şükela:  tümü | bugün soru sor
  • panteizm'in deist versiyonu.
    bu felsefi görüşe göre; tanrı evrenden ayrı bağımsız bir varlık değildir, evrendeki her nesne tanrının bir parçasıdır. panteizm'den farklı olarak, deizm'de de olduğu gibi tüm dinler ve dini öğeleri reddeder, tanrının evrene hiçbir müdahalesi olmadığını savunur.
  • oturup da üzerine herhangi bi şeyler okumadığım ama fazlasıyla hissettiğim açıklama yolu.

    bir çok insan materyalistlerin maddeyi tanrılaştırdıklarını ve maddeye taptıklarını ileri sürerler. oysa materyalistlerin hiçbir zaman böyle iddiaları olmamıştır tam aksine bir çoğu maddeyi 'gerçek varlık' olarak kabul ettiklerinden ideal bir varlık olan tanrıyı kabul etmeyi her zaman reddetmişlerdir. yani reddetiğin ve yok saydığın bir kavramı daha sonra başka bir şeye yükleyip varlığını kabul edemezsin.

    eğer ateizme bir din demezsek materyalizmin dini pandeizm olur. çünkü tümtanrıcılık eğer bütün varlıkları tanrı kabul ediyorsa ve varlık denilen 'şey' maddeyse öyleyse maddeye tanrı kavramı yüklemek yanlış olmaz.
    yani materyalistlere atılan maddeyi tanrılaştırma iftirası aslında şekil olarak kendini pandeizmde bulmuştur.

    pandeizm maddenin tanrılığını öne sürer.~`:kişisel pandeizm yorumumdur direkt olarak pandeizmi bağlamaz`

    şahsi fikrim bütün ilahi dinlerin pandeizm görüşünden doğduna dair. insanlar maddenin önemini kavramışlardır çünkü en basit ölçekte bile kendi maddi bedenlerinin yaşamını devam ettirmesi için gerekli maddelere -yiyecek içecek- ihtiyaç duyduğunu görmüş olmalılar öyleyse ilkel bir insan için hayattaki en önemli 'şey' hayatını devam ettirmesini sağlayan şeyler yani maddeler\materyaller olmuştur.

    böyle bir durumda insanlığı aciz konumda bırakan maddeye bağımlı bir tanrı kavramı yaratılması tanrını kudretine ve gücüne gölge düşürecektir. yani madde dünyasına bağlı kalan bir tanrı kavramı maddenin görünürde yok olacağı`:basit anlamda ölüm yada yanma gibi görünürde maddenin yok olması kastedilmiştir` inancından dolayı ölümsüz bir tanrı yaratılmasına engel teşkil etmekteydi öyleyse tanrı kavramı maddi dünyadan bağımsız ve maddi dünyadan etkilenmeyen tam aksine maddi dünyayı yöneten olmalıydı ve tasarım bu şekilde gerçekleştirildi.

    söz gelimi bir şimşek düşmesi olayına yer ve hava arasındaki elektrik yüklenmesi ve boşalması gibi maddi bir açıklama getiremeyecekleri için ilahi bir unsur olarak tanrının bir nedenselliği olarak gördüler.
    maddeden kaynaklı olayları tanrıya bağladılar

    lakin en başta dediğim gibi dinlerin doğumu pandeizmle ilintili bunun olmasının nedeni de pandeizmde maddeye yüklenen tanrı manası yerine dinlerde maddeye hükmeden tanrı manası yüklenmesi.
    pandeizmde genel bakış açısıyla madde tanrı olduğu için ve her şey maddenin bir nedenselliği doğrultusunda var olduğundan tanrının yada maddenin birbirine hükmetmesi söz konusu değil tam aksine tanrı yani madde oluşturduğu kurallar ve kanunlarla kendi kendine sınırlanıyor.
    başka bir deyişle ilahi din yer çekimini yaratanın tanrı olduğunu iddia ederken pandeizm yer çekiminin maddeden -maddenin kütlesinden- kaynaklandığı ileri sürüyor.
    yani ilahi din yer çekimini tanrı nedenine pandeizm ise madde nedenine bağlıyor.

    sonuçta ilahi dinler pandeizmin sadece dönemin ytersiz bilgisine bağlı olarak bozuk ifadeleri olarak var oluyorlar.

    olayı biraz daha deşmek için -bence- ana kırılma noktasına * değinelim ...

    *tanrının ezeliyeti ve yaradanlığı;
    ezeliyet konusu şüphesiz her tanrı için kabul görülen bir kavram. bir çok din adamının tartışma esnasında çoğunlukla sığınak noktası olarak "bana 'yoktan' bir şeyi var et" dediğine tanık olunmuştur.
    evet haklıdırlar yoktan bi şey var etmek imkansızdır tıpkı var olan bir şeyi yok etmenin imkansızlığı gibi.
    malum yaradan yaratıcı vasfıyla her şeyi yaratmıştır ve böylece yaratıcı sıfatını almıştır. oysa bu pandeizmde varolan bir kavramın yanlış algılanmış halinden başka bi şey değildir çünkü söz konusu var olan maddedir sonuçta herkes manevi bir olguyu yaratabilir`:örneğin şu anda kafamda iki gözü olan bir sinek dizayn ediyorum` önemli olan maddenin yaratılmasıdır. işte burda ezeliyet konusu devreye girer. eğer evrende hiç bir şekilde bir maddeyi yaratamıyor ve hiç bir şekilde yok edemiyorsak ezeli olan maddedir. ilahi yanılgıyla bu kavram tanrıya affedilmiştir.

    ve eğer madde ezeliyse o zaman bir yaratım söz konusu değildir.

    bu değerlendirme ışığında maddesel olan her varlığın tanrı olduğu görüştür.
  • pandeizm, deizmin panteist versiyonudur. bilindiği üzere deizm; aynı panteizm ve panenteizm gibi tanrıya inanan ama dinleri, kutsal olduğuna inanılan kitapları, peygamberleri reddeden bir akımdır. deistler, tanrının evrenin yaratıcısı olduğuna ve evrene aşkın olduğuna inanır. ancak tanrının dünya ve insanlarla ilgilenmediğini düşünürler.

    panteizm ise evrenden ayrı ve kişisel bir tanrıyı reddeder. evrenin ve tüm varlıkların ilk varlık olan tanrıdan oluştuğuna ve evrenle birlikte herşeyin tanrısal gücü oluşturduğuna inanır. tanrı her şeydir ve her şey tanrıdan türeyerek çoğalmış, evrimleşmiştir. aşkın bir tanrı var olmadığı gibi, her hangi bir yaratmadan da söz edilemez.

    pandeizm deizmin evrenden aşkın bir tanrı anlayışını reddeder ve aynı panteizm gibi tanrıyla evreni bütünleşmiş olarak kabul eder. ancak tanrının yaratıcılığını savunur ve evrenin ruhu olduğuna inanır. deizm gibi insanlarla ve dünyayla ilgilenmediğini, müdahaleci olmadığını savunur. gerek deizm, gerek panteizm, gerekse pandeizm içinde farklı düşünceler vardır ama istisnadır. örneğin deistler içinde tanrının müdahaleci olduğunu düşünenler de vardır. panteizm içinde de tanrının doğanın ruhu olduğuna ve yaratıcı güç olduğuna inananlar vardır. panteizmin bir kolu sayılabilecek olan panenteizm ise doğadan ayrı olarak evrene aşkın bir tanrıyı savunur ve bu tanrının dünya ve insanlarla ilgilendiğini öne sürer. bundan dolayı teizme, dinlere en yakın felsefi akım olduğu söylenebilir. evren haricinde maddi bir varlığa sahip, nitelikleri, karakteristiği olan tanrı tanımlar. bu açıdan reenkarnasyon, tekamül, ruh gibi konular kapsamına girer.
  • siyasi ve ekonomik sonuçlar üretme potansiyeli zayıf olduğu için katolik kilisesi ve onun yakın takipçisi islam uleması tarafından reddedilen din felsefelerinden biridir.
  • herkes yazmış "panteizmin deistik formu veya deizm'in panteistik formudur." diye ama kimsede "aga bu nedir ?" dememiş ...

    açıklıyorum: pandeizm bildiğimiz "force"dur*

    savunduğu şeyler

    -dinleri,kutsal kitapları,peygamberleri,tanrıları ve tek tanrıyı,öbür dünyayı, cennet, cehennem vb kavramlarının tümünü reddeder ve hepsinin insan yapımı olduğunu savunur.

    - tanrıyı(yada her ne ise ((bkz: force)) evrenden aşkın, bir bilinç olarak değil, evrenin toplamı olarak görür.

    -kısaca dinlerdeki ak sakallı tanrı imajını kesinlikle reddeder.

    - tanrı(evren(universe)) ayrı bir bilinç değildir o hepimizde biraz vardır.

    - evrenin tamamı bir "şey" i oluşturur.`:dağlar, taşlar, insanlar, domuzlar, yıldızlar, gezegenler, galaksiler, ve evrenin içerisindeki uzay-zamanın kendisi de dahil`* bu şeyin bir ruhu olsa da bağımsız bir bilinç seviyesinde değildir. ve hükmetmez. tapılma ya veya inanılmaya da ihtiyacı yoktur.

    - bu enerji her şey de ve evrenin her yerinde bulunur görebildiğimiz ve göremediğimiz tüm maddeleri oluşturur. (madde,anti madde,karanlık madde,karanlık enerji bilumum bilinen ve bilinmeyen enerji ve enerji türleri)

    -deizm den farkı, "dinlerin yanı sıra dinlerin aşıladığı tanrı imajınıda reddeder" ona göre tanrı her şey dir. ve her şey (evet evrendeki her şey) birleştiğinde "tanrı"yı oluşturur.*

    -ateizm den farkı, tapınacak bir tanrı vs olmasada evrenin oluşturdu bir "force" vardır. hepimiz bu "force" dan geldik (bkz: big bang) ve yine ona döneceğiz (bkz: büyük soğuma) (bu teoriler güncellene bilir kesin yargılar içermez)

    -bu "güc"ü bükebiliriz (bkz: iyi düşün iyi olsun) veya (bkz: secret) dahada ileri versiyonu için (bkz: star wars)

    ayriyeten;

    (bkz: may the force be with you)
  • panenteizm e yakın bir felsefe. ancak onun ima ettiğinden daha fazlasını vurguluyor bazı konularda. pandeizm çok kabaca şöyle: başlangıçta tanrı her şeyi; uzayı, zamanı, varlığı, yokluğu, maddeyi, enerjiyi içeren bir bütün... (bkz: tekillik) ancak sonsuz bilinç potansiyeli olmasına rağmen bu henüz açığa çıkmamış, dolayısıyla kendisi bilinçli değil. kendisinin ne olduğunu bilmek için ne olmadığı kıyasına ve ayrışmaya gerek duyuyor. tıpkı balığın suyu bilmek için sonsuz sudan farklı bir yoğunluğa, ortama geçmesi gerektiği gibi... ama bu bir "bilinç" değil mekanik, doğasından kaynaklanan bir itki. plotinos tanrı ifadesi kadar "sonsuz potansiyel" ifadesini de kullanır ve bu potansiyelin, potansiyeli olduğu şeyleri açığa çıkarmasının onun doğasından kaynaklandığını savunur. yani eğer bir "şey", "potansiyel" manada varlığa ve yokluğa gebe ise o illaki açığa çıkma yollarını arar. bunun da ilk olarak "uzay" ve "zaman" aracılığıyla başladığı söylenir.

    sonra kendi kendisinin farkına varmak, gerçekleştirmek, bilmek, deneyimlemek...vb için tezahür ediyor ve artık o eski "tanrı" olmayı bırakıyor: tıpkı renksiz bembeyaz ışığın prizmadan geçirildikten sonra artık o beyaz renksiz ışık olmaktan çıkıp bir sürü renk olarak tezahür etmesi gibi... bu durum "tanrı'nın parçalanması" olarak (bkz: big bang) çeşitli mitolojilerde yer etmiş sembolik olarak ve bu "parça"ların edindiği yepyeni bilgilerle potansiyel ya da tanrı, bizzat kendi içinde ve kendisi tarafından, kendi deneyimini artırıyor. bir araya geldikçe bilinçsiz birlikten bilinçli birliğe doğru sonsuz yolculukta ilerliyor.

    pandeizm'in panteizm ile ortak noktaları var. ancak panteizm, tanrı'nın neden evren haline geldiği üzerinde pek durmaz. ayrıca panteizmde tanrı'nın "gitmekte" olduğu "yolculuğun" nereye ve ne amaçla olduğu da pek söylenmez. bir de pandeizme göre evren diye bir şey yokken, tekillik dahi yokken tanrı denilen sonsuz karanlık, mutlak gizem vardı. panteizm ise evrenin başlangıcıyla tanrı'yı aynı zamana alır. tabi arada ince bir çizgi var.

    aslında panteizm için de panenteizm ve pandeizm için de "sexed-up atheism" (soslanmış, "seksileştirilmiş", süslenmiş ateizm) diyen ateistler çok richard dawkins gibi... ama aradaki en büyük fark şu: ateizm anlamsızlık çağrıştırır, evrimin bile belli bir hedefi yoktur, objektif olarak bir amaç anlam yoktur hayatta. yoktur derken hayatta herkesin kendisine göre bulduğu bir anlam değil de nihai bir anlam yoktur der ateizm, herkes kendi anlamını kendisi yaratsın der. pandeizm ise mana yüklüdür, her şeyi belli bir anlam penceresinden görür ve taşları bence yerine oturtur, tanrı'nın / evrenin, insanın neden var olduğu ve evrim ile nereye gittiği konusunda felsefi çıkarımlar yapar. bu, efsane bilim insanı carl saganın biz kozmosun kendisini bilme yollarından biriyiz sözüyle de yüzde yüz uyumludur.

    pandeizm ifadesi kelime olarak yeni ortaya çıkmış olsa da felsefe olarak oldukça eskidir. hint'te mö. 800'lü yıllara brihadaranyaka upanişada, antik yunanda ise herakleitosa kadar uzanır. plotinosta ve ioannes scotus eriugenada da çok net bir şekilde görülür. ayrıca georg wilhelm friedrich hegel de bu felsefenin savunucularından biri sayılabilir. bu konu ve ilgili diğer konular için tıklayınız.
  • son zamanlarda, konuyla ilgili çevrelerde kendisine karşı merakın ve araştırma sayısının arttığı felsefi görüş. ingilizce açısından sıkıntı yoksa, bu konuda mükemmel bir kaynak piyasaya çıkmıştır.
  • insanlarin hür karar alabilme (özgur irade) yetisine sahip olmasiyla panteizmden farkli seklinde bildigim inanc
  • aslında var edilmiş bir inanç biçiminden çok en sonunda varılan nokta gibi benim için.

    bir gece kafam yeterince olgunlaşırsa buraya çok uzun bir yazı yeşillendirmeyi düşünüyorum