şükela:  tümü | bugün
  • 11. yüzyılda yaşamış bizanslı devlet görevlisi ve tarihçi. adından da anlaşılacağı gibi antalya doğumludur. malazgirt savaşı'nın da canlı tanığı olan bu zatın savaş hakkında yazdıkları ve diğer tüm eserleri (özellikle historia'sı) halen türkçeye çevrilmemiş olup merakla beklenmektedir.
  • ismini türkçeye çevirmeyi denersek "mikail antalyalı" gibi bir şey elde ettiğimiz tarih yazarı. hizmetlerinden dolayı patrikios ve anthypatos ünvanlarını almıştır. bizim tarihimize ise historia'sı ile ışık tutmuştur.
  • 11. yüzyılın en büyük bizans tarihçilerindendir. ismine bakarsak aslen antalyalıdır (antalya'nın o zamanki ismi attaleia idi), konstantinopolis'e hukuk okumaya gelmiş ve hukuk alanında kamu görevlisi olarak imparatorların takdirine mazhar olacak kadar yükselmiş, arada yargıç ve danışman olarak sağlam bir servet de yapmıştır.

    1079/80 civarında yayınladığı historia isimli, 'the history' olarak ingilizceye çevrilen tarih kitabı ise 11. yüzyıl bizans tarihinin en kıymetli ve sağlam kaynağıdır. gerilemekte olan bizans imparatorluğu'nun siyasi ve askeri durumunu, kamu görevlisi olarak bizzat bulunduğu savaş meydanlarında yaptığı gözlemlerle son derece canlı olarak anlatır attaleiates baba. insanları, olan biteni, sarayda dönen entrikaları, elitlerin küçük çıkarları uğruna imparatorluğun altını oyuşunu, hele de ordu kamplarını ve savaş sahnelerini ve öyle canlı tasvir eder ki, değme edebiyatçıları cebinden çıkarır. attaleiates imparator romanos diogenes'in bütün seferlerinde bulunmuş, lejyoner isyanlarını bizzat yerinde gözlemlemiş, malazgirt savaşı ve sonrasında olanları da canlı tanık olarak kaleme almıştır. malazgirt savaşı konusunda en güvenilir kaynak, olayların bizzat tanığı olan attaleiates'in historia'sı olarak kabul edilir.

    kalemi çok ama çok kuvvetlidir. bir sürü yabancı isimlerle dolu 350 sayfalık kitabı 2 günde yaladım yuttum, o nasıl betimlemelerdir, o nasıl bir anlatımdır arkadaş... adam shakespeare gibi döktürmüş. hele de kan revan vahşet sahnelerini öyle bir anlatmış ki, george martin bile yanında halt ediyor. romanos diogenes'e yaptıkları korkunç işkenceleri okurken kan revan gore olayına o kadar alışık olmama rağmen ben bile fena oldum, sümsük 7. michael'a sövdüğü kısımlarda ben de bastım kalayı. savaşları anlattığı yerlerde elime kılıcı alıp nara atasım geldi. amcam meslek olarak hukukçu olmasına rağmen değme edebiyatçıları cebinden çıkarıyor, helal olsun. arada epey felsefe de yapmış üstat. o devirde istanbul'da yaşanan depremleri, milletin deprem paniğiyle nasıl don paça sokağa fırladığını falan detaylarıyla yazmış.

    attaleiates kitabı yazdığı sırada tahtta sümsük ergen imparator michael doukas'ı deviren darbeci general nikephoros botaneiates oturmaktaydı ve attaleiates, 1080 yılında çok takdir ettiği ve bizans'ın potansiyel kurtarıcısı olarak gördüğü genç komutan alexios komnenos tahta çıkamadan maalesef vefat etti. kitabı da botaneiates tahttayken yayınladığından ona adamak ve bir sürü de zorlama övgüler döşenmek zorunda kalmış.

    attaleiates'in diğer büyük eseri diataxis ise o devrin bizans imparatorluğu'nun kültürel, sosyal, ekonomik ve dini analizi açısından çok değerli bir eserdir. burada attaleiates kurucusu olduğu manastır kütüphanesindeki kitapların kataloğunu yazmış, ayrıca kendisinin sahip olduğu gayrımenkulleri de listelemiştir. attaleiates ve ailesi, samatya aya yorgi rum kilisesi mezarlığında gömülüdür. iki yangın geçiren kilisenin günümüzdeki halinin o devirle pek alakası kalmamıştır gerçi ama bu büyük tarihçi orada gömülü, 1000 yıl sonra ben de yazdıklarını okuyorum, hey gidi. istanbul'a gittiğimde bir ziyaret ederim artık.

    ayrıyeten, çağdaşı olan diğer tarihçi michael psellos gibi saray entrikalarına karışmamış, savaş meydanlarında epey vakit geçirmiş ve imparatorluğu krizden çıkarmak için çözüm üretmeye kafa yormuştur.

    michael attaleiates'in washington dc'deki dumbarton oaks müzesinde sergilenen yüzüğü: http://www.ime.gr/…ry/main/miniatures/pn16ap1m.html

    gelen sorular üzerine edit: attaleiates'in historia isimli kroniklerinin türkçe çevirisi mevcut. buradan satan yerlere ulaşabilirsiniz.

    ana tema: (bkz: bizans tarihi/@sorg)