şükela:  tümü | bugün
  • kadının müslüman ahalinin kamu yaşamında ve alışverişlerinde şeriat kurallarına uygun davranmalarını kontrol eden adamı,müfettişimsi.özellikle çarşı bölgelerinde faaldir.
  • kpss 2011'de sorulmuştur kendisi.
  • osmanlı'da çarşı ve pazarlardaki gündelik ekonomik hayatın düzenleyicisi.
  • osmanlı devleti'nden evvel de var olan "ihtisâb" [veya hisbe] kurumuyla uğraşan kişiye denir. bu kurumun adının anıldığı erken dönem eserlerden birisi ibn battûta seyahatnamesi(rıhletü ibn battûta / tuhfetü'n-nuzzâr fi garâibi'l-emsâr ve acâibi'l-esfar)'dir. anılan eserde şöyle geçer:

    "takıyyüddîn mısrî adlı görevlinin ölümünden sonra ihtisâb makamına da o getirilmiştir. halk ondan çekinir, sert biridir o. takıyyüddîn, mekke'de muhtesib idi. kendisini ilgilendiren ya da ilgilendirmeyen her şeye karışırdı." (ibn battûta seyahatnamesi, yky yayınları, 5. baskı, c. 1, s. 216)

    yine ibn battûta, muhtesib hakkında şöyle bir bilgi veriyor: "takıyyüddîn, mekke'de emirlik yapan rumeyse ve utayfa'dan 'haseb' aldığı için aleyhinde bir şey yapmaya cüret edemiyordu. haseb, halkın huzurunda bir adama sarık veya serpuş verilmesi demektir. yüksek bir görevli tarafından yapılır bu iş. haseb alan kişi mekke'den çıkıp başka yere gidinceye kadar korunur, dokunulmazlık hakkına sahip olur."(a.g.e, s.216-217)

    ibn battûta seyahatnamesi'ni çeviren a. sait aykut, muhtesib kelimesine şöyle bir dipnot düşmüş:

    "muhtesib (=ihtisâb işiyle görevli şahıs): halk içinde gezerek umûmî teftiş yapan güvenilir uzman kişi. ihtisâb yahut hisbe müessesesi, islâm'ın ilk yıllarından beri varolan bir müessesedir ve umûmiyetle iktisadî teftiş başlığı altında ele alınır. bazı yönlerden yargı kurumuna bazı yönlerden de zabıtaya benzemektedir. klasik islâmî yapıda 'kadâ makamı' genel yargı kurumudur. 'mezâlim velâyeti' üst bürokratların, vezir, komutan vs. devlette görev alanların kovuşturulduğu yüksek mahkemedir. işte hisbe kurumu bu ikisinin arasında yer almaktadır. muhtesib, pazarlarda ölçü ve tartıda standartların sağlanması, buna uymayanların cezalandırılması; et vs. çabuk bozulan gıdaların kontrolü, büyük çarşı ve caddelerde trafiği kapatanların uyarılması, borcun gecikmesi gibi durumlarda acil müdahale; inşaatların sağlam yapılması, yapı standartlarının belirlenmesi; çaresiz ve sakat hayvanların belirlenip tedavi edilmesi, hayvanlara eziyet edenlerin cezalandırılması vs.ye kadar şehir halkının sosyal hayatıyla ilgili pek çok hususu takip eder. hisbe, hz. ömer zamanında iyice gelişmiş ve daha sonra çeşitli kollara ayrılarak varlığını devam ettirmiştir. hisbe teşkilâtında hz. ömer zamanında olduğu gibi kadınlar da görev almıştır. sırf bu teşkilâtın nasıl yürütüleceğine ilişkin ibn bessâm, muhammed kureşî ve ibn teymiyye gibi müellifler ayrıntılı kitaplar yazmışlardır." (a.g.e, s.241)