• canak comlek mahkemesi diye cevrilen antik yunan'da atina demokrasisinin kendisini tiranliga karsi korumak icin kurdugu bir mekanizma. sehirde cok sevilen ve sivrilen birisi oldugunda bu kisinin tiran olmasindan korkan halk ostrokismos mahkemesini cagirirmis. meydanda toplananlar bir comlek kirigi* alarak tiran olmasindan korktugu kisinin ismini yazarmis. ironiyle kim daha populer ve seviliyor ise onu 10 yilligina surgune gonderirlermis. hatta bir anekdot var bu konuda. okuma yazmaya bilmeyen bir vatandas yanindaki adamdan, onun aristeides'in ta kendisi oldugundan bihaber, aristeides'in in adini yazmasini rica etmis. bundan baska, sicilya'daki yunan kenti syrakusa'da da ostrakismos benzeri bir kurum varmis. burada isimler zeytinacinin yapraklarina* yazildigi icin uygulamaya petalismos deniyormus.
  • üzerlerine isim yazilan kirik seramik parcalarina ise bizim alemde ostraka denir. atina agorasinda bir cukurda bir sürüsüne rastlayip mest olmu$tum. *
  • orjinal adı ostrakismos olan , eski atina siyasi kurumu.kleisthenes toplum içinde liderliğe soyunan kişilerin despotlaşmasını engellemek için , böyle bir uygulamaya başvurdu.yılın belirlenen bir gününde , bu tip tiranlaşmaya müsait ve halkın korktukları kişilerin adını kağıt parçalarına yazıp , çömleklere atmak suretiyle işlevselleşirdi.bir çeişt sürgün mahkemesiydi ; meğer ki aynı kişinin ismi 6000 kere yazılmış olsun.o kişi derhal atinadan on yıl boyunca başka sitelere sürgüne gönderilirdi.

    (kaynak ve ön bilgi "alaeddin şenel" - siyasal düşünceler tarihi)
  • sınav sorusu:
    -çanak çömlek mahkemesi nedir?
    cevap:
    -polis'te tiranlaşma tehlikesi olan kişileri, halk kağıtlara yazar çömleklere atardı.vs..

    fatmagül berktay derste:
    -arkadaşlar millattan önce 5. yüzyılda kağıdı nerden buldunuz?

    (kaynak ve ön bilgi 2. sınıf siyasal düşünceler tarihi dersi)
  • (bkz: #23811862)
  • ekklesia, her yıl oylamayla bir yurttaşın site için tehlikeli olup olmadığına karar verirdi.
    şüphelinin adı kırık bir çanağın üstüne yazılır, bu tür bir oylama sonunda suçlanmış olan her yurttaş 10 yıllığına sürgüne yollanırdı.
  • aristoteles'in, atinalıların devleti adlı eserinde aktardığına göre, halkın lehine olan yasalarıyla meşhur olan solon'un yasaları tiranlar tarafından uygulanmamaya başlayınca, halkı güçlendirmek üzere klistenes tarafından getirilen yasalardan biridir.

    demokrasiyi devirip diktatörlük kurmak isteyenleri, sürgüne göndermek amacıyla getirilmiş bir yasadır. ancak, siyasi rakipleri elemek için kullanılmaya başlayınca, amacından saparak tiranlara hizmet eder hale gelmiştir. bu nedenle, yaklaşık bir yüzyıllık bir ömre sahip omuştur.

    yasa, ilk olarak peisistratos'un akrabalarından kharmos oğlu hipparkhos'a uygulanmaya çalışıldıysa da atinalılar bağışlayıcı davranarak yasayı uygulatmamıştır. takip eden yıl, telesinos'un arkhonluğu döneminde, hippokrates'in oğlu megakles, ostrakismos yoluyla sürgün edilmiştir. yasa, ilk üç yıl tiran yandaşlarına karşı uygulandıysa da daha sonra güç kazanan herkese uygulanmıştır. tiran yandaşı olmamasına rağmen yasaya tabi olan ilk kişi ariphron oğlu ksanthippos olmuştur.
  • antik yunan’da uygulanan bir sürgün sistemi.
    aristoteles hem atinalıların devleti hem de politika adlı eserinde buna değinir.
    sistem aslında düzeni korumak amacıyla ortaya konsa da, zamanla yönetimde bulunanların siyasal rakiplerini yok etme aracına dönüşmüştür.
    aristoteles, ostrakismos a çok da karşı değildir ancak bunun siyasal çıkar için kullanılmasını eleştirir.

    politika adlı eserinde; bunu şöyle açıklar. ideal bir devlet düzeni oluşturabilmek için herkesin iyiliğini yani adaleti sağlamak önemlidir. ancak bir devlette diğer yurttaşlardan belirgin derece de “üstün” biri veya birileri (bir topluluk oluşturacak kadar dikkat çekici sayıda da değil, daha az) ortaya çıkarsa ne olur. bu kişileri diğerleriyle “eşit” düzeyde değerlendirmek hem adil olmaz hem de mümkün değildir. bu kişi veya kişiler için şöyle der;

    “.... insanlar arasında bir tanrı sayılması akla yatkındır... bu olağanüstü kişileri yönetebilecek yasa yoktur... onlar kendiler yasadır.”

    belki de denetimi mümkün olmayan bu kişilerin düzeni bozmaması için sürgün edilmeleri yani sistemden dışarı atılmaları gerekir ki antik yunan da yapılan ya da en azından amaçlanan buydu.
    ancak bunun yöneticilerin kişisel faydaları için kullanabileceğini de belirttir. bu durumda ostrakismos adilliğini kaybeder.

    peki o zaman nasıl olacak? aristoteles e göre, üstünlük çeşitli yollardan olur. kimi halk tarafından çok sevilir, kimi servetinden dolayı aşırı üstün olur, kimi nüfuzunu kullanır. bu kişilere ostrakismos uygulanabilir. ancak;

    “...fakat kişilik ve yetenek bakımından üstün bir insan olunca ne yapacağız? hiç kimse böyle bir adamı şehirden kovmalı ya da sürmeli diyemez; öte yandan onu yönetimimiz altına da sokamayız, çünkü bu da zeus’tan egemenliğini insanlarla paylaşmasını istemek gibi olur. bu nedenle tek çıkar yol doğayı akışına bırakmaktır; o egemen olacaktır, biz de sevine sevine ona boyun eğeceğiz. işte bu gibi insanlar şehirlerinde kraldır, sürekli olarak kral...”

    aristoteles in eserlerini okuyunca kötü tek adamlık yani tiranlığa karşı olduğunu ancak iyi tek adamlık yani krallığa uzak olmadığını biliriz. ancak uygulamada bunun çok mümkün olmadığını o da bilir. bu yüzden ortak iyilik için ostrakismos gibi yöntemleri doğal kabul edebilir. ancak bu normal kişiler için geçerli gibi durmakta. olağanüstü biri söz konusu olunca işler değişmektedir.

    atinalıların devletinde sürecin tarihsel yönü anlatılır. buna göre bu yasa ilk kez atinalı yönetici kleisthenes tarafından ortaya kondu. ancak hemen uygulanmadı. ünlü marathon savaşından sonra eski tiran peisistratos un akrabalarına karşı kullanıldı.

    bunun tarihsel nedeni aslında şöyledir. o zamanlar önemli bir görevde olan ve bir savaş kahramanı olan peisistratos biraz hile biraz da kitleleri yönlendirerek kendisini tiran ilan etmişti. aslında peisistratos hemen herkesin sevdiği biriydi. tiranlıktan çok yasalara uymaya özen gösterdi. yine de bu durum demokrasiyi askıya alarak tiran olduğu gerçeğini değiştirmiyordu. hatta ölümünden sonra yönetime oğulları geçerek kısa süreli bir saltanat da oldu.

    tabi bu durum herkesde huzursuzluğa yol açtı. kaldı ki peisistratos oğulları zamanında oldukça çalkantılı bir siyasi süreç yaşandı. işte bu devir sonrası başa geçen kleisthenes demokrasiyi geri getirdi ve bir çok yasa değişikliği yaptı. kleisthenes in amacı bu sürgün yasasını ilk önce eski tiran peisistratos'un akrabaları üzerinde kullanmaktı. böylelikle ilk sürgüne giden hipparkhos'tu. aslında bu kişi peisistratos'un akrabası olsa da tiranlığın devrilme sürecinde şiddete karışmayan grubun başındaydı. bir süre sonra diğer akrabaları sürgün edildi. en önemlilerinden biri megakles'ti.

    ancak tiranlara karşı uygulanan bu yasa 3 yıl içinde daha da genişletildi. tiranlarla ilgisi olmayan ilk sürgün ksanthippos oldu. ancak bu sürgün pers saldırısı nedeniyle daraltıldı. ünlü pers imparatoru kserkses saldırılarına başladığında sürgünde olan herkes geri çağrıldı. bundan böyle de ostrakismos a karar verilenlerin belli bir yerin ötesine gitmemesi kararlaştırıldı.
  • bir nevî anti(bkz: survival of the fittest)
  • atimia ile beraber antik atina demokrasisi'nin en önemli adalet ve emniyet uygulamalarından biri.

    şehrin içerisinde politik olarak fazla sivrilen bir kişinin, en fazla yılda bir kez yapılabilecek bir oylama sonucunda şehirden sürgün edilmesi temeline dayanan bu uygulamada esas amaç, şehrin yeniden tiranların yönetimine girmesini engellemekti. zirâ, atina m.ö. altıncı yüzyılın sonlarında tiranları güç bela savuşturarak demokratik bir yönetime kavuşmuştu ve bu sistemin içerisindeki herkes bu yapının süreğenleşmesinden yanaydı.

    dolayısıyla, ostrakismos uygulamasının en yaygın kullanıldığı dönemin de atina demokrasisi'nin kuruluş dönemleri olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır. hatta m.ö. 413 senesinden sonra uygulandığına dair de bir kanıt bulunmamaktadır.

    pers yunan savaşları'nın en büyük kahramanlarından olan büyük savaşçılar themistokles ve aristides, hipokrat'ın oğlu olan megakles, ünlü general xenophon ve meşhur politikacı alkibiades belki de hep fazla şöhretlendikleri için tiranlığa yeltenebilecekleri korkusuyla bu oylama sonucunda atina'dan sürgün edilmiş olan tarihi figürlerden birkaçıdır.

    (bkz: atimia/@ncpzbsn)
hesabın var mı? giriş yap