şükela:  tümü | bugün
  • 1. jeolojik dönemin diğer ismidir.
  • zonguldak komur yataklari bu donemde olusmustur.
  • kıtaların birbirinden ayrıldığı dönemdir. ilk balıklar* ve ilk kara bitkileri* de bu dönemde ortaya çıkmıştır.
  • antik zaman olarak da bilinir. bu zamanın dönemleri şöyledir:

    - kambriyen
    - ordovisyen
    - silüriyen
    - devoniyen
    - karbonifer
    - permiyen
  • (bkz: neozoik)
  • - takonik kaledoniyen orojenezi bu devirde olmuştur.
    - protozaolardan(fusulinler), metazoolardan(trilobitler), mercanlar, brachipodlar ve omurgalılardan zırhlı balıklar yaşamıştır.
    - ilk pullu ağaçlara rastlanmıştır.
    - kambriyen, ordovisiyen, silüriyen, devoniyen, karbonifer ve permiyen olmak üzere altı devirde işlenir.
  • criptozoik ile mezozoik zamanlar arasında bulunan birinci jeolojik zaman.

    ilk omurgalılar olan çenesiz balıkların ortaya çıktığı ordovisyen devrini, bitkilerde ilk kez iletim demetlerinin görüldüğü siluriyen devrini, sudan karaya geçişin başlayıp amfibilerin ortaya çıktığı devoniyen devrini, ilk sürüngenlerin ve kömür yataklarının oluşmasına neden olan dev eğreltilerin ortaya çıktığı karbonifer devrini, karasal böceklerin ortaya çıktığı permiyen devrini içerir.
  • yüzyılımızdan yaklaşık olarak 560 milyon yıl önce başlayıp 225 milyon yıl öncesine kadar süren zamandır. birinci zaman da denilir ve kambriyen, silüryen, devoniyen, karbonifer, permiyen olmak üzere 5 devreye ayrılır.
  • masif arazilerin oluşumu bu döneme dek gelmektedir.
  • (bkz: fanerozoik) devir’in ilk alt dönemi, 541 milyon yıl önce (bkz: kambriyen) patlaması adı verilen deniz hayvanlarının olağanüstü türlenmesi ile başlayan ve yaklaşık 252 milyon yıl önce yeryüzü geçmişinin en büyük yok oluşu olan (bkz: permiyen) yok oluşuyla sona eren yer bilimsel bir dönemdir.

    paleozoik dönem; kambriyen, (bkz: ordovisyen), (bkz: silüriyen), (bkz: devoniyen), (bkz: karbonifer) ve permiyen adlı alt dönemlere ayrılır.

    dönemin en önemli olaylardan biri kaledonya dağ oluşumu yaşanması ve böylece ön kambriyen‘de oluşan karaların genişlemesi olmuştur. bu yeni karalaşan ve kıvrılarak yükselen yerler günümüzde; iskandinavya, iskoçya, irlanda’nın büyük bölümü, bohemya, baykal gölü çevresi, kanada kalkanı’nın güneyi ve brezilya’nın güneydoğusunda bulunmaktadır. bu dağlık alanlar zamanla, dış güçlerin etkisiyle aşındırılarak çukurluklara taşınmış ve biriktirilmiştir.

    kaledonya dağ oluşumunun dışında hersinyen dağ oluşumu da bu dönemde yaşanmış önemli yer bilimsel olaylardandır. hersinyen dağ oluşumu sırasında bugünkü; galler, güney irlanda, bretonya, masif santral, arden tepeleri, voj dağları, kara orman dağları, bohemya, harz dağları, ispanya yaylası, ural dağları, tanrı dağları, fas yaylası, kap dağları ve appalaş dağları kıvrılarak yükselen alanlardır.

    kaledonya ve hersinyen dağ oluşumları ile birlikte yeryüzünün görünümü oldukça değişmiştir. örneğin; ural dağları’nın yükselmesi sonucu fenno-sarmatya ve angara kalkanları birleşmiştir. bu dönemdeki karaların hepsi (bkz: pangea) adı altında bir arada bulunuyordu ve pangea’yı kabaca (bkz: lavrasya) ve (bkz: gondvana) olarak ikiye ayırmak olanaklıydı. kaldı ki dönemin sonlarında belirginleşen (bkz: tetis) denizi tam da bunu yapacak ve pangea’yı ikiye bölecekti.

    günümüzde ekonomik anlamda oldukça değerli ve önemli olan taş kömürü ile kireç taşı yatakları da bu dönemde oluşmuştur.

    dönemin iklimi

    bu dönemde pangea’nın kuzeydeki parçasını oluşturan lavrasya’da sıcak ve nemli bir iklim egemendi ve büyük bitkilerin oluşturduğu gür ormanlar gelişmişti. dönem içinde yaşanan küresel bir iklim değişikliği sonucunda bu gür bitki toplulukları toplu biçimde yok olarak bugünkü taş kömürü yataklarını oluşturacaktı. aynı süreçte güneydeki gondvana’nın genelinde ise belirgin bir kutup iklimi egemendi.

    dönem içinde yaşanan iklim değişikliği sonucunda lavrasya’ya çöl iklimi egemen oldu ve çok geniş tuz ve jips yatakları oluştu.

    dönemin canlı yaşamı

    dönemin başlarında denizde var olan canlı yaşamı dönem boyunca inişli çıkışlı bir süreç yaşadı. dönemin başında (bkz: trilobit)ler yeryüzüne egemen olsa da arta kalan çok uzun zaman boyunca dallı bacaklılar daha yaygın oldular. ancak trilobitlerin tüm yeryüzüne yayılması kambriyen patlaması denilen yeryüzündeki canlı tür ve sayısının birden artması olayını başlattı.

    dönemin ortalarında ise iki yaşamlı balıklar aracılığıyla denizdeki canlı yaşamı karaya çıktı. dönemin sonlarına doğru ise canlılık havaya taşındı ve uçabilen ilk böcekler kanat çırpmaya başladı.

    dönemin sonunda ise yeryüzü geçmişinin en büyük toplu yok oluşu olan permiyen yok oluşu gerçekleşti ve büyük omurgasız canlılardan (bkz: blastoise) ler, (bkz: fusulinid)ler ve trilobitlerin soyları tükendi. bununla birlikle (bkz: ammonit)ler, (bkz: dallı bacaklılar), (bkz: yosun hayvancıklar)ı ve (bkz: deniz zambağı)ları da yıkıma uğradı ancak yaşama tutunmayı başardılar. karada yaşayan omurgasız türlerinin %95’inin, deniz hayvanlarınınsa %90’ının yok olduğu öngörülmektedir.

    permiyen yok oluşu’nun nedeni tam olarak bilinemese de bu büyük yok oluşa dönem içinde yaşanan iklim değişikliğinin neden olduğu öngörülmektedir.

    kaynak