şükela:  tümü | bugün
  • altmışlı yılların başlarından itibaren açılmaya başlanan, kısa sürede kısıtlı binalarda, eğitimden daha çok ticari amaçlı çalışan kuruluş görünümü sergileyen ve yetmişli yılların başında ise türkiye’de artık sosyal bir sorun haline gelmiş eğitim kurumları.

    eğitime başladıkları ilk alanlar mühendislik ve mimarlık üzerineydi. istanbul’da galatasaray mühendislik, vatan mimarlık mühendislik*, ışık mühendislik*özel yüksek okulları , izmir’de buca mühendislik, ankara’da ise yükseliş mimarlık mühendislik özel yüksek okulları ilk akla gelenleri. kısa süre içinde de bunları eczacılık, dişçilik, gazetecilik, siyasal bilgiler gibi alanlarda açılan özel yüksek okullar izlemişti. daha çok gündüz çalışan öğrencilere hizmet ve diploma veren gece bölümlerinin revaçta olduğu okullardı. kısa süre içinde de eğitim yaptıkları alanlarda verdikleri diplomalarla, o mesleklerde kaliteyi düşürdükleri ve anayasanın eğitimde fırsat eşitliği ilkesine aykırı faaliyette bulundukları gerekçesiyle yıldırımları üzerlerine çekmeye başladılar. bu yıldırımlarda hacı ali demirel’e ait yükseliş mühendislik ve mimarlık okulu'nun payı büyüktü . ilk şiddetli tepkiyi mimarlar odası göstererek bu okullardan mezun olanları odaya kayıt etmedi. 1969 yılında ise tüm türkiye’deki özel okulları kapsayan ve mayıs ayından kasım ayına kadar özel okulları işgal altında tutan bir öğrenci eylemine sahne oldular.

    o yıllarda ortaokul öğrencisi olmama ve üniversite için de önümde epey uzun zaman olmasına rağmen konu o kadar ayyuka çıkmıştı ki bu haberler son derece ilgimi çekmişti. sonraki yıllarda da bir şekilde sorundan payıma düşeni alarak konuya göbekten dahil oldum.

    1971 yılında tepkiler sonuç verdi ve özel yüksek okullar anayasa mahkemesince anayasaya aykırı bulunarak kapatıldı. binaları devletleştirildi ve ilgili devlet okullarına bağlandı. istanbul’daki mühendislik mimarlık okulları idmma’ya ankara’daki mühendislik ve mimarlık okulları admma’ ya bağlandı. 1912 yılından beri eğitim yapan statüsü daha farklı bir özel yüksek eğitim kurumu olan robert kolej’in yüksek kısmı ise boğaziçi üniversitesi’ine dönüştürüldü. o anayasa mahkemesi kararı ile kapanan bir başka eğitim kurumu ise günümüzde hala sorun olmaya devam ediyor. o da heybeliada ruhban okulu . o tarihte devletleştirilmeyi kabul etmeyince kapatılmıştı.

    devletleştirilen özel yüksek okullara gelince: onlar da 1974 yılından itibaren türkiye’nin içine yuvarlandığı karışıklık ortamı için başka bir sorun oluşturdu. genellikle konum olarak bağlı oldukları okullardan ve dolayısıyla otoritesinden uzak olduğu için polisiye tedbirlerin pek işlemediği, yakınlarında bulunan öğrenci yurtları ile birlikte dokunulmazlığı olan, belli siyasal güçlerin kaleleri haline geldi. buna da en büyük neden 1974 yılında ecevit hükümetinin çıkardığı afla geri dönen ve çoğu politik nedenlerden eski yıllarda okullarından uzaklaşmış ve hapse girmiş kişilerin geri dönüşte konumları nedeniyle midir bilinmez bu okulları tercihiydi. ilk defa uygulanmaya başlanan merkezi üniversite seçme sınavı ile bu okulları kazanıp giren öğrenciler ise tam bir hercümerç içine düşmüşlerdi. bu okulların öğrenci profili böyleyken öğretim kadroları ise tamamen bağlı oldukları okullardan karşılanarak eski eğitim kalitesizliği giderilmiş ama öğretim görevlilerine zor bir ortamda fedakar bir çalışma sergilemek düşmüştü. 1980 yılına kadar da bu böyle sürdü. 80 yılından sonra bu okullar peyderpey bağlı oldukları kurumlar bünyesinde eritildi. binalarının çoğu ise şu an eğitimden uzak başka işlerde kullanılıyor. birkaçı da lise…

    günümüzde de özel üniversitelerinin hızla artması ve kar amacına yönelmeleri, geçmişteki özel yüksek okullar deneyimini çağrıştırıyor. yalnız günümüz özel üniversiteciliğinin geçmişteki deneyimden farklı olan yanları var. o da bina teçhizat ve öğretim kadrosu kalitesi açısından eski ile mukayese kabul edemeyecek derecede iyi kurumlar olmaları. yalnız öğrenci kaliteleri arasında epey bir paralellik var gibime geliyor.

    edit: sevgili justinianus'un hatırıma getirmesiyle özel okulların devletleştirilmesinde yürütülen başarılı kampanyaların düzenleyicisi: (bkz: harun karadeniz) ve bu konudaki önemli çalışması: (bkz: özel yüksekokullar ve ardındaki oyun)