şükela:  tümü | bugün
  • sümsük ergen imparator michael vii doukas devrinde sarayda söz sahibi olan ve imparatorluğu perde arkasından yöneten hadımağa. asıl ismi nikephoros'tur ancak genç görünümünden dolayı küçük nikephoros anlamına gelen nikephoritzes lakabını almıştır. imparatorluk sekreteri olarak sarayda görev yaparken, imparator 10. konstantin doukas'ın eşi evdokya'ya zina iftirası attığı için imparator tarafından sürgün edilip antakya valiliğine atanır. (adamlardaki zihniyete bak, bizimkiler olsa kellesini alırlardı. ama herif yönetim konularında kabiliyet gösterdiği için zindana atmak ya da kellesini almak yerine uzak bir yere vali yapmışlar.)

    10. konstantin ölüp tahta romanos diogenes çıkınca, nikephoritzes efendi büyük bir ihtimalle imparatoriçenin bastırması sonucu valilikten alınıp antakya zindanına atılır, oradan da bir adaya sürgün edilir. ancak kurnazın teki olan nikephoritzes birilerine rüşvet yedirip oradan kurtulur ve günümüzde yunanistan'ın ortası olan bölgeye preator olur. romanos diogenes hunharca katledilip tahta sümsük 7. michael doukas oturunca, 7. michael'in imparatorluğu perde arkasından yöneten amcası psikopat sezar yannis doukas yeteneklerine çok güvendiği adamımızı konstantinopolis'e getirip yeğenine başdanışman yapar.

    nikephoritzes yılan gibi sinsi bir herif olduğundan, yeni imparatorun akıl yaşı 12 olan sümsüğün teki olduğunu ve imparatorluğun doukas sülalesinin insafına kaldığını farketmiştir. adamımız, 7. michael'i ailesine, özellikle de amcası sezar yannis doukas'a karşı iyice doldurur ve hepsinden şüphe etmesini sağlar. doukas sülalesini bir sürü kumpasla devlet işlerinden uzaklaştırıp gücü tamamen eline alan nikephoritzes ergen imparator üzerinde öyle bir hakimiyet kurmuştur ki, 7. michael artık hiçbir kararı onun onayı olmadan imzalamamaktadır.

    nikephoritzes yannis doukas'ın ne kadar manyak ve tehlikeli bir herif olduğunu iyi bildiğinden onu da binbir kumpasla saray işlerinden çekilip malikanesinde emekli olmaya zorlar. yannis doukas, besle kargayı oysun gözünü lafının ne kadar doğru olduğunu bu acı tecrübeyle öğrenir. (bu kısımlarda bir sürü akıllara zarar olaylar dönüyor, detayları için (bkz: yannis doukas/@sorg)

    nikephoritzes efendi bir yandan da sahip olduğu nüfuzu suistimal ederek vergi toplayıcılar başta olmak üzere herkesten rüşvet alıp küpünü doldurmaya bakmaktadır.

    malazgirt hezimetinden sonra iyice çıkmaza girmiş olan imparatorluğun merkez yönetimini hizaya sokmak isteyen nikephoritzes, savaşlar nedeniyle tamtakır kalan hazineyi adam etmek için ağır vergiler koyar ve tahıl sevkiyatını merkezileştirip devlet tekeli haline getirmek için de devasa bir tahıl deposu yaptırır. çiftçiler artık tahıllarını serbest pazar yerine devletin belirlediği fiyattan sadece buraya satabilecektir. tahıl almak isteyenler de sadece bu depodan devletin belirlediği fiyattan satın alabilecektir.nikephoritzes, tahıl deposunun yönetimine kendi yandaşlarını getirip buradan tırtıkladığı komisyonlarla küpünü iyice doldurmayı ihmal etmez elbette. depodan sorumlu olan nikephoritzes'in adamları, tahıllarını depo yerine ucuz fiyattan tüccarlara direkt satan çiftçilerin malına mülküne el koyup yağmalar. attleaites 'zavallı çiftçilere katiller ve tecavüzcülerle aynı muamele ediliyordu' diye anlatıyor kroniklerinde.

    bu politikalar kısa sürede tahıl kıtlığına ve fiyatlarda büyük bir enflasyona neden olur. bizanslı tarihçilerin*** anlattığına göre, bu tepeden inmeci radikal politikalar yüzünden 1076-1077 yıllarında konstantinopolis'te büyük bir yiyecek kıtlığı çıkar. bu yetmezmiş gibi, nikephoritzes para yollamayı durdurduğu için tuna boylarındaki peçenekler isyan çıkarır. bunları sakinleştirmek için temsilci olarak yollanan dristra dükü nestor da sikerler aga deyip asilerin tarafına geçer. tahıl deposunu yakarak ortadan kaldıran asilerin tek talebi, işleri bok eden nikephoritzes'in görevden alınmasıdır. ancak bu talep yerine getirilmeyince peçenekler tamamen imparatorluk kontrolünden çıkar.

    öte tarafta antakya günlerinden beri nikephoritzes'e uyuz olan antakya piskoposu aemilian, diğer piskoposları ve zanaatkar loncalarını etrafına toplayarak nikephoritzes'e karşı doldurmaya başlar. bütün bunlar olurken imparatorluğun iki büyük generali nikephoros bryennius ve nikephoros botaneiates de isyan bayraklarını açar. nikephoritzes, botaneiates'in başkente doğru harekete geçtiğini duyunca paçaları tutuşur ve anadolu selçuklu sultanı süleyman şah'tan destek ister. ancak botaneiates'in elinde mükemmel bir koz vardır ve selçukluları diplomasi hamlesiyle kendi tarafına çekmeyi başarır. (bunun detaylarını şurada anlattım (bkz: erbasgan/@sorg) general botaneiates, satranç maçında nikephoritzes'i mat etmiştir.

    1078 yılında nikephoritzes karşıtı piskoposlar ayasofya'da toplanıp asi generallerden baskın çıkan botaneiates'i imparator ilan ederler. nikephoritzes piskoposları yaka paça ayasofya'dan attırarak cevap verince, konstantinopolis patriği tarafından dinden aforoz edilir.

    nikephoritzes'in başı fena halde belaya girmiş olduğundan, tahtta oturan sümsük ergen 7. michael 1078 yılında asi general botaneiates lehine tahttan feragat ettiğini açıklar. nikephoritzes palas pandıras başkentten kaçıp diğer bir asi olan frank lejyoner lideri roussel de bailleul'un yanına sığınır. ancak roussel de bailleul son derece kalleş ve kaypak herifin tekidir ve nikephoritzes'i derdest edip yeni imparatora yollar. nikephoritzes önce proti (günümüzde kınalıada), daha sonra oxeia (günümüzde sivriada/hayırsızada) adasına sürgün edilir. yeni imparator, elemanı biraz silkeleyin ve devlet hazinesinden tırtıkladığı paraların yerini öğrenin sonra zindana atın gitsin şeklinde emir vermiş olmasına rağmen, zindancılar adamdan nasıl nefret etmişlerse canımı bağışlarsanız paraların yerini söyleyeceğim diye yalvarmasına aldırmadan nikephoritzes'i korkunç işkencelerle öldürürler. bu da hayırsızada'nın uğursuz geçmişini oluşturan korkunç olaylardan biri olarak tarihte yeralır.

    kaynaklar:

    the history, michael attaleiates
    king's college london bizans arşivi (skylitzes ve zonaras kronikleri)

    (bkz: michael vii doukas/@sorg)
    (bkz: romanos diogenes/@sorg)
    (bkz: yannis doukas/@sorg)

    ana tema: (bkz: bizans tarihi/@sorg)