şükela:  tümü | bugün
  • evlilik hakkında o kadar çok konuşulmasına rağmen insanların hala neden evlendiklerine dair somut ve ikna edici fikirlerinin olmaması oldukça ilginç. bu konuda yapılan sohbetlerde sıkça düzen kurmak, yuva sahibi olmak, ya ne yapacaktın gibi temel ve üzerinde düşünülmemiş bazı cevaplar verilse de, çoğu kimse bunların aslında tam olarak ne anlam ifade ettiğini bilmiyor. yani düzen kurmak nedir? yuva sahibi olmak ile aslında kastedilen nedir? nasıl tanımlarsınız bunları? biraz belirsiz değil mi? peki uzatmadan başlayalım neden evleniyoruz?

    öncelikle her ciddi mesele gibi bunun için de atalarımızın yaşantılarına geri dönmek, onların yaşamlarına dair ipuçlarını gözlemlemek gerekiyor. o halde hadi milattan önceye geri gidelim ve evrimsel süreçlerimizi gözden geçirelim.

    ortak atalarımızın da dahil olduğu pek çok primat grubunun modern evlilik anlamında olmasa da evliliğin atası olabilecek tek eşlilik kavramıyla, tahmin edilenden çok daha önce tanışmış olduğunu görüyoruz. ancak tek eşlilikteki asıl büyük eşik, homo erectus türünün doğan bebeklerinin bakımı ile gelen o ürkütücü yük ile aşıldı. esasında günümüz için bile geçerli olan bu sorunun dedelerimizden miras kaldığını görmek herhalde biraz şaşırtıcı olmalı. burayı biraz açalım ve bilimsel bazı verilerle destekleyelim.

    beyni diğer türlere göre daha gelişmiş olan ortak ataların evrimsel süreçte yukarı doğru ivmelenen bu beyin gelişimi beraberinde daha uzun bakıma muhtaç yavruların dünyaya gelmesine neden oldu. hem daha çok enerji tüketmesi gereken hem de daha uzun bakıma muhtaç kalan bu türün bakımının sadece anne tarafından verilemeyecek olması bu konuda destek olacak bir partnerin olması gerekliliğini doğurdu. böylece dişiler yavruların hayatta kalması adına (hem başka erkeklerce yavruların öldürülmemesi, hem de besin ihtiyacı için) çiftleşme hakkını tek bir partnere verdi. erkek için çiftleşmek hayati önem taşıdığı için üzerine düşen sorumluluğu yerine getirdi ve ilk ilkel aileler böyle ortaya çıkmaya başladı. ancak daha öncede belirttiğim gibi beynin giderek gelişmesi, bir yavrunun büyümesini oldukça pahalı hale getirdi. bir bebeğin yetişkinliğe adım atması için gereken yaklaşık 13 milyon kalorinin sadece bir çift tarafından sağlanmasının o günün koşullarına oldukça güç olması, akrabalara olan ihtiyacı ortaya çıkardı ve bu durum ilk geniş ailelerin oluşmasına vesile oldu. günümüz insanına gelene kadar olan bu ihtiyacın nasıl böyle sürekli arttığını göstermek adına şu örneği de vermek isterim. homo erectus beyni, kendinden önceki insansı türün beyninden büyük olduğu için gelişim gösterebilmesi için %40 daha fazla enerjiye ihtiyaç duymaktaydı. bunun ailesine getireceği yükün ancak başka akrabalarının yardımıyla kaldırılabilecek olması bugünkü sürü, kabile, sülale gibi kavramların oluşmasına neden oldu.

    peki çocuğun kendisini besleyecek ve koruyacak bir sürüye ihtiyacı varda bir sürünün kendisini genç ve diri tutacak, diğer dış güçlerden koruyacak, savaşlarda ölenlerin yerini dolduracak yeni bireylere ihtiyacı yok mu? elbette var ve hatta bu simbiyotik ilişiki bundan sonraki süreçte belkide en belirleyici faktör oluyor hayatımızda. zira hala geçerliliğini koruyan kalabalık olmanın gücünün keşfedilmesi bundan sonraki süreçte bizleri daha tehlikeli bir tür haline getiriyor.

    iktidar için mücadele etmeyi hayat felsefesi haline getiren bizim gibi bir türün, kalabalıklaşarak güçlendiğini anladığında, bu gücü muhafaza etmek adına otoritesini kullanması oldukça ilginç bir gelişme. yaklaşık günümüzden 4.000 yıl önce hammurabi kanunları kadınlar ve çocuklarının haklarını devlet güvencesine alınarak ilk medeni kanunun atası olma özelliği taşıyorlar. neden böyle bir kanun çıkarıldığını elbette çok yönlü ele almak gerekir ancak bizim yazımıza konu olacağı üzere bu yasanın amaçlarından biri çocuklu kadınları ve doğal olarak neslin devamı olan çocukları koruma altına almaktır. bu durum bize gösteriyor ki üreme içgüdümüz, iktidarlar tarafından, iktidarın korunmasını sağlamak adına bir makineye dönüştürülerek gereken işgücünü sağlamak maksadıyla kullanılmıştır.

    elbette bir süre sonra evlilik dışı ilişkilerin engellenerek üreme hakkının da aile çatısı altında birleştirilmesi zorunluluğu ve üreme gibi ciddi ve baskı oluşturan bir içgüdünün kontrol altına alınarak, otoritenin gücünün korku ile arttırıldığı bir dönem başlıyor. şöyle düşünelim öyle bir otorite ortaya çıkıyor ki gücünün göstergesi olarak sevişmene engel olabiliyor, bu durumu tekeline alarak en büyük içgüdünü sana karşı kullanıyor. dini otorite yahut devlet tarafından onaylanmamış evlilik dışı ilişkiler ciddi cezalar vererek olayın taraflarını ölüme varan cezalarla cezalandırıyor. böylece hem sağlıklı nesiller yetişiyor hem otorite gücünü artırmaya devam ediyor.

    sanırım bazı toplumsal davranış kalıplarımızın ilkel hali hakkında biraz fikir vermeyi başarabilmişimdir. yine de kısaca özetlemek gerekirse evliliğin temelinde kısmen tek eşliliğe geçiş, kaynakların etkin kullanılması, dış güçlere karşı savunma, çocuk bakımının zorluğu gibi faktörler rol oynuyor. bu faktörlerin içgüdüsel olarak ürememiz nedeniyle oluşmasının yanı sıra gelişen zekamızla birlikte başka bir boyutu daha ortaya çıkıyor: işgücünün düzenli olarak artması ve etkin kullanımı. yazının bu kısmında evliliğin tarihsel gelişiminden çıkarak modern evliliklere uzanacağız.

    şimdi başta sorduğumuz soruyu tekrar soralım neden evleniyoruz?

    öncelikle toplumun sürekliliği için evlilik ve onun beraberinde getirdiklerine devlet’ler muhtaç durumda. günümüzde özellikle az gelişmiş toplumlarda evlilik hala ciddi bir “müessese” olmasının nedeni tam olarak kalabalık olma ihtiyacı. bunun o kadar çok sebebi var ki: öncelikle her doğan çocuk bir tüketici, işgücü, asker, sosyal güvenlik karadeliğini besleyecek bir kaynak. toplumlar büyüdükçe ayakta kalmak için daha çok insana gereksinim duyması, kredi kartından para çekerek kredi kartı asgari ödemesini yapan birini anımsatıyor bana.

    düşünün, toprak işleyecek insana, işlenen mal satılacak birilerine ihtiyaç duyuyor. bunun aynısı sanayici için de geçerli. birileri almadıkça mal üretmenin ne anlamı var? sosyal güvenlik açığı öylesine büyük bir problem ki bunu giderebilmenin yegane yolu sisteme yeni bireylerin girmesi. amaç ekonomik sistemin hayatta kalması, iktidarın gücünü arttırması olunca mesele ciddileşiyor ve hassaslık kazanıyor. bu nedenle davranışlarımız, evlenmek ve çocuk sahibi olmak üzere yeniden tasarlanıyor. sosyal mühendisler modern insanı dönüştürüyor. bunun yakın zamanda bir örneğini baby boomers kuşağı ile gördük.. 2. dünya savaşı sonrası azalan nüfusun arttırılması için yürütülen projeden bahsediyorum. insana ihtiyaç duyuldukça insanları üremeye teşvik eden kampanyalardan. bunlar öylesine başarılı oldu ki nüfus artışı istenilen seviyelere geldiğinde kampanyalar bu sefer çocuk sayısını belirli seviyelerde tutmaya odaklandı. ve elbette bizim yatak odamızdan çıkmayan ve sürekli 3 çocuk isteyen siyasileri de bu paragraf altında değerlendirsek devletlerin evlilik meselesini nasıl ele aldığını açıklığa kavuşturmuş oluruz.

    peki modern insan nedir? modern insan içgüdülerini kontrol edebilen insandır. ancak bu hususta içgüdüsünü kontrol eden insanın topluma faydası olmuyor. bu sebeple davranışlarımız yeniden tasarlanıyor ve sosyolojik altyapı bizi, sisteme uygun hale getiriyor. bu konuda yapılan çalışmalar o kadar yoğun ve başarılı ki bize dayatılan bazı kalıpları o denli içselleştirdik ki, bunun dışında bir olasılık sizi toplumdan dışlanmaya itecek kadar uç boyutlara ulaşabiliyor. nedir peki bu dayatmalar? “yaşın geldi artık evlenmelisin”, “evde kaldın”, “yalnızlık allah’a mahsus”, “bir yuvan olmalı”, “yalnız ölmekten/kalmaktan korkmuyor musun?”, “kimse almıyor bunu, kim başına bela etsin ki?”, “sırf çocuk için bile evlenilir?” bunlardan herhalde bir sayfa dolusu daha çıkaracak toplumsal iticiler var. elbette burada en yoğun propaganda din, televizyon ve sinema ile hayatımıza giriyor. bize “doğru olan” kültürümüz fark etmeksizin dayatılıyor. yaşadığımız coğrafyanın niteliksel gereksinimleri, kültürel farklılıklarımız giderek yapılan bu propaganda altında eziliyor ve herkes evlenmeyi nihai hedef olarak algılamaya başlıyor.

    evlenmeden yapılan çocuklar piç, evlenmeden yapılan seks zina ilan ediliyor. bir erkek uzun süre bir kadınla birlikte ve evlilik henüz yapılmamışsa, erkek kadını oyalıyor. eğer bir ilişki sonu evliliğe gitmiyorsa ciddiyetsizlikle itham ediliyor. tüm bu iticilere rağmen asıl hedef evlenmek değil, çocuk yapmak ve onu sağlıklı şekilde büyütmek. çünkü o çocuklar sistemin devamlılığını sağlamak için çok ama çok önemli bir yere sahip. çoğu kimse tam olarak neden anne/baba olmak zorunda olduğunu bilmeden bu sistemin içine giriyor. şöyle düşünün, kapitalizm sizi nasıl ezebilir başka? o patronun canına okumak geliyor içinizden, yaptığınız bu sıkıcı ve sizin kişiliğinizle uzaktan yakından alakası olmayan işinizden kaçıp kurtulmak; seyahat etmek, okumak yazmak istiyorsunuz ancak geriye dönüp baktığınızda şunu görüyorsunuz: evde çocuk, sizin onu geleceğe hazırlamanız için bekliyor. ayrıca evin kredisi ve evlenirken edindiğiniz onca borç sizi bekliyor. şimdi rest çekip, işten ayrılıp, fuck the system deseniz bu saydığım ve size bağımlı faktörler ne olacak? yapamazsınız! sonuçta dönüp sistem size neyi uygun gördüyse o şekilde çalışmaya devam edeceksiniz ve bir süre sonrada ağzınızdan şu sözler dökülecek “ben ne yapıyorsam çocuklarım için yapıyorum.” inanın bu sözü o kadar çok ebeveynin ağzından duydum ki, hatta en son interstaller filminin bir repliğinde kahramanın ölen karısı, doğmuş olan çocuğunu eline aldığında şöyle demişti: “bundan sonra x, çocuklarımıza anı olmak için yaşıyoruz” düşünebiliyor musunuz? sadece çocuklarını büyütmek için yaşayan ve gezenin en zeki canlıları olduğunu iddia eden bir türüz.

    iyi de evliliğin hiç mi güzel tarafı yok? bildiğiniz üzere çoğu kimse toplum tarafından kabul görmek, onaylanmak ister. onaylanmak bizim için hayati derecede önemli bir husus çünkü biz sosyal primatlarız. sosyal olduğumuz için, grup içinde kabul edilmek bizi çok ciddi bir yükten kurtarıyor. peki bunun evlilikle bağlantısı nedir? evlendiğimizde eşinizin sizi eş olarak kabul etmesi, toplumun tamamı sizi yadsısa dahi en azından bir kişinin sizi kabul etmesi anlamına geliyor ki bu oldukça önem arz ediyor. akrabaları da dahil edersek bu grup giderek artıyor. akrabalarımıza dair o garip çekimin nereden geldiğine dair bunun da bir fikir olduğuna inanıyorum. onlar bizim grubumuzun, hiçbir ortak yönümüz olmasa dahi bizim tarafımızda olacak öngörüsü taşıdığımız akrabalarımız. çoğu kez bir işe yaramadıkları ve faydadan ötürü zarar vermeleri ise bu ilişkinin aslında ne kadar dayatma ve zorlama olduğunun ayrı bir göstergesi.

    neden çocuk yapıyoruz? çocuk sahibi olmak yani üremek yeryüzündeki canlıların farklı farklı yöntemler kullanarak yaptığı temel eylemlerden biri. yani tüm canlılar için ortak özellik diyebiliriz. peki bu denli önemli bir ortak özellik olmasının nedeni nedir? devamlılık. tabiat, devamlılık ve denge esası üzerine kurulmuştur. bunun gerçekleşmesi için ise içgüdü adını verdiğimiz ancak beynimizde süregelen bir takım yazılı kodlar oluşmuştur. bunların evrimsel olduğunu nasıl anlarız peki? çünkü seks öğretilen bir olgu değildir. her canlı bunu bilerek doğar. iyi de neden çocuk yapıyoruz. hani modern insan içgüdülerine karşı durabilen insandı. o halde üreme içgüdümüzü de bastırabilmemiz lazım. işin aslı bunu bastırabiliyoruz. bunun çeşitli inanışlarda karşılığı var. yemin etmiş rahipler vs. aslında tabiat üremeyi sonuç için bize dayatırken bunun için çeşitli hormonlarla bizi cezbetmeye çalışırken bizler üremeyi süreç olarak çok keyifli buluyoruz hatta yoksunluğunu gidermek için güçlü bir arzu duyuyoruz. yapılan araştırmalar gösteriyor ki, sevişirken beynimizde olanlar bizim sevişmeye meyilli olmamızın, bağımlı olmamızın hatta bazen agresif olmamızın nedenlerini açıklıyor. yani çocuk yapmak, tabiatın sürekliliğini sağlamak üzere bize verilmiş bir rüşvet.

    elbette meselenin özünü açıklamak için işin tarihsel boyutuna da bakmak lazım. öncelikle mülk edinme kavramının ortaya çıkmasıyla, miras kavramı da insanların hayatına girdi. genç ve diri olduğu dönemde mülk edinmiş biri, yaşı ilerlediğinde kendinden olan çocukları hem mallarını koruyacak, hem de mallarını o çocuklara bırakarak korunmasını sağlayacaktı. elbette bu durum malı olanlar için geçerli. malı olmayanlar içinse daha fazla iş gücü, dış faktörlere karşı savunma anlamına geliyor. tabi bunu kasıtlı olarak yapanları hedef alarak söylüyorum. doğum kontrolden haberi olmayan biri için bu durum basit bir sebep sonuç ilişkisi. modern insana kadar bu konuda ciddi bir farkındalık olmaksızın türümüz üremeye devam etti. ancak yine modern insanda üremek devam ettirilmesi gereken bir eylem olarak kalmaya devam etmesi gerekiyordu. az ya da çok çocuk, otoritenin, sistemin ihtiyacına göre. bu nedenle evlilik sürecine paralel bir sosyal mühendislik ürünü olarak çocuk sahibi olmayı dayatmaya devam ettiler. çocuk sahibi olmak, yaşanacak en kutsal deneyim, bir ilişkinin zirvesi, mutlu bir ailenin olmazsa olmazı, toplumun seni tam olarak kabul etmesinin son seremonisi oluyor. her şeyi belirli bir bilinç haliyle yaptığını varsaydığımız insanlara neden çocuk yaptığını söylediğimizde bile aldığımız yanıt, yapmadan anlayamayacağımız, onların bir gülümsemesinin dünyaya bedel olduğu, evde çocukla geçirilen zamanların nasıl eşsiz olduğuna dair oldukça kişisel deneyimlerden ibaret.

    iyi ancak şöyle bir sorun var; yapılan çocuk, evcil hayvan değil, sürekli bakıma ihtiyacı olan ve sevimliliği büyüdüğü zaman öyle betimlendiği gibi kalmayan, hatta bir süre sonra bebekliğinde çektiğiniz eziyetleri mumla aratacak sorunlara gebe olan, bir süre sonrada “yuvadan uçan” bir bireydir çocuk. muhabbet kuşu değil ki. hatta onlar bile sahiplenildiğinde sonuna kadar sorumluluğunuz olan canlılar. yani çocuklar bir süre sonra ne sizin eve geldiğinizde oynadığınız bir stres topu, ne de bir gülüşü ile stresinizi üzerinizden alan biri olacak.

    peki insan çocukta ne arar? ölümsüzlük mü? mirasını yiyecek kendinden bir parça mı? yaşlılığı için bir garanti mi? tarlada çalışacak taze iş gücü mü? rakip kabile/devlet saldırıları için bir savunma birimi mi? sevgisini verebileceği bir canlı mı? hayatını adayacağı kendinden daha önemli bir kişiye olan ihtiyaç mı? toplum tarafından tarif edilmiş ideal tabloyu tamamlamak için mi?
    tekrar soruyorum, bir kişi neden çocuk yapar? yoka sadece yapabildiği için mi?

    uzun zamandır yakın arkadaşımla bu konular üzerine epey kafa yorduk ve bize gerçekten mantıklı sebepler sunan olmadı. sonuç olarak evlilik ve çocuk yapma fikri bize irrasyonel geliyor. belki de mantıklı açıklama yapan birilerini buluruz.
  • üreyip, soyunu devam ettirebilme olgusuna ahlaki bir kılıf bulma amacı taşıyan eylemdir.
  • kaygı, korku ve öğretilmişliklerin etkisiyle evleniyoruz.
    bugünkü nesilin beynine okulunu bitirir, işini ekmeğini eline alır sonra da evlenir çoluk çocuğa karışırsın düşüncesi yerine bunlardan tamamen farklı ve içinde evlilik olmayan bir dusunceyi aşılarsan gör bak kimse evleniyor mu?
  • neden evleniyoruz?

    uzun uzun yıllar önce bizden önce yaşayan insanlar topluluk olarak yaşamanın daha avantajlı olduğunu farkederek kabileler oluşturmuşlar. toplu yaşamaya başlayınca bazı kurallar koymak elzem olmuş. henüz yazı da icat edilmediği için bu yazılı olmayan kurallar nesilden nesile dil yoluyla aktarılarak günümüze kadar gelmiş.

    buradaki anahtar olay, insanların ortak çıkarlar için oluşturdukları grupların büyüyerek devletlere evrilmesi. yazı da icat edilince söz uçar yazı kalır hesabı her kültür kendi hukuk sistemini kurmuş. bazı devleter bilim ve felsefede çok daha iyi oldukları için daha önceleri kulaktan kulağa masallar, destanlar, mitler vasıtasıyla aktarılan sosyal hayatın kurallarını kitaplaştırmış. sonra yazılı olan bu kuralları zafer kazandıkları devletlere dikte ettirmiş. günümüzün sosyal ve hukuki dünyası oluşmuş.

    yani kısacası hep beraber yaşadığımız için evleniyoruz.
  • evlenmek istenilecek sevilen biri bulunması durumunda hiç kaçırmamak gerek. ama evlenmiş olmak için evleniliyorsa işte o kötü!
  • mantığın syntax error verdiği soru cümlesi. evlilik sadece aşkı değil, her şeyi öldürüyor.
  • neden evleniyorsunuz?
    - kuyruğunuz tutuşuyor kızı başkası kapacak diye acele ediyorsunuz
    - bir baltaya sap olamamışsındır hala baba evinde yaşayışından annenin bulduğu kızı (çünkü mangırlardı, düğün parasıydı, evdi şuydu buydu) alıyorsun adam oldum sanıyorsun
    - kızlarımız da herkesi dinliyor herkeste evlen diyor rahata ermek için (eriyor mu hiç? mutlu mu?) evleniyor tabii bir de yalnız kadın damgası yememek, arkasında bir ayu olsun diye evleniyor

    say say bitmez ancak birşeye değinmek istiyorum izlediğim:

    bir kadının saçları güzel kesilmişse kolay kolay vermez kuaförün adını, lafı geveler, kimin saçı berbatsa kimseler sormadan zırt pırt "sende kestir çok rahat ediyor insan kısa saç gibisi yok yaa" der

    kimseler kimselerin mutlu olmasını istemiyor. yüzde kaçı evlilerin mutlu ki evliliğinden?
    ama hepsi "evlen evlen" der, iyi olan birşeyi kimse kimseye kolay kolay tavsiye etmez nokta
  • (bkz: seviyoruz)
  • ne kadar "kişisel" gelişirsek gelişelim, bir noktada eksik kaldığımızı düşünüyorum ve bu eksikliğin bireysel çaba ile değil ruhumuza eş olacak birisi ile aşılabileceğine inanıyorum. hani büyük bir yapbozu yapmaya çabalarken bazen bir yerde tıkanırsınız ve ne kadar konsantre olursanız olun o an doğru parçayı olması gereken yere koyamazsınız ama dışardan gelen taze bir "göz" şıp diye buluverir ya bahsettiğim şey tam olarak bu.

    eşler birbirlerinin eksiklerini tamamlayıp, benliklerini evlilik potasında eritmeyi becerdiklerinde hem bir ömür birbirlerinin ihtiyacı olan o "göz" oluyorlar hem de birlikte iken tek başlarına olduklarından daha anlamlı bir bütün olabiliyorlar.

    çevremde nadiren bu seviyeyi yakalamış evlilikler görüyorum ve gerçekten imreniyorum; birbirlerini sadece oldukları kişi için seven, maddiyattan öte manevi tatmini baz alan, gösteriş için değil içlerinden öylesi geldiği için aşklarını yaşayan evlilikler bunlar.

    geriye kalan mantık evlilikleri ve "yaşımız geldi neden evlenmiyoruz ki" telaşından doğan birliktelikleri ise hiç anlamıyorum, zaten artık anlamaya çaba da sarfetmiyorum, hayırlı olsun dedikten 3 ay sonra boşanıyorlar.
  • anne babamızdan kardeşlerimizden kurtulmak için türkiye gibi ortadoğu ülkelerinde geçerli bir durum.