şükela:  tümü | bugün
  • abdullah cevdet'in çıkardığı "içtihad" adlı dergide 1912 yılında yayınlanmış olan ve aradan bir asır geçmiş olmasına rağmen halen zaman zaman atıfta bulunulan bir makaledir. (bkz: abdullah cevdet/@derinsular)

    kılıçzade ismail hakkı tarafından yazılmıştır. kılıçzade, bu makaleyi daha sonra yayınlayacağı "itikad-ı batılaya i'lan-ı harb" adlı kitabına da almış, ancak bu esnada hem metinde kimi değişiklikler yapmış, hem de makalenin adını "rüya" olarak değiştirmiştir.

    makale, kategorik olarak din karşıtı olmasa da, örtünme, dini kıyafetler, tekkelerin kapatılması ve dilin sadeleştirilmesi gibi konularda teklif ettiği değişiklikler nedeniyle ister istemez 1920 ve 30'ların kemalist uygulamalarıyla karşılaştırıldığından, ilgi çekmeye devam etmiş ve unutulmamıştır.

    makalenin içtihad dergisinde yayınlanan ilk metnine şu kitabın belirtilen sayfalarında yer verilmiştir: cevdet, abdullah. 2008. içtihad'ın içtihadı: abdullah cevdet'ten seçme yazılar. ankara: lotus yayınevi. 221-233.

    ana tema:
    (bkz: tarih/@derinsular)
  • içtihad mecmuası’nda 1912’de yayınlanan, kılıçzade hakkı’nın yazdığı “pek uyanık bir uyku” başlıklı makalede bütün batıcı fikirler tek tek sayılmış:

    *fes kâmilen defedilip yeni bir serpuş kabul olunacaktır.

    * mevcut kumaş fabrikaları genişletilecek ve yenileri de açılacaktır. yerli mallarının kullanılması teşvik edilecektir.

    * kadınlar diledikleri tarzda giyinecekler, yalnız israf etmeyeceklerdir. polisler ve softalarla, arabacı makulesi kimseler kadınların giyimlerine asla müdahale etmeyeceklerdir. şeyhülislâm efendiler de çarşaflara dair beyannameler yazmayacak ve imza etmeyeceklerdir. polisler, kadınların işine ancak münasebetsiz ve genel ahlâka dair meselelerde müdahale edebilecekler ve bu vazifelerini de büyük bir nezâketle yerine getireceklerdir. kadınlar vatanın en büyük velinimeti sayılarak kendilerine erkekler tarafından hürmet ve riayet gösterilecektir.

    * kadınlar ve genç kızlar, müslüman boşnak ve çerkezlerde olduğu gibi, erkekten kaçmayacaklardır. her erkek, kendi gözüyle gördüğü, tetkik ettiği, beğendiği ve seçtiği kızla evlenecektir. görücülük adetine nihayet verilecektir.

    * kızlar için diğer mekteplerden başka bir de tıbbiye mektebi açılacaktır.

    * birer tembellik yuvası olan bütün tekkeler ve zaviyeler ılga olunacak, varidat ve tahsisatları kesilip, maarif bütçesine ilâve edilecektir.

    * bütün medreseler kapatılacaktır.

    * sarık sarmak ve cübbe giymek sadece yüksek alimlere mahsus hale getirilecektir.

    * evliyaya nezirler yasak edilecek, bu gibi teberrular donanma ve müdafaayı milliye cemiyetleri kasalarına girecektir.

    * arazi ve evkaf kanunlarından başlanarak bütün kanunlar ıslah edilecektir.

    * şer’i mahkemeler kaldırılacak ve nizami mahkemeler ıslah edilecektir.

    * mecelle kaldırılacak veya en azından o derece değişecektir.

    * mevcut osmanlı elifbası atılarak yerine lâtin harfleri kabul edilecektir.

    * avrupa medeni kanunu kabul edilerek bugünkü evlenme-boşanma şartları tamamiyle değiştirilecektir. birden fazla kadınla evlenmek ve bir sözle karı boşamak usulleri kalkacaktır.

    kaynak
  • bugün dahi gerisinde olduğumuz çağının çok ötesindeki makale.
  • içinde şunları barındıran makâle.

    "okuyucular, üfürükçüler, ısıtma(sıtma) bağcılar ve ilh... kâmilen(tümüyle) tenkil edilüb ısıtmaya düçâr olanlar behemehal sülfato(sıtma ilacı) içmeğe mecbur tutulacaklardır."

    "din, mezheb, akıl, mantık, tabâbet, medeniyet, insaniyet ve bunlardan ibâret olan islâmiyet için şeyn(ayıp) olan —yemiş çarşusu meydanlığındaki— o mâhud(kim olduğu mâlum olan) pis, murdar, müstekreh resmî ve âlenî başa okuyucular oradan def edileceklerdir."

    "osmanlılar hükümetden hiçbir şey beklemeyecekler, yollarını, köprülerini, limanlarını, şümendiferlerini, kanallarını, vapurlarını, fabrikalarını kendi teşebbüs ve faaliyetleri ile vücûda getireceklerdir."