şükela:  tümü | bugün
  • bir metalhead.
  • tiger 1 adıyla da bilinen alman ağır savaş tankı. isim babası ferdinand porsche'dir. naziler bu tankın yapılmasını ilk kendisinden istemişlerdir. ancak kendilerine rakip olarak henschel firması çıkmıştır. porsche'nin yenilikçi tankları hitler'in yaş günündeki gösteride arızalanmış henschel'in geleneksel üretim tankı başarılı olmuştur.
  • kendisi panzer ıv'dür. tiger değil.
  • asla panther, tiger, king tiger kadar meşhur olamamış, kendisine kedigillerden bir isim verilmemiş, gelgelelim bu en ünlü 3 tip alman tankından kat be kat daha fazla çatışma gören, doğrudan içine doğduğu 2. dünya savaşı bittikten sonra bile, kardeşi panther'in kısa süreli polonya ve balkan hizmetlerini saymazsak, israil-arap savaşlarına dek aktif olarak kullanılan ve günümüz deyimi ile "fiyat/performans" oranı çok iyi olan alman tankıdır.

    köklerine bakarsanız ilk tasarım fikrinin 1934'e kadar uzandığını görürsünüz. tankın fikir babası ünlü alman generali ve panzer birliklerinin yaratılmasının arkasındaki isim olan heinz guderian'dır. kendisiyle hemen hemen aynı dönemde çizim masasına konulan kardeşi panzerkampfwagen iii gibi guderian'ın hayalini kurduğu nispeten hafif zırhlı ancak hızlı ve savaş alanındaki taktik esnekliğe izin verebilecek tanklardan kurulu panzer tümenlerinin belkemiği olacak şekilde tasarlanan panzer iv, tasarımının izin verdiği farklı kalıplara girebilme becerisini savaş boyunca sürdürmüştür.

    guderian'ın kafasındaki yapı basittir; bliztkrieg doktrini gereği yani bilmeyenler için en basit ifadesi ile anlatırsam düşmanın sinir noktalarına yapılan hızlı hava ve kara hücumları kombinasyonunda kara kısmının koçbaşı olacak panzer tümenleri hızlı tanklardan kurulmalıydı. bunun amacı tankların, yanlarında olan yeni piyade sınıfı schützen askerleri (veya ileride alacakları isimle panzergranadier'ler) ile mümkün olduğunca çabuk düşman savunma pozisyonlarını aşması ve arkalarından gelecek klasik piyadeye geçmeleri için gedikler bırakması ve böylece düşmanın savunma direncinin kırılarak hem savunma hatlarının bozulmasını sağlamak hem de düşmanın bir anda arkasında biterek cepheden saldıran klasik piyade ve topçularla birlikte kolayca çembere alınarak imhalarını kolaylaştırmaktı. bu taktiği sürekli geliştiren guderian diğer çoğu avrupa ülkesi gibi kalın zırhlı hantal makineler yerine 30-50 mm zırha sahip, mobilitesi yüksek, hareket halinde atışlarda bile yüksek isabetli, mekanik anlamda güvenilir tankları teşvik etti. bu isteklerini bir şekilde hala 1. dünya savaşı'ndaki gibi hala topçu-piyade odaklı düşünmeye çalışan ve "topçu sınıfı candır gerisi heyecandır piyade de topçuların ilelebet yoldaşıdır." kafasındaki alman genelkurmayına zorla kabul ettirdi. bu yol zordu, modern askeri teorileri anlamak istemeyen geri kafalı alman kurmayları sürekli guderian'a zorluk çıkartırken, uyanık alman generalinin fikirleri çoktan hitler'in kafasına girmişti. uzun ve yıpratıcı topçu-piyade odaklı stratejinin acısını 1.dünya savaşı'nda bol bol tecrübe etme fırsatı bulan eski onbaşı-yeni diktatör hitler, tüm bu askeri tantanan içinde guderian'nın yanında saf tuttu ve böylece eylül 1939 - aralık 1941 arası alman askeri başarılarının temelleri de atıldı.

    şöyle bir hikaye anlatılır; alman-sovyet saldırmazlık paktından sonra taraflar ellerindeki son model silah ve araçları iyiniyet gösterisi olarak birbirine göstermeye başlayacaktır. kuşkucu stalin almanların elinde olan teçhizatı çok merak etmektedir ve özellikle alman tank gücünün sınırları konusunda, bu iş için almanya'ya giden ekibe sıkı sıkıya tembih eder, ne yapıp edecekler ve almanların en güçlü tankının ne olduğunu öğreneceklerdir. bu sırada sovyetler kv-1 denen sovyet ağır tankını yeni yeni tasarlamaktadır ancak almanların elinde kv-1'den daha iyi zırha sahip farklı makineler olduğundan da emindirler.

    o dönemin şartlarına göre henüz eğimli/boşluklu zırhın önemi net olarak anlaşılamamış ve yüksek kinetik enerjili zırh delici mermilere karşı tek çarenin daha kalın zırhın dayanıklılık adına tek geçerli ölçü olduğu gibi bir mantık tank tasarımcılarının kafasına hakim bir fikirdir. ayrıca malzeme bilimi ve üretim teknikleri henüz çok ilerlemediğinden daha ince olmasına rağmen daha dayanıklı zırh alaşımlarının geliştirilmesi ve aynı zamanda farklı türde metallerden imal zırh delici mermilerin de ortaya çıkması yavaş yavaş olmaktadır.

    stalin'den gazı alan sovyet heyeti almanya'ya gelir gelmez vakit kaybetmeden turlara başlar. o fabrika senin bu fabrika benim diye almanya'yı karış karış dolanırlar. gezilerinin sonlarına doğru sürekli panzer i, panzer ii ve panzer iii görmekten bunalan ekip komutanı sovyet albayı almanlardan kendilerine en gelişmiş tanklarını gösterip gösteremeyeceğini sorar. almanlar hiç ikiletmez, çünkü guderian bir iyiniyet gösterisi olsun diye (ve biraz da üstün alman teknolojisini rus köylülerine gösterip hava atmak için) ekibi alıp doğruca panzer iv'ün tezgahtan yeni çıktığı fabrikaya götürürler.

    alman tankını gören sovyet albayı kendisine verilen brifingten sonra bir anda kıpkırmızı kesilir ve yanındaki alman mihmandarlara dönerek en kısa sürede general guderian'la görüşmek istediğini bildirir. almanlar olayı anlamamış ve acaba nerde hata ettik, ikramda filan mı sıkıntı vardı diye kuşkulanırlar. ama albay kesinlikle konuşmaz ve hiddetini guderian'a saklar.

    kısa süre sonra guderian'ın yanına çıkan sovyet heyeti bir anda generale teessüflerini bildirir ve yanlarındaki mihmandarlardan şikayetçi olurlar. sovyet ekibinin şikayetine göre alman yardımcılar generalin emirlerini dinlememişler ve en gelişmiş alman tankları yerine panzer iv gibi rus standartlarına göre hafif sayılabilecek bir tankı en iyi alman tankı diye yutturmaya çalışmışlardır!

    kafası karışan guderian duruma uyanmaz çünkü o dönemde alman askeri istihbaratı sovyetlerin elinde abuk sabuk tasarımlardan oluşan karmakarışık bir tank gücü olduğu konusundaki bilgileri sürekli tekrarlamaktadır ve 1941 yılında moskova yolunda karşılarına çıkana dek kv ve t-34 serisinden haberleri olmayacaktır. dolayısıyla general sovyet albayının gereksiz yere kızdığını, gerçekten de ellerindeki en iyi ve en ağır tankın panzer iv olduğunu boş yere anlatmaya çalışır ama nafile. sovyet albayı sakinleşmez ve dönüşte yaşananları stalin'e rapor ettiğinde almanların ziyarete pek dostane yaklaşmadığını, ellerindekini saklamaya çalıştıklarını bildirir.

    ama guderian doğru söylemektedir ve 1939 polonya seferi öncesinde almanların elindeki en ağır tank en kalın yerindeki zırhı 50 mm olan, 25 tonluk, kısa namlulu 75 mm'lik bir topa sahip olan panzer iv'tür ve sefer başladığında ellerinde sefere aktif sürülebilecek durumda yalnızca 211 tank mevcuttur. o anda sovyet albayın bildiği ama almanların bilmediği gerçek ise sovyetlerin elinde 45 tonluk, 76.2 mm'lik topa sahip, ön ve taret zırhı 90 mm'ye kadar çıkan kv-1 tankından daha fazla sayıda olduğudur.

    gelgelelim salt zırh kalınlığı ve ateş gücü her zaman savaş alanının belirleyicisi değildir ve kullanılan taktikler savaşın gidişatını her zaman değiştirmiştir. polonya, danimarka, norveç ve fransa seferleri sırasında panzer iv yeteneğini ispatlar ve alman ordusunun vazgeçilmez tankı olma yolunda kardeşi panzer iii ile birlikte ilerler ve üretim kolaylıkları, ucuz fiyatları (evet hitler bile savaş sırasında ekonomiyi düşünmek zorundaydı) ve yaratıcı çözümlere imkan veren universal şaseleri ile hem panzer iii hem de panzer iv wehrmacht için workehorse seviyesine çok geçmeden ulaşırlar.

    gelgelelim panzer iv ilk tökezlemesini amacı sovyetleri işgal etmek olan barbarossa harekatı'nda yaşar. kendisine oranla daha çevik ve eğimli zırhı nedeniyle daha dayanıklı olan t-34 ile bu tankın büyük abileri kv-1 ve kv-2 tankları alman zırhlı birliklerini zorlamaya başlamıştır. 50 mm'lik topu ve 30 mm'lik zırhı ile barbarossa'da alman zırhlı tümenlerinin asli tankı olan panzer iii uzak mesafeden t-34'leri delmekte zorlanmaktadır. kv-1 ve hayvan kardeşi kv-2'yi ise zinhar önden yakın atışlarda bile delemez. özellikle kv-2 alman birlikleri için çok sıkıntı yaratır çünkü bu tank efsane kalınlıktaki zırhının yanında taşıdığı 152 mm'lik öküz gibi howitzer topu ile önüne gelen herşeyi imha edebilmek gibi kötü bir özelliğe sahiptir. alman piyadesi elindeki 37 mm'lik uyduruk tanksavar topu ile alman panzer iii nişancıları da kısa namlulu 50 mm'lik topları ile bu tanka zarar veremez. savaş sırasında acayip durumlar yaşanır, örneğin doğu cephesinin kuzeyinde litvanya'da raseiniai köyü civarında ilerleyen alman birlikleri tek bir kv tankı tarafından saatlerce durdurulur. tank o derece dayanıklıdır ki kendisine uzaktan ateş edip duran alman tankları "eyhtere be yeter lan!" diyerek tankın 45 metre dibine dek sokularak atış yaparlar ama tank bir türlü delinemez. yakınlardan bulunup getirilen ve henüz o dönemde favori alman tanksavar topu haline gelmemiş bir 88 mm'lik uçaksavar topu ile tank safdışı edilene dek koskoca alman birliği köyün önünde çakılı kalır.

    cephenin diğer durumlarında durum farklı değildir. almanlar kv serisi bir tank gördüklerinde otomatik olarak duraksamaya ve hava desteği istemeye, telsizden yalvararak panzer iv ya da 88 mm'lik top dilenmeye başlar çünkü bu tank ancak bu 3'ü tarafından delinebilmektedir. e cephenin her yerine de her istendiğinde destek verilemeyince çok geçmeden alman piyadesi bazı spesifik durumlarda doğaçlama yapmak durumunda kalır ve kv tankları karşılarına çıktığında destek alamazlarsa tankın etrafından dolaşıp çatışmaya girmeden ve gereksiz mermi ziyan etmeden ilerleyişlerini sürdürür. bu durum çok geçmeden alman yüksek komutasında rahatsızlık yaratır çünkü hedeflerin imha edilmeden bırakılması arkadan gelen daha zayıf artçıları ve birlikleri zor duruma düşürmektedir. bununla birlikte neyse ki tankları kullanan rus mürettebat henüz yeterli seviyede eğitilmemiştir ve bazı durumlar haricinde kv tankları bir şekilde imha edilirler.

    barbarossa 1941 kışında başarısızlığa uğrayınca ve almanlar sovyet kışının mutlu beyazlığı! ile tanışınca ellerindeki teçhizatın yetersiz olduğunu düşünür ve t-34 tanklarından kopyaladıkları panther projesini ve daha sonra ardından gelecek olan daha ağır tankları tasarlamaya başlar. guderian'ın blitzkrieg doktrini ve doktrin içindeki dinamik tank gücü yapısı yerini giderek daha savunma odaklı, ağır ekipman kullanan, daha kalın zırhlı ve daha ağır silahlı tanklara bırakır ve guderian'ın kurduğu tank gücü gittikçe savunma savaşlarında ya da ucu bucağı olmayan gerçekdışı anlamsız hedefler peşinde harcanır. bu radikal taktik değişimine dayanamayarak hitler'e neredeyse isyan eden ve hemen her toplantıda sürekli hitler ile dalaşan guderian savaşın ortasında görevinden atılır ve zoraki bir emekliliğe yelken açar. bu arada panzer iv'ün gelişimi de sürmektedir.

    zaman içinde ek zırh plakları ile güçlendirilen, uzun namlulu 75 mm'lik yeni bir topa kavuşan (hitler'in hayalidir bu), zimmerit ile kaplanan, yeni motora ve transmisyona sahip olan garibim panzer iv ise afrika senin rusya benim savaşın kızıştığı her alanda eşşek gibi savaşmaya gider. kedigiller (panther, tiger, king tiger) sinsi sinsi alman ordusunun sembolü olurken bizim çalışkan beygirimiz panzer iv ve kardeşi panzer iii arkaplanda türlü varyasyonlarıyla alman zırhlı gücünün belkemiğini oluşturur.

    ancak gelişen düşman askeri teknolojisi, almanya'nın yetersiz hammadde kaynakları, savaşın gidişatı ve mevcut alman işgücünü "daha ağır zırhlı tank lazım ulan develer" diye daha karmaşık, hantal ve ağır silahlı tankların geliştirilmesi yolunda harcayan hitler yüzünden panzer iv giderek daha fazla arka planda kalmaya başlar.

    savaşın sonuna dek türlü varyasyonu geliştirilen panzer iv giderek artan müttefik hava şemsiyesi, çok etkili piyade tansavar silahları (bazuka, piat vs.), çok daha güçlü müttefik tankları karşısında artık zayıflamıştır. 1945 yılında savaşın bitmesiyle de en azından yeni nesil silahları gelinceye dek almanlardan arta kalan ekipmanı kullanan ülkeler dışında avrupa askeri envanterinden silinmeye başlar. ancak tank henüz ölmemiştir.

    panzer iv'ün katıldığı son savaş israil-arap savaşları olur. bir panzer iii türevi olan stug iii hücum topu (assault gun/#70200220) ile araplar safında savaşa girer ama çoktan demode olan bu silahlar çölün kızgın kumlarında birer birer kaderlerine terk edilir. sadece orada da değil rusya steplerinde, akarsularının ve göllerinin dibinde, avrupa'da oraya buraya dağılmış müzelerde ve hatta bulgaristan'ın türkiye sınırında zamanında namlularını bize doğru çevirmiş ve öylece kalan onlarca panzer iv kalıntısı mevcuttur.

    iyi haber şu, bizim elimizde de bir panzer iv mevcut (etimesgut tank müzesi/#73406227). g modeli olan bu tankı görmek isterseniz ya çetrefilli bürokratik engelleri aşacak ya da bir yakınınızın etimesgut tank tümeninde acemiliğini yapıp yemin töreninde o alana girme şansını yakalayacaksınız.
  • hafızam beni yamultmuyorsa, savaş yıllarında 35 adedi almanya’dan satın alınmış/alınması planlanmıştır. bu alım için almanya’nın kredi açtığı bilinmektedir. üst entry’de belirtildiği üzere bir tane g sınıfı panzerkampfwagen iv etimesgut tank müzesinde sergilenmektedir.**

    diğer panzerler nerededir, nereye varmak istemektedir bilenler varsa yeşillendirsin.