000 kişilik bir garnizon bulunabilecektir. istanbul'da bir tersane ile bir deniz üssü bulundurulabilecektir.

    madde 9

    savaş çıktığı zaman, türkiye ya da yunanistan, savaşan devlet haklarını kullanarak, yukarıda öngörülen askerlikten arındırma durumunda degisiklik yapacak olurlarsa, barışla birlikte, işbu sözlesmede öngörülen rejimi yeniden yürürlüge koymakla yükümlü olacaklardır.

    madde 10

    istanbul'da, 12 nci maddede belirtildigi üzere, bir uluslararası komisyon kurulacak ve bu komisyon "boğazlar komisyonu" (commission des détroits) adını alacaktır.

    madde 11

    komisyon, yetkilerini, boğazlar'ın suları üzerinde kullanacaktır.

    madde 12

    komisyon, bir türk temsilcisinin baskanlıgı altında, işbu sözlesmenin imzacı devletlerin olmaları bakımından, fransa, ingiltere, italya, japonya, bulgaristan, yunanistan, romanya, rusya ve sırp-hırvat-sloven devleti temsilcilerinden kurulu olacaktır.

    amerika birlesik devletleri bu sözlesmeye katılırsa, komisyonda bir temsilci bulundurmaya hakkı olacaktır.

    aynı hak, işbu maddenin 1 nci fıkrasında adları geçmeyen karadeniz'e kıyıdas öteki bagımsız devletler için de, aynı sartlar içinde, saklı tutulacaktır.

    madde 13

    komisyonda temsilci bulunduran hükümetler, kendi temsilcilerinin hakkı olabilecek ödenekleri kendileri vereceklerdir. komisyonun her çesit ek harcamaları, milletler cemiyetinin giderlerini bölüsmek üzere saptanmıs oranlar içinde, sözü geçen hükümetler arasında paylasılacaktır.

    madde 14

    komisyon, 2 nci maddeye baglı ek'in 2 nci, 3 ncü ve 4 ncü paragrafları konusu olan, savas gemilerinin ve askeri uçakların geçisine iliskin hükümlerin geregi gibi göz önünde tutulup tutulmadıgına bakmakla görevli olacaktır.

    madde 15

    boğazlar komisyonu, görevini, milletler cemiyetinin koruyuculugu altında yapacak ve bu cemiyet her yıl çalısmalarını gösteren bir rapor verecek, ayrıca, ticaret bakımından ve gemilerin gidis-gelisine iliskin bütün bilgileri sunacaktır. komisyon, bu amaçla, boğazlar'da gemilerin gidis-gelisi sorunuyla ugrasan türk hükümeti servisleriyle iliski kuracaktır.

    madde 16

    komisyon, görevinin yerine getirilmesi için gereken yönetmelikleri yapmaya yetkili olacaktır.

    madde 17

    işbu sözlesmenin hükümleri, türkiye'nin, türk sularında donanmasını serbestçe dolastırma hakkına halel vermeyecektir.

    madde 18

    boğazlar'ın ve boğazlar'a komsu bölgelerin askerlikten arındırılmasının, türkiye için, askerlik açısından haklı gösterilmez bir tehlike yaratmamasını ve savas eylemlerinin boğazlar'ın serbestligini, ya da askerlikten arındırılmıs bölgelerin güvenlik ve asayisini tehlikeye düsürmemesini isteyen bagıtlı yüksek taraflar, asagıda hükümler üzerinde anlasmaya varmıslardır:

    geçis serbestligine iliskin hükümlere bir aykırılık islenirse, ya da beklenmez bir saldırı ve savas eylemleri yüzünden, gemilerin boğazlar'da gidis-gelis serbestligi ya da askerlikten arındırılmıs bölgelerin güvenligi tehlikeye düsecek olursa, bagıtlı yüksek taraflar ve her halde fransa, ingiltere, italya ve japonya, bu konuda milletler cemiyetinin kararlaştıacağı bütün tedbirlere basvurarak, bu eylemleri elbirligiyle önleyeceklerdir.

    yukarıdaki fıkrada öngörülen davranısı gerektiren eylemler sona erer ermez, boğazlar statüsü, işbu sözlesme hükümleriyle düzenlendigi üzere, yeniden kesinlikle uygulanacaktır.

    boğazlar'ın askerlikten arındırılmasına ve serbestligine iliskin hükümlerin tamamlayıcı bir parçası olan işbu hüküm, bagıtlı yüksek tarafların, milletler cemiyeti misakı uyarınca söz konusu olabilecek haklarına ve yükümlerine halel vermez.

    madde 19

    bagıtlı yüksek taraflar, işbu sözlesmeyi imzalamamıs devletlerin sözlesmeye katılmalarını saglamak için bütün çabalarını göstereceklerdir.

    bu katılma, diplomasi yoluyla, fransa cumhuriyeti hükümetine bildirilecek ve bu hükümet de, bunu, imzacı ya da katılmıs bütün devletlere bildirecektir. katılma, fransız hükümetince yapılacak bildirme tarihinden baslayarak geçerli olacaktır.

    madde 20

    işbu sözlesme onaylanacaktır.

    onama belgeleri mümkün olan en kısa süre içinde paris'de sunulacaktır.

    işbu sözlesme, barış andlaşmasının imzacılarından olmayan ve bu ana kadar işbu sözlesmeyi henüz onaylamamıs bulunan devletler için, bugünkü tarihli barış andlaşmasıyla aynı sartlar içinde yürürlüge girecektir; işbu sözlesme, bu devletler, fransa cumhuriyeti hükümetince öteki bagıtlı devletlere bildirilecek olan onama belgelerini sundukça, [onlar bakımından da] yürürlüge girecektir.

    bu hükümetlere olan inançla, yukarıda adları yazılı tamyetkili temsilciler, işbu sözlesmeyi imzalamıslardır.

    lausanne'da, 24 temmuz 1923 tarihinde, yalnız bir nusha olarak düzenlenmistir. bu nusha, fransa cumhuriyeti hükümetinin arsivlerine konulacak ve bu hükümet, imzacı devletlerden her birine, bunun dogrulugu onaylanmıs birer örnegini verecektir.

    (l.s.) horace rumbold

    (l.s.) pellé

    (l.s.) garroni

    (l.s.) g.c.montagna

    (l.s.) k.otchiai

    (l.s.) b.morphoff

    (l.s.) stancioff

    (l.s.) e.k.vénisélos

    (l.s.) d.caclamanos

    (l.s.) const. diamandy

    (l.s.) const. contzesco

    (l.s.) m.ismet

    (l.s.) dr.riza nur

    (l.s.) hasan

    iii. trakya sinirina iliskin

    sözlesme

    24 temmuz 1923 tarihinde imzalanmistir.

    -----------------

    ingiliz imparatorlugu, fransa, italya, japonya, bulgaristan, yunanistan, romanya, sirp-hirvat-sloven devleti ve türkiye, trakya sınırları üzerinde barışın korunması kaygısıyla,

    ve bugün imzalanan barış andlaşmasının 24 ncü maddesinde öngörüldügü gibi, bu amaçla birtakım özel tedbirlerin karşılıklı olarak alınmasını gerekli sayarak,

    bu konuda bir sözlesme yapmayı kararlastırmıslar ve asagıda yazılı tamyetkili temsilcilerini atamıslardır:

    majeste büyük-britanya ve irlanda birlesik-kralligi ve denizler ötesi ingiliz ülkeleri krali, hindistan imparatoru:

    çok sayın sir horace george montagu rumbold, baronet, g.c.m.g., istanbul'da yüksek-komiser;

    fransa cumhurbaskani:

    korgeneral sayın maurice pellé, fransa büyükelçisi, cumhuriyet'in dogu'da yüksek-komiseri, légion d'honneur ulusal nisanının grand officier rütbesi:

    majeste italya krali:

    sayın marki gamille garroni, krallık senatörü, italya büyükelçisi, istanbul'da yüksek-komiser, saints maurice et lazare nisanlarıyla couronne d'italie nisanının grand-croix rütbesi;

    m.jules césar montagna, atina'da olaganüstü temsilci ve tamyetkili ortaelçi, saints maurice et lazare nisanlarının commandeur rütbesi, couronne d'italie nisanının grand officier rütbesi:

    majeste japonya imparatoru:

    m.kentaro otchiai, jusammi, soleil levant nisanının birinci sınıf rütbesi, roma'da olaganüstü ve tamyetkili büyükelçi;

    majeste bulgarlar krali:

    m.bogdan marphoff, demiryolları, posta ve telgraf isleri eski bakanı;

    m.dimitri stancioff, hukuk doktoru, londra'da olaganüstü temsilci ve tamyetkili ortaelçi, saint-alexandre nisanının grand-croix rütbesi;

    majeste yunanlilar krali:

    m.eleftherios k.veniselos, eski basbakan, sauveur nisanının grand-croix rütbesi;

    m. démètre caclamanos, londra'da tamyetkili ortaelçi, sauveur nisanının commandeur rütbesi;

    majeste romanya krali:

    m.constantin i.diamandy, tamyetkili ortaelçi;

    m.constantin contzesco, tamyetkili ortaelçi;

    majeste sirplar, hirvatlar ve slovenler krali:

    m.dr.miloutine yovanovitch, bern'de olaganüstü temsilci ve tamyetkili ortaelçi;

    türkiye büyük millet meclisi hükümeti:

    ismet paşa, dışişleri bakanı, edirne milletvekili;

    dr.riza nur bey, sağlık işleri ve sosyal yardım bakanı, sinop milletvekili;

    hasan bey, eski bakan, trabzon milletvekili.

    temsilciler, yetki belgelerini gösterdikten ve bu belgeler usulüne uygun ve geçerli kabul edildikten sonra, asagıdaki hükümler üzerinde anlasmaya varmıslardır:

    madde 1

    ege denizi'nden karadeniz'e kadar, türkiye'yi bulgaristan ve yunanistan'dan ayıran sınırların her iki yanındaki topraklar, asagıdaki sınırlar içinde ve yaklasık olarak otuz kilometre genisliginde olmak üzere, askerlikten arındırılacaktır (ekli haritaya bakılması).

    1. türk ülkesinde, ege denizi'nden karadeniz'e kadar:

    bugünkü tarihle imza edilen barış andlaşmasının 2 nci maddesinin 1 nci ve 2 nci paragraflarında tanımlanan, türkiye'nin yunanistan ve bulgaristan ile olan sınırına oldukça kosut [paralel] bir çizgi. bu çizgi, kırk-kilise bölgesinde, kırk-kilise kasabasını ve bu kasabanın merkezinden 5 kilometre yarıçapında bir çevreyi askerlikten arındırılmıs bölge dısında bırakmak sartıyla, bu sınırdan en az 30 kılometre uzaklıkta çızılecektır. bu çızgı, ege denızı'nde ıbrıce burnu'ndan (cap ıbrıje-burnu) baslayarak karadeniz'de serbes burnu'nda (cap serbes-burnu) sone erecektir.

    2. yunan ülkesinde, ege denizi'nden yunan-bulgar sınırına kadar:

    makri burnu'nun (cap makri) ucundan (makri kasabası dısarıda kalmak üzere) baslayarak, kuzeye dogru tahtalı'ya kadar meriç'in akım yoluna oldukça kosut bir dogrultuda gittikten sonra, meherkoz'un dogusundan geçerek küçük derbend'in yaklasık onbeş kilometre batısında, yunan-bulgar sınırında saptanacak bir noktaya ulasan çizgi.

    3. bulgar ülkesinde, yunan-bulgar sınırından karadeniz'e kadar:

    yukarıda tanımlanan noktadan baslayarak, edirne yolunu papas-köy'ün beş kilometre batısında kosü-kavak'da (kossukavak) kestikten sonra, yunan bulgar sınırıyla türk-bulgar sınırından en az 30 kilometre uzaklıktan geçerek ve yalnız harmanlı bölgesinde harmanli kasabasını ve bu kasabanın merkezinden beş kilometre yarıçapında bir çevreyi askerlikten arındırılmıs bölgenin dısında bırakmak sartıyla, karadeniz'de anberler'in kuzey-batısında bulunan körfezin en içerlek bir noktasinda sona erecek çizgi.

    madde 2

    işbu sözlesmenin yürürlüge girişinden baslayarak onbeş gün içinde kurulacak bir sınırlandırma komisyonu, 1 nci maddede tanimlanan sınırı toprak [arazi] üzerinde saptamak ve çizmekle görevlendirilecektir. bu komisyon, fransa ingiliz imparatorlugu, italya, bulgaristan, yunanistan ve türkiye'nin -her devletten birer temsilci olmak sartiyla- atayacaklari temsilcilerden kurulacaktir. bulgar, yunan ve türk ülkelerinde kendilerine düsen islemlere katilacaklardir; bununla birlikte, bu islemlerin sonucu olarak ortaya çikacak çalismanin tümü, komisyonun genel oturumunda karara baglanacak ve tutanaga geçirilecektir.

    madde 3

    birinci maddede tanimlanan bölgelerin askerlikten arindirilmasi, asagidaki hükümler uyarinca yapilacak ve bu hükümlere bagli kalacaktir:

    1. bu bölge içinde simdi varolan gerek sürekli tahkimat, gerekse sahra tahkimati niteligindeki bütün tesisler, ülkesinde bulunduklari devletçe silahtan arindirilacak ve sökülecektir. söz konusu bölgede bu çesit hiç bir yeni tesis yapilmayacak, hiç bir silah deposu kurulmayacaktir; kara, deniz ve hava kuvvetlerine iliskin olarak, saldiri ya da savunma amacina yönelmis, baska hiç bir tesis de kurulmayacaktir.

    2. jandarma, polis, gümrük memurlari, sınır bekçileri gibi, iç düzeni saglamak ve sınırlari göz altinda tutmak için gerekli özel unsurlar disinda silahli hiç bir kuvvet ne konaklayabilecek ne de dolasabilecektir.

    hiç bir hava gücü bulunmamasi zorunlu olan bu özel unsurlarin mevcudu asagidaki sayilari asmayacaktir:

    a) türk ülkesinin askerlikten arindirilmis bölgesinde toplam olarak 5.000 kisi;

    b) yunan ülkesinin askerlikten arindirilmis bölgesinde toplam olarak 2.500 kisi;

    c) bulgar ülkesinin askerlikten arindirilmis bölgesinde toplam olarak 2.500 kisi.

    bunlarin silahlari -her çesit top yasak olmak üzere- yalniz rövolver, kiliç ve tüfekle, her 100 kisi basina 4 makineli tüfek olacaktir.

    bu hükümler, 27 kasim 1919 tarihli neuilly andlaşması uyarinca bulgaristan'a düsen yükümlere halel getirmeyecektir.

    3. askerlikten arindirilmis bölge üzerinde -bayragi ne olursa olsun- kara ya da deniz askeri uçaklarinin uçmalari yasaktir.

    madde 4

    işbu sözlesmede ülkesi söz konusu edilen sınırdas devletlerden birinin, işbu hükümlere uyulmasi konusunda öne sürecegi herhangi bir istemi olursa, bu devlet, istemini milletler cemiyeti meclisine bildirecektir.

    madde 5

    işbu sözlesme onaylanacaktir.

    onaylama belgeleri en kisa süre içinde paris'de sunulacaktir.

    işbu sözlesme, bulgaristan, yunanistan ve türkiye'ce onaylanir onaylanmaz yürürlüge girecektir. özel bir tutanakta bu onamalar belirtilecektir. işbu sözlesmeyi bu anda henüz onaylamamis olan öteki devletler bakimindan, bu devletler onama belgelerini sundukça, sözlesme yürürlüge girecektir; fransa cumhuriyeti hükümeti, bu devletlerin onama belgelerini sunduklarini, öteki bagitli devletlere bildirecektir.

    japon hükümeti, onamanin yapilmis oldugunu paris'deki diplomatik temsilcisi araciligiyla fransa cumhuriyeti hükümetine bildirmege yetkili olacak ve, bu durumda, japon hükümeti onama belgesini mümkün olan en kisa süre içinde gönderecektir.

    bu hükümlere olan inançla, yukarıda adlari belirtilen tamyetkili temsilciler, işbu sözlesmeyi imzalamislardir.

    lausanne'da, 24 temmuz 1924 tarihinde, yalniz bir nusha olarak düzenlenmistir; bu nusha fransa cumhuriyeti hükümetinin arsivlerine konulacak ve bu hükümet, imzaci devletlerden her birine, bunun, dogrulugu onaylanmis birer örnegini verecektir.

    (l.s.) horace rumbold

    (l.s.) pellé

    (l.s.) garroni

    (l.s.) g.c.montagna

    (l.s.) k.otchiai

    (l.s.) b.morphoff

    (l.s.) stancioff

    (l.s.) e.k. vénisélos

    (l.s.) d.caclamanos

    (l.s.) const. diamandy

    (l.s.) const. contzesco

    (l.s.) m. ismet

    (l.s.) dr.riza nur

    (l.s.) hasan

    iv. yerlesmeye ve yargi yetkisine iliskin sözlesme 24 temmuz 1923 tarihinde imzalanmistir.

    ----------------

    bir yandan,

    ingiliz imparatorlugu, fransa, italya, japonya, yunanistan, romanya, sirp-hirvat-sloven devleti

    ve öte yandan,

    türkiye,

    türkiye'de öteki bagitli devletler uyruklarınin yerlesme [ikamet, établissement] sartlariyla, bu devletlerin ülkelerinde türk uyruklarınin yerlesme sartlarini ve yargi yetkisine (compétence judiciaire) iliskin birtakim sorunlari çagdas devletler hukuku (droit des gens moderne) uyarinca düzenlemek isteyerek,

    bu amaçla bir sözlesme yapmagi kararlastirmislar ve adlari asagida yazili tamyetkili temsilcilerini atamislardir:

    majeste büyük-britanya ve irlanda birlesik-kralligi ve denizler ötesi ingiliz ülkeleri krali, hindistan imparatoru:

    çok sayin sir horace george montagu rumbold, baronet, g.c.m.g., istanbul'da yüksek-komiser;

    fransa cumhurbaskani:

    korgeneral sayin maurice pellé, fransa büyükelçisi, cumhuriyet'in dogu'da yüksek-komiseri, légion d'honneur ulusal nisaninin grand officier rütbesi;

    majeste italya krali:

    sayin marki camille garroni, krallik senatörü, italya büyükelçisi, istanbul'da yüksek-komiser, saints maurice et lazare nisanlariyla couronne d'italie nisaninin grand-croix rütbesi;

    m.jules césar montagna, atina'da olaganüstü temsilci ve tamyetkili ortaelçi, saints maurice et lazare nisanlarinin commandeur rütbesi, couronne d'italie nisaninin grand officier rütbesi;

    majeste japonya imparatoru:

    m.kentaro otchiai, jusammi, soleil levant nisaninin birinci sinif rütbesi, roma'da olaganüstü ve tamyetkili büyükelçi;

    majeste yunanlilar krali:

    m.eleftherios k.veniselos, eski basbakan, sauveur nisaninin grand-croix rütbesi;

    m.démètre caclamanos, londra'da tamyetkili ortaelçi, sauveur nisaninin commandeur rütbesi;

    majeste romanya krali:

    m.constantin i. diamandy, tamyetkili ortaelçi;

    m.constantin contzesco, tamyetkili ortaelçi;

    majeste sirplar, hirvatlar ve slovenler krali:

    m.dr.miloutine yovanovitch, bern'de olaganüstü temsilci ve tamyetkili ortaelçi;

    türkiye büyük millet meclisi hükümeti:

    ismet pasa, disisleri bakani, edirne milletvekili;

    dr.riza nur bey, saglik isleri ve sosyal yardim bakani, sinop milletvekili;

    hasan bey, eski bakan, trabzon milletvekili.

    temsilciler, yetki belgelerini gösterdikten ve bu belgeler usulüne uygun ve geçerli kabul edildikten sonra, asagidaki hükümler üzerinde anlasmaya varmislardir:

    bölüm i

    yerlesme sartlari

    --------------

    madde 1

    işbu bölümdeki hükümlerden her birinin türkiye'de öteki bagitli devletlerin uyruklarına ve ortaklıklarına [sirketlerine] uygulanmasi, işbu devletlerin ülkelerinde türk uyruklarına ve ortaklıklarına tam bir karşılıkli islem [mütekabiliyet, réciprocité] uygulanmasi sartina baglidir.

    bu devletlerden biri, kanunlari yüzünden ya da baska bir nedenle, söz konusu hükümlerden herhangi biri için karşılıkli islemde bulunmayi reddedecek olursa, bu devletin uyrukları ve ortaklıkları da türkiye'de ayni hükümden yararlanamayacaklardir.

    işbu maddenin uygulanmasinda, dominion'lar, sömürgeler ve bagitli devletlerin korumasi altina konmus ülkeler, tek tek, bagitli ülkeler (pays contractants) gibi sayilacaktir.

    kesim i

    giris ve oturma

    -----------------

    madde 2

    türkiye ülkesinde, öteki bagitli devletlerin uyrukları, kisileri ve mallari bakimindan, ortak devletler hukuku (droit international commun) uyarinca kabul ve islem göreceklerdir. söz konusu uyruklar, kisileri, mallari, haklari ve çikarlari bakimindan, türkiye'de, ülke kanunlarinin ve makamlarinin en tam ve sürekli korumasindan yararlanacaklardir. göç konusundaki hükümlere halel gelmeksizin, bu uyruklar, türkiye'ye giris ve orada yerlesme bakimindan tam bir özgürlük [serbestlik] içinde olacaklar ve böylece, ülkede yürürlükte olan kanunlara ve yönetmeliklere [tüzüklere] uygun davranmak sartiyla, türkiye'ye gidip-gelebilecekler ve orada oturabileceklerdir.

    madde 3

    türkiye'de, öteki bagitli devletler uyruklarınin, ülke kanunlarina ve yönetmeliklerine [tüzüklerine] uygun davranmak sartiyla, her çesit tasınır ya da tasinmaz mal edinmege, bunlari mülkiyetlerinde tutmaga ya da baskasina geçirmege haklari olacaktir; özellikle, bu mallari satis, degis-tokus, bagis, vasiyet ya da baska herhangi bir biçimde kullanabilecekleri gibi, bu mallari yasa uyarinca miras, bagis ya da vasiyet yoluyla da edinebileceklerdir.

    madde 4

    türkiye'de, öteki devletler uyruklarınin, ve buna karşılık da, bu devletlerin ülkelerinde türk uyruklarınin çesitli ticaret, meslek ya da endüstri kollarinda çalismalari, işbu sözlesmenin yürürlüge giris tarihinden baslayarak oniki ay içinde, türkiye ile söz konusu devletler arasında yapilacak özel sözlesmelere konu olacaktir.

    surasi kararlastirilmistir ki, söz konusu sözlesmelerin yapilmasina kadar, 1 ocak 1923 tarihindeki statu quo sakli tutulacak ve sözü edilen oniki aylik sürenin sone erisinde sözlesme yapilamazsa, bireylerin [özel kisilerin] 1 ocak 1923 tarihindeki kazanilmis [muktesep] haklarina saygi göstermek sartiyla, bagitli devletlerden her biri davranis özgürlügünü yeniden elde edecektir.

    madde 5

    tasima ortaklıklarıyla [nakliye sirketleriyle] sigorta ortaklıklarıni da kapsamak üzere, bagitli devletlerden birinin ülkesinde geregi gibi kurulmus bulunan ortaklıklar, türkiye'de de taninacaklardir.

    bunlar, kuruluslari, hukuk açisindan yetenekleri ve mahkemelerde taraf olmalari [dava haklari] konularinda, kendi ulusal kanunlarina göre islem göreceklerdir.

    bu ortaklıklar, türkiye ülkesinde yerlesebilecekler ve kurulduklari ülke uyruklarınin girisebilecekleri ve söz konusu ülkede ulusal ortaklıklara yasaklanmamis her çesit ticaret ya da endüstri islerini yapabileceklerdir. bu ortaklıklar, türkiye'de islerini, kamu düzenine iliskin hükümlere uygun davranmak sartiyla, serbestçe yürütebilecekler ve bu bakimdan benzer her ulusal ortaklıkla ayni haklardan yararlanacaklardir.

    söz konusu ortaklıkların, ülke kanunlarina ve yönetmeliklerine [tüzüklerine] uygun davranmak sartiyla, her çesit tasınır mal edinmege, bunlari mülkiyetlerinde tutmaga ya da baskalarina geçirmege haklari olacaktir; ortakligin isleyebilmesi için gereken tasinmaz mallar bakimindan ayni hüküm uygulanacaktir; ancak, tasinmaz mal edinimi ortakligin kurulus amaci olmamak gerekir.

    madde 6

    türkiye'de, öteki bagitli devletlerin uyrukları, askerlik hizmetine iliskin kanunlara bagli olmayacaklardir. söz konusu uyruklar, askerlik hizmeti yerine sayilacak her türlü hizmetten, her çesit yükümden ya da mali yükümden (vergiden) bagisik olacaklardir.

    kamu yararina oldugu yasalara uygun olarak kabul edilmis bir nedene dayanmadikça ve bu durumda da kendilerine adaletli ve önceden [pesin] ödenecek bir zarar-giderim [tazminat] verilmedikçe, söz konusu uyrukların mallari kamulastirilamayacak ya da bu uyruklar mallarindan yararlanma haklarindan, geçici bile olsa, yoksun biraktirilmayacaklardir. önceden ilan edilmedikçe, hiç bir kamulastirma yapilmayacaktir.

    madde 7

    türkiye, gerek kanuna dayanan bir mahkeme karari, gerek ahlak, saglik ve dilencilik kolluguna [zabitasina] iliskin kanunlar ve yönetmelikler [tüzükler] uyarinca, gerekse devletin iç ve dis güvenligiyle ilgili nedenlerle, öteki bagitli devletlerin uyruklarıni, her birine teker teker uygulanacak tedbirlerle, yurtdisi etme hakkıni sakli tutar; öteki bagitli devletler, bunlari ve ailelerini her zaman geri almagi yükümlenirler.

    yurtdisi etme [tard ve teb'it, expulsion] saglik ve insanlik kurallarina uygun olarak yapilacaktir.

    kesim 2

    vergilere iliskin hükümler

    -----------------

    madde 8

    türk ülkesinde oturmak ve yerlesmek bakimindan oldugu kadar, öteki bagitli devletlerin uyruklarına, 4 ncü maddede belirtilen sartlar uyarinca, türkiye'de izin verilen her çesit ticaret, meslek, endüstri ve isletme, ya da ne nitelikte olursa olsun, herhangi bir is yapabilmeleri için, söz konusu uyruklara, niteligi ve adi ne olursa olsun, türk uyruklarına uygulananlardan baska ya da daha agir hiç bir vergi, resim ya da mali yüküm uygulanmayacaktir.

    söz konusu devletlerin uyruklarından, yurt disinda yerlesmis olup da, türk ülkesinden geçisleri sirasinda herhangi bir is tutacak olanlara, ayni nitelikte ve ayni önemde bir is yapan türk uyruklarıyla, türkiye'de yerlesmis yabancilarin, ülkede uygulanmakta olan hükümler uyarinca, bagli olduklari vergi, resim ve mali yükümlerden -niteligi ve adi ne olursa olsun- baskasi ya da daha agiri uygulanmayacaktir.

    söz konusu devletler uyruklarınin türk ülkesindeki mallari, haklari ve çikarlari, bunlarin edinimi elde bulundurulmasi ya da bunlardan yararlanma bakimindan oldugu kadar, bunlari baskasina birakma, bunlarin degis-tokusu ya da miras yoluyla baskasina geçirilmesi bakimindan da, türk uyruklarınin mallarina, haklarina ve çikarlarina uygulananlardan baska ya da daha agir, hiç bir mali yüküm, resim, dolayli ya da dogrudan bir vergi uygulanmayacaktir.

    madde 9

    tasima )transport) ortaklıklarıyla sigorta ortaklıklarıni da kapsamak üzere, öteki bagitli devletlerden birinin kanunu uyarinca kurulmus ve işbu sözlesmenin 5 nci maddesi uyarinca türkiye'de yerlesmis ya da orada is yapan ticaret, endüstri ve maliye ortaklıklarına, türk kanununa göre, türkiye'de kurulmus ayni nitelikteki ortaklıklara uygulananlardan baska ya da daha agir -ne nitelikte ya da nasil bir adla olursa olsun- hiç bir vergi, resim ya da mali yüküm uygulanmayacaktir.

    söz konusu ülkelerin firmalarina ya da ortaklıklarınin, 5 nci maddede öngörülen sartlar içinde, türkiye'de yerlesmis bulunan ya da türkiye'de is yapan kollarina, subelerine, ajanslarina [acentalarina] ya da baska temsilciliklerine de ayni hükümler uygulanacaktir; surasi kararlastirilmistir ki, işbu firmalarin ve ortaklıkların yönetim merkezleri türkiye disinda bulunmaktaysa, söz konusu kollar, subeler, ajanslar ya da baska temsilcilikler ancak türkiye'de yatirilmis gerçek sermayeleri üzerinden, ya da, vergi uygulanacak sermaye açiklanamaz ya da denetlenemez ise, bu sermayeyi kestirmege yarayabilecek olan gerçek kazanç ve gelirler üzerinden vergiye baglanacaklardir.

    madde 10

    türk hükümeti, niteligi ve adi ne olursa olsun, vergi bagisikliklari koyacak olursa, bu bagisikliklar türk uyruklarına ve türk kanunlari uyarinca kurulmus ortaklıklara oldugu kadar, öteki bagitli devletlerin türkiye'de yerlesmis uyruklarına ya da ortaklıklarına da uygulanacaktir.

    bu hüküm, devletçe kurulmus kurumlara ya da bir kamu hizmeti ayricaligi sahiplerine taninan vergi bagisiklarindan yararlanmak istemek üzere, öne sürülemeyecektir.

    madde 11

    8 nci maddeden 10 maddeye kadar olan maddelerde öngörülen bütün konularda, türkiye'de, öteki bagitli devletlerin uyruklarına, il yönetimlerince ya da yerel yönetimlerce yükletilebilecek mali yükümler, resimler ve vergiler, türk uyruklarına uygulananlardan baska ya da daha agir olmayacaktir.

    madde 12

    türkiye'de yerlesmis ya da türkiye'de is yapan öteki bagitli devletlerin uyruklarına ya da bunlarin türk ülkesindeki mallarina, haklarina ve çikarlarina ve söz konusu devletlerden birinin kanunu uyarinca kurulmus olup da türkiye'de yerlesmis bulunan ya da türkiye'de is yapan ortaklıklara, bunlarin kollarina, subelerine ya da ajanslarina, savas durumunda bile, hiç bir zorunlu borçlanma (emprunt forcé) ya da olaganüstü varlik [servet] vergileri (prélevement exceptionnel sur la fortune) yükletilmeyecektir.

    madde 13

    kapitülasyonlara son verilmis oldugu için, türkiye, yabanci devletlerin uyruklarına, kendi uyruklarına sagladigindan daha elverisli bir islemde bulunmayacak ve yukarıdaki hükümlerde öngörülen konular bakimindan, kendi uyruklarıyla öteki bagitli devletlerin uyruklarına esit islemde bulunma ilkesini uygulayacaktir.

    bölüm ii

    yargi yetkisi

    ------------

    madde 14

    türkiye'de, öteki bagitli devletlerin uyrukları, ve buna karşılık, söz konusu devletlerin ülkelerinde türk uyrukları, 18 nci madde hükümleri sakli kalmak sartiyla, ülke mahkemelerine, ülke uyruklarıyla her bakimdan ayni sartlar altinda, serbestçe basvurabilecekler, davaci ya da davali olabileceklerdir.

    madde 15

    16 nci madde hükmü sakli kalmak sartiyla, türkiye ile öteki bagitli devletler arasındaki iliskilerde, her konuda, yargi yetkisine iliskin sorunlar, devletler hukuku (droit international) ilkeleri uyarinca çözüme baglanacaktir.
  • disisleri bakanligi internet sitesinde neden metni bulunmadigini merak ettigim antlasma.
  • rumini sarayinda imzalanmistir.