*

şükela:  tümü | bugün
  • igor stravinsky'nin, sergei diaghilev'in ballett russes toplulugu icin besteledigi ikinci balesi. bir kukla tiyatrosunu ve petruska adli kuklanin karsiliksiz askinin (ballerina) öyküsünü konu alir. koreografisini michel fokine'nin yaptigi bale, ilk defa 13 haziran 1911'de, paris'te sahnelenmis.
  • petek isimli insanlara takilan adlardan biri.
  • efendim (bkz: entrye efendim diye başlama ekolü) çok eskiden beri müzigini pek severdik küçücükken oyuncaklari hoplatarak dans ettirirdik.zira biraz yaslaninca bir arastirmasini yapmistik bir is üzerine buyrun okuyun.
    petruska rus köylülerinin yarattigi peter karakterinin küçültülmüsü* oluyor.burada ise belirgin olarak rus panayirlarindaki meshur kuklanin ismi.ayrica ingiliz kuklasindaki punch and judy nin rus versiyonu olarak düşünülebilir.
    stravinsky petruska’yi panayir yerlerinin ölümsüz ve mutsuz kahramani olarak tasvir eder.genellikle kötü kalpli çapkin bir arap kukla(magribi-moor) tarafindan dövülüp tartaklanan ,askini elde etmek için yaptigi tüm girisimleri engellenen patetik asiktir.engel tanimaz bir siddette agresiftir ,hiç uyanik olmadigi halde de kavgacidir.
    o sirada, rus balesinin basinda bulunan diaghilev besteyi görünce hemen bu temadaki teatral olanaklari farkina vardi.piyano parçasi halinde bulunan petruska’nin çigligi ve rus dansi ni bale partisyonu haline getirmesi için stravinsky’i ikna etmis.sonra kendini rus kukla tiyatrosuna adamis bir kisi olan alexandre benois’yi panayir dekoru yapmasi ve prodüksiyonu tasarlamasi için kadroya almis ve ates kusu ndaki basarisini tekrarlamasini umdugu koreograf mikail fokine’i ayarlamis.

    sahne 1: kisa bir prelüdden sonra bir rus paskalya ezgisiyle ,sahne hareketli bir panayir yerine açilir.zaman 1830 civari mekan ise st. petersburg’dur.dans eden çin geneler ,mallarini satmaya çalisan tüccarlar...davul çalar ve sihirbaz (kuklaci) flüt solosuyla kuklalari tanitir.petruska,balerin ve magribi.sihirbazin dokunusuyla canlanan kuklalar kalabaligi kendilerine hayran birakmislardir ki sahne kararir.
    sahne 2: sihirbaz ,petruska’yi bir kutuya benzeyen odasina koymustur.hiçkira hiçkira aglayan petruska kaderine sövüp saymaktadir.kisa bir süre sonra sihirbaz ona arkadaslik etmesi için balerin i yanina koyar.fakat petruska çilgin bir sekilde ona olan askini göstermeye çalisirken onu korkutup kaçirir.petruska öfke ve umutsuzluk için de kalakalmistir.
    sahne 3: magribi odasinda kendinden çok memnun bir biçimde oturmaktadir.balerin bir trompet esliginde sert ve biçimsiz bir valsle yanina gelir.uzaktan çok sinirlenmis ve çok kiskanmis olan petruska’nin haykirislari gelir.birdenbire petruska odaya girer ve üçü birden kavga etmeye baslarlar ,birbirlerini kovalarlar.bir süre sonra balerin yere düser ve magribi rakibini kaçirir.
    sahne 4 gene panayir meydani ,bu sefer aksam olmus hava kararmistir.hizmetçilerin dansi ,zincirli bir ayiyi oynatan köylünün girmesiyle biter.sonra çingenelerle bir tüccar dans eder.ardindan arabaci ve seyisler sert ayak hareketleriyle bir dans yaparlar ,hizmetçiler de onlara katilir.bu sirada maskeli balodan çikanlar sahneyi doldurur.aralarindaki maskeli seytan biraz sonra meydana gelecek olan trajedinin habercisidir.tüm bu olaylar sirasinda giderek yükselmekte olan tempo petruska’nin aci dolu çigligiyla durur.magribi petruska’yi kovalamaktadir.elindeki hançeri ona saplayip öldürür.bu sirada sihirbaz meydana çikar ,cesedi eline alir sallar.petruska’nin talas dolu bir kukla oldugunu ,hayret içinde dagilmakta olan kalabaliga gösterir.sihirbaz tam yalniz kalmistir ki tekrar petruska’nin çigligi duyulur.bu sefer hayaleti cansiz kuklalara ruh vermekle suçladigi sihirbazi korkutmaya baslar.

    buradaki panayir mekani maslenitsa festivalinde disariya kurulmus olan balagani sirkidir.
    genellikle içinde kukla sovlari yapilan bir sirktir,ancak 1900’de hükümet, sarhoslugun artmasi yüzünden bu festivali kapatmistir.ikinci perdede petruska ,balerin tarafindan reddedildikten sonra setin duvarlarini parçalarken olayın gerçek dışılığı içinde hiçligini ve kendi degersizligini gösterir.karakter olarak magribi ise abartili derece gösterisli ,güçlü ,maskülen ve haksiz bir sekilde de basarili imaji tasiyor.eserin yaraticilarinin st. petersburg efsanesi ne puskin’in bronz atli sina ,gogol’ün palto su ve burun una ve dostoyevsky’nin suç ve ceza sindan feyz aldiklari düsünülmektedir.stravinsky’nin besteci modeli ve idolü olarak gördügü tchaikovsky de ne de olsa puskin’in maça kizi hikayesinin bestesini yapmis.
  • (bkz: matruşka)*
  • rusça maydanoz anlamına gelen kelime.
  • son zamanlarda valery gergiev bu eseri yonetmeye baslamistir.