şükela:  tümü | bugün
  • bilecik’in söğüt ilçesine bağlı borcak köyünde bulunan isa sofi türbesi, 12 ve 13. yüzyıllarda orta asya’dan anadolu’ya gelen türkmen göçerlerden günümüze kadar ulaşan çok önemli izler taşıyor.

    arkeofili'de yer alan bir yazıya göre, türbenin duvarlarına resmedilmiş gök tanrı inancına ait bezemeler, anadolu coğrafyasında bulunan ilk örnek olması nedeniyle büyük bir öneme sahip.

    türbede başlatılan tadilat sırasında, üstteki sıvanın kazınması ile ortaya çıkan bu bezemeler, az sayılabilecek bir bozulma ile günümüze kadar ulaşmış. gök tanrı inancını yansıtan duvar resimleri, bu inanca yönelik anlayışların resmedildiği çok önemli bir belge niteliği taşıyor.

    kendisi adına türbe yapılan isa sofi’nin, vakıf belgelerinden osman bey zamanında burada bir zaviyesi olduğu ve buranın kendisine vakfedildiği biliniyor. diğer taraftan yöre halkı tarafından ertuğrul gazi’nin silah arkadaşı olduğuna dair günümüze kadar ulaşan bir rivayet var.

    isa sofi’nin adından dini bir şahsiyet olduğu ve adına türbe inşa edildiği için toplumun önde gelen bir ismi olduğu anlaşılıyor. ancak türbede yer alan islam dışı öğeler, içinde yaşadığı topluluk ve isa sofi’nin onlarla ilişkisi hakkında ipuçları barındırıyor. söz konusu türbe, süslemeleri bakımından anadolu’daki hiçbir türbe ile benzerlik göstermiyor.

    türbenin yer aldığı borcak köyü ve isa sofi türbesi, osmanlı beyliği’nin kurulduğu söğüt ilçe merkezinin yaklaşık 9 kilometre doğusunda bulunuyor.

    bu tür türbelerin yüksek tepelerde yer alması, eski türk inancıyla alakalıydı. nitekim yüksek tabakaya mensup kişilerin mezarları ulaşılması zor yerlere yapılırdı.

    erken osmanlı mimarisine ait olan türbede bir kitabe olmasa da, isa sofi’nin vakıf kayıtları ve yöre halkının anlatımları, türbenin 14. yüzyılın ilk yarısında inşa edildiğini gösteriyor.

    hiçbir islami öge yok

    türbe islami bir yapı olmasına rağmen, içerisinde bulunan süslemelerin ağırlıklı olarak şamanizm kökenli olması, toplumda eski inancın çok canlı olduğunun bir göstergesi. özellikle konar-göçer hayat süren türklerde, islamiyet kabul edilmesine rağmen eski inanca dair davranışlar kolaylıkla terk edilmemişti.

    türbe, kare planı ve sekizgen kasnak üzerine yapılmış kubbesi ile mimari olarak klasik türk-islam yapısı olma özelliğini taşıyor. kapısı benzer yapılarda olduğu gibi alçak yapılmış. bu özellikleri ile islami yönü güçlü bir figüre ait olması gerektiği düşünülse de, 2017 yılında başlatılan tadilat sırasında alt sıvada meydana çıkan bezemeler, konuyu farklı bir boyuta taşıyor.

    türbenin içi, orta asya inanç sistemine ait olan öğelerle bezenmiş. duvar bezemelerinde, orta asya inanç ve kültür sisteminin çok etkili olduğu açıkça görülüyor. türbe içerisinde hiçbir islami öğe bulunmamasına karşın, tamamının göktanrı inancına ait olması, isa sofi’nin inancını da sorgulatır nitelikte.

    türbe ile ilgili dikkat çekici bir özellik de, bu islam dışı süslemenin, daha yeni bir sıva ile kapatılmış olması. yöre sakinleri, bu işlemin ne zaman yapıldığını bilmiyor. osmanlılardan kalma metruk okul binasının mimarisi ve duvardaki hat üslubu, türbedeki kapatıcı sıvanın 19. yüzyılda yapıldığını düşündürüyor.

    1980’lere kadar çeşitli ritüeller uygulanıyordu

    türbenin eski dönemlerdeki öneminin yanında, isa sofi yakın zamanlara kadar köyün sosyal ve dini hayatında da önemini devam ettirdi. halkın belli aralıklarla ziyaret ettiği bir yer olmasının yanısıra, yakın zamana kadar hıdrellez gibi kutlamalar da burada yapılıyor, dualar burada ediliyor ve şifalı pilav burada pişirilip yeniliyordu.

    çocuğu olmayanlar, hastalar dertlerine devayı burada dua ederek arıyorlardı. dua edilirken geyik kemikleri mezar üstüne konuluyordu. diğer yandan sandukanın içine el sokulması ve buradan koparılabilen bir bitki parçasının duanın kabulü anlamına geleceğine dair bir inanç vardı. rivayete göre bir kişi elini mezarın içine soktuğunda isa sofi elini tutmuş ve insanlar korkudan bu alışkanlıklarına son vermişlerdi.

    bölgede bulunan birçok türbede olduğu gibi burada da mum yakma âdeti yakın zamanlara kadar devam etmişti. yine benzer şekilde türbeye her akşam su bırakılması ve bununla isa sofi’nin abdest aldığına dair inanış da yakın zamanlara kadar yaşatılmıştı.

    dileklerin kabulü için bir vesile olarak, türbe bahçesindeki ağaçlara bez bağlama geleneği de yakın zamanlara kadar uygulanan bir başka ritüeldi.
  • şaman türkler çok düzgün bir topluluktu. barış içinde yaşayan hiç kimseye zarar vermeyen doğayı koruyan insan ilişkileri güzel insanlardı. osmanlı'da onlardan kalıntılar olması enteresan ve güzel.
  • lütfen kapısına kilit vurup koruma altına alınsın. yoksa bizimkiler kalp, isim filan kazır tarihi süslemelerin üstüne