şükela:  tümü | bugün soru sor
  • ilk olarak paul mcculley tarafından 1998'deki rus finansal krizini tanımlamak için ortaya atılmış bir teoridir. hyman minsky'nin katkılarıyla "minsky moment" olarak bilinir.
    finansal piyasada iplerin koptuğu, paniğin başladığı anı ifade eder.
  • yıllar önce okulu bitirmem için gerekli olmuş ve en zor sınavda tek soru olarak karşıma çıkmış ekonomik terim.
  • modern yorumunu yapacak olursak;

    işlerin tam tıkırında ilerlediği bir ekonomik sistemde, uzun zamandır bu başarılı ilerleyişe müteakiben oyuncular nasıl olsa birşeyler patlamaz diye daha fazla risk alırlar. bu riskleri de kaldıraç olarak anlatabiliriz.

    her güzel günlerin sonunun geldiği gibi elbette bu ekonomik refah günlerinin de sonu gelir ve finansal krizlerle karşı karşıya kalınır. işte minsky bu noktada şunu söylemektedir. bak kardeşim nasıl olsa ekonomi bomba gibi, herşey güllük gülistanlık diye durmadan daha yüksek kaldıraçla işlem yaptın. güzel günlerin sarhoşluğundan gelecek finansal krizi önceden göremedin ve yüksek oranlı kaldıraçlar sayesinde kapitalinin ciddi bir miktarını kaybettin, hatta borçlandın. işte ben senin bu sıçma anına minsky anı diyorum, demiş.

    tam karşılığı olmasa da balon etkisinin ve yüksek kaldıraç etkisini 2008 krizinde biraz yaşamış bir nesil olarak, minsky anı'nın hakkını vermek lazım.
  • 2015 yılında henüz görülmemiş kavramdır ama görülmesi yakındır bu gidişle...
  • dönemin pimco ekonomisti paul mcculley tarafından hyman minsky'e atfen 1998 rusya krizini tasvir etmek üzere oluşturulan bir terim.

    minsky'nin hipotezinin tam adı: finansal istikrarsızlık hipotezi.

    bir ülkede/ekonomide, uzun süreli boğa piyasası görünümünün ardından varlık fiyatlarında bir anda yaşanan keskin düşüşlerin zamanlaması için kullanılır.

    piyasa görünümü tam olarak şöyledir:

    spekülâtif süreçlerin ardından yaşanan finansal piyasa çöküşlerinde minsky anı tam olarak şöyle tasvir edilebilir: kardeş payındaki sezai'nin "koy amına sat gitsin koy amına sat sat sat sat dediği an.

    ilgili an için bkz: https://www.youtube.com/watch?v=hqlapwn88wg

    yaman törüner'in klavyesinden minsky’nin birkaç önemli öngörüsü:
    - uzun süren büyüme dönemlerinde, şirketler ve kişiler gittikçe daha büyüyen riskler alırlar.
    - daha çok gelir elde etme adına risk alanlar arttıkça, ekonomik yıkım yaklaşıyor demektir.
    - borçlarını kârlarıyla ödeyemeyen şirketler veya gelirleriyle ödeyemeyecek duruma düşen kişiler, gittikçe daha fazla borçlanırlar. ancak, bankalar durumun farkına varıp kredilerini kısmaya başlamışlardır.
    - bu gelişmeler öyle yavaştır ki, merkez bankaları dahi durumun farkına varamayabilirler.
    - hükümetler ve merkez bankaları, bu gelişmeyi kapitalizmin serbestisi içinde görürler ve sisteme müdahale etmekte gecikirlerse kriz geliyor demektir.

    borçlanmanın finanse edilme çeşitleri önemlidir: hedge finans, spekülatif finans ve ponzi finans. bu finansman durumları beklenen ve gerçekleşen gelirler ile ödeme yükümlülüklerinin büyüklüğü arasındaki ilişkilerden doğar.

    `minsky'nin finansal stikrarsızlık hipotezi ve türkiye örneği` başlıklı çalışma dan aktarayım bunların ne olduğunu:

    ***

    sermaye malının kullanımından elde edilen gelirleri ödeme yükümlülüklerini şimdi ve gelecekte aşan firmalar hedge durumdadırlar. bu tip firmaların mevduat borçları fazla olmadığı gibi belirsiz borç yükümlülükleri de yükümlülüklerinin önemli bir kısmını oluşturmaz.

    hedge durumdaki firmalar genellikle bir kriz sonrasında görülür, çünkü krizin ardından firmaların dış finansmana dayalı işlemleri azalırken, ödeme yükümlülükleri büyük oranda iç kaynaklardan sağlanır. örneğin, ticari bankalar hedge bir durumda olamazlar çünkü yükümlülüklerindeki vadesiz ve kısa vadeli mevduatların ağırlığı çok yüksektir.

    spekülatif firmalar kısa dönemde borç yükümlülüklerini yerine getiremezler fakat uzun dönemde böyle bir sorunları yoktur. borç ödemelerini anapara ve faiz olarak iki kısma ayırırsak, spekülatif durumdaki firmaların gelirleri faiz ödemelerini karşılar fakat anapara ödemelerini karşılayamaz.

    firma gelecekteki gelirlerinin anapara ödemelerini de karşılayacağını iddia ederek borçlanmaya çalışır. bu durum spekülatif firmanın borçlarını yalnızca çevirebildiği anlamına gelir. hedge durumdaki bir firmanın gelirlerindeki azalma firmayı spekülatif duruma sürükler. ticari bankalar spekülatif duruma bir örnektir, çünkü uzun vadedeki durumunu koruyabilmek için kısa vadede sürekli borçlanırlar. ticari bankaların kredi ve mevduat vadeleri arasındaki farklar bir finansman göstergesi olarak alınabilir. ticari bankaların kredi vadeleri mevduat vadelerine göre daha uzun olduğu için, sürekli spekülatif finansman durumunda çalışırlar. ancak aradaki fark arttıkça, finansal sistemdeki kırılganlığın da arttığı söylenebilir.

    firmanın kısa dönem gelirleri borç faizlerinin ödenmesine yetmiyorsa firma ponzi durumda demektir. ponzi finans, spekülatif finansın özel bir durumudur. ancak ponzi durumdaki firma kısa dönemde faiz ödemelerini dahi yerine getiremediği için borç yükümlülüğü giderek artar. dolayısıyla bir süre sonra, gelecekteki gelir beklentisi ödeme yükümlülüklerinin altında kalabilir. bir başka deyişle, ponzi durumdaki firma borç ödemek için borçlanır. sadece gelirlerin düşmesi değil aynı zamanda borçlanma maliyeti olarak faiz haddinin artması da spekülatif bir firmayı ponzi duruma sürükleyebilir. yine tam tersi durumda faiz haddinin düşmesi ponzi durumdaki bir firmayı spekülatif bir firmaya çevirebilir.

    spekülatif ve ponzi durumda olan firmalar tamamıyla finansal piyasaların işleyişine bağımlıdırlar. hedge finans durumundaki bir firmanın dış borçlanma miktarı azdır ve ödeme taahhütleri iç kaynaklardan sağlandığı için finansal piyasalardaki değişmelerden pek etkilenmezler. ancak spekülatif ve ponzi durumda olan firmaların piyasadaki varlıkları yeniden borçlanabilme durumlarına bağlıdır. bu nedenle, sadece faiz haddindeki değişmeler değil, borç veren kuruluşların tavır ve durumları da bu firmaların finansman durumunu etkiler. spekülatif ve ponzi finansmanın ağırlıkta olduğu bir sistemde varolan sürekli borçlanma ilişkisi ekonomik tüm birimleri birbirine bağlar. ekonomideki tek bir firmanın spekülatif ya da ponzi finansman kararı alması, önemli sonuçlara yol açmayabilir fakat firmaların büyük çoğunluğunun bu finans türüne yönelmesi ekonomiyi bir kumarhaneye çevirebilir. ancak burada firmanın büyüklüğü de önemlidir. büyük bir firmanın ya da bankanın iflas etmesi sistemdeki nakit akışında önemli aksamalara ve bir krize neden olabilir.

    ***

    tanıdık geldi mi?

    inşallah bizim minsky anımız gelmemiştir.

    ayrıca bkz: minsky arşivi
  • ekonomide "vay mınıskyim!!!" anı... bakalım biz ne zaman göreceğiz bu anı..
  • o gün bu gün ve maalesef geri dönüşü yok