şükela:  tümü | bugün
  • paris sefareti başkâtibi iken yazdığı avrupa risalesi 1840'ta basılır. cami, çeşme, köprü türünden hayrat yaptıracak parası olmadığından, bunların yerine bu kitabı yazdığından bahseder. paris'i, roma'yı, londra'yı, napoli'yi, venedik'i, oralardaki insan malzemesini, sanayii ve sanatı, matbuat âleminin kuvvetini, basılan kitap sayısının çokluğunu, halkın eğlence imkânlarının bolluğunu, paris kızlarının güzelliğini, londra'nın sisini muazzam bir naiflik ve dikkatle anlatır. osmanlı'nın toparlanması için de avrupalılaşmasının elzem olduğunu söyler.

    tanpınar, "1855'te delirerek ölen bu adamın, kitabında garp memleketlerinde delilere nasıl merhametle bakıldığını hüzünle anlatması oldukça garip bir tesadüftür," der...
  • batının islam karşısındaki yükselişini tamamen bilim ve fenne bağlar mustafa sami efendi. kendisi gibi bir avrupa risalesi yazmış olan sadık rıfat paşa'ya kıyasla avrupa ya bakışı daha yüzeysel ve sığdır.

    tespit edebildiğim kadarıyla osmanlı düşüncesinde "avrupalılar da bu bilimleri zaten islamdan devraldılar. o yüzden onları taklit kendi özümüzde olanı almak demek." argümanını ilk defa öne süren adamdır.

    (bkz: biz bunları tezimizde yazdık)