şükela:  tümü | bugün
  • ing. (insan geli$iminde) genetik vs. cevrenin etkisi sorunsali.

    derler ki, ormanda buyutulen tarzan'i 20-40 ya$lari arasinda istanbul - bebek'te tutsalar, o da puma giyer. ozetle boyledir. ve de "x olunmaz x dogulur" felsefesi nature'a oy atan bir genellemedir.
  • halkla ilişkiler ve işletme alanlarında da sıklıkla tartışılan bir problemdir.. özellikle yönetim ve liderlik konularında, bir insanın doğuştan mı çok iyi bir lider olduğu yoksa bu özelliğini eğitim ve tecrübeyle zamanla mı geliştirdiği üzerine kafa patlatılır. ama genel kanı şudur: doğuştan liderler ya da istediği kadar donatılsın lider olmayanlar çok az bir yüzdedir. insanların büyük bölümü gelişimle istenen kıvama getirilebilir, tabula rasa hadisesi de bu kanıyı destekler. bence ise hitler kötüdür ama çevresi daha kötüdür.
  • üniversitelerde genellikle essay konusu olarak verilen bir problemdir. bugün essay yazcaz hocam konu ne? sorulur mu tabiki de nature vs nurture problematic. çoğu öğrencinin baş belasıdır..
  • mitolojide bu karşıtlığı apollon ve artemis adlı ikiz kardeşler temsil eder.
  • nature ve nurture adlı iki hanım kızımızın bize birşey katmayan karşılaştırması.
  • (bkz: a posteriori)
    (bkz: a priori)
  • genetiğimiz (yaradılış) mi, büyütüldüğümüz-eğitildiğimiz çevre mi bizi biz yapar anlamında terim. kafamda tonlarca çağrışıma yol açıyor.
    konunun en basite indirgenmiş, benim anamın da anlayabileceği hale getiren örneği awaara (bkz: #3028810 -filmin ana teması efendinin oğlu efendi, hırsızın oğlu hırsız olur lafı üzerine kuruludur). aklıma takılan bunun senaryosunu yazan amca ilham perisi marifetiyle mi konuyu bu kadar yalın açıklıkla anlatmış yoksa gerçek bir entelektüel bilgi ürünü mü?
    konuyu felsefe,sosyoloji veya antropoloji sahasından çıkarıp laboratuara sokan genetik bilimi. gelişme hızı hem heyecan, hem korku veriyor. heyecan verici çünkü tedavi edilemez kabul edilen hastalıklarda yep yeni tedavilere kapı açıyor (gaucher hastalığında gen tedavisi). ürkütücü çünkü; bazı meslekler, pozisyonlar, sigorta... genleriniz uygun değilse hayal olacak. siz istediğiniz kadar kişisel gelişiminizi emek vererek zirveye çıkarın, genlerinizin tanımladığı kişi olmadığınızı anlatmak zor. psikopatlık genleri taşıyorsun, yani saldırgansın, suça eğilimlisin, empati yoksunusun o zaman ben seni nasıl ana yönetici yapayım? (bkz: iyi misin kötü müsün). sinemadan awaraya göre daha karmaşık batılı yorum gattaca. sadece genlerin ile değerlisin, yoksa hiçsin; ürkütücü, çünkü olası bir distopia

    fizik galiba tüm bilimlerin çığır açanı (pathfinder?). newton fiziği ve takip eden determinizm akımı. tüm bilim dallarında aynı bakış açısı. mutlak iyi-mutlak kötü, değişmez kurallar, fizik kanunları. aklıma ilk planda gelen örnekler; faşism/proleterya diktatörlüğü. tıp: aynı hastalık etkeni daima aynı hastalığa sebep olur. sonra izafiyetin gelişi. (bkz: #25748240) tıptaki karşılığı multifaktöriyal hastalıklar kavramı. aynı genlere sahip tek yumurta ikizlerinden birini al bankada memur yap, daya ekmek-pilavı, 40 yaşında kalp krizi, ölüm, kardeşini al ormancı yap, 60 yaşında seni beni tek eliyle yıksın. astım; aynı kardeşlerden biri sigara içiyor, havasız bir ofiste, yerler boydan boya halı kaplı; her gün hasta... diğeri dağda çoban, sigara içmiyor; öksürük nedir bilmez. neden ve nasıl? cevap genetik yatkınlık zemininde çevresel risk faktörlerine maruziyet derecesi.
    aristo'dan ibn'i sina'ya kadar tabula rasa üzerine yazılanlar büyük ölçüde çürütülüyor. natur hafife alınmayacak kadar önemli bir unsur.
  • piyano, enstrümanlar arasında ileri düzey zeka ve beyin koordinasyonuna en çok ihtiyaç duyan enstrümandır. bilin bakalım kimin annesi tanınan bir piyanistti...

    albert einstein...

    konu zeka olunca, beyin fırtınalarının tartışmasız ilk akla gelen ismi, ünlü alman dahi einstein'dır. annesi, albert henüz doğmamışken bir piyano virtüözüydü. babası da boş durmuyordu elbet. münih'te, öz amcası ile birlikte babası herman ile genç yaşta bir elektrik şirketi kurmuşlardı bile. bu ailenin genlerinde kazanmak ve zeka yatıyordu.

    dünyanın 230 ıq ile ıq'su en yüksek kabul edilen insanı terence (terıns) tao matematiğin mozart'ı kabul edilmektedir. bu harika çocuk 1975'de doğduğunda 9 yaşında üniversite okumaya başlayacağını biliyor muydu acaba? peki ya 10 yaşında matematik olimpiyatlarını kazanacağını?.. pediatri uzmanı babasına ve aynı anda hem matematik hem de fizik profesörü olan annesine çekmiş olduğu aşikar... verdiği röportajlarda, dünyanın en zeki insanı tao, genlerine teşekkür etmeyi ihmal etmiyor...

    örnekleri çoğaltabiliriz.

    molecular psychiatry dergisinin 16. sayısında yani ekim 2011'de yapılan araştırmada ortaya çıkan %1 standart sapma olasılığını da dahil ederek, incelenen kromozomların %40 ile %51 arasında kalıtsallığın zekayı etkilediği saptanmıştır.

    çevresel faktörler zekayı etkilemez. kalıtım çevresel faktörleri etkiler...
  • özellikle davranışsal genetik alanında önemli bir tartışma. bu tartışma üzerine son zamanda yazılan iki önemli kitap:

    james tabery - beyond versus: the struggle to understand the ınteraction of nature and nurture (2014)

    helen longino - studying human behavior: how scientists ınvestigate aggression and sexuality (2013)