şükela:  tümü | bugün
  • öğretmen cuma günü şöyle diyor: "gelecek hafta hiç ummadığınız bir gün sizi quiz yapacağım."
    quizin haftaya cuma günü yapılamayacağı açık, çünkü cumaya kadar sınav yapılmamışsa o gün herkes okula quiz olacağını bilerek gelecektir. aynı nedenle perşembe de yapılamaz, çünkü cuma günü yapılacak quiz sürpriz olmayacağından perşembe'ye kadar sınav olmamışsa öğrenciler sınavın o gün yapılacağına kesin gözüyle bakacaklardır. bu da perşembe günü yapılacak quizin sürpriz olmaması demektir.

    o halde quiz perşembe'den önce yapılmalıdır. ancak sınav salı günü de yapılmamışsa perşembe günü de yapılamayacağından çarşamba günü yapılmalıdır. bu da çarşamba günü yapılacak quizi sürpriz olmaktan çıkarır.

    aynı şekilde mantık yürütürsek, salı ve dolayısıyla pazartesi günü yapılacak quizin de sürpriz olamayacağı sonucuna varırız. öyleyse öğretmen gelecek hafta sınav yapmayacaktır.

    fakat biraz düşünürsek, öğretmenin gelecek hafta yerine gelecek yıl demiş olması durumunda da aynı akıl yürütmeyle sürpriz bir quizin yapılamayacağı sonucuna varırdık. ama bu saçmalık; çünkü hepimizin bildiği gibi, her dönem 3 sınav olacağını bildiğimiz halde öğretmenin "çıkarın kağıtları, quiz var," demesi her zaman sürprizdir.

    bu paradoks 50 yılı aşkın bir zamandan beri felsefecileri, matematikçileri ve mantıkçıları uğraştırmaktadır. halen tatminkar bir çözüm bulunamamıştır.
  • belki şöyle aşılabilir:
    haftanın bir günü sınav yapacağını söyleyen öğretmen aslında sürprizi bozmuş oluyor çünkü artık sınav olacağını biliyoruz bu yüzden artık sürpriz yok.
  • benbirpipodegilim'in uyarısı üzerine başka bir başlıkta boşu boşuna açıklamaya uğraştığımı, aslında zaten yazılmış olduğunu öğrendiğim paradoks.

    o halde, 50 yılı aşkın bir zamandan beri felsefecileri, matematikçileri ve mantıkçıları uğraştıran bu paradoksu çözmeye yeltenmek yerine, uyduruk yorumuma geçeyim vakit kaybetmeden;

    sınavın gerçek hayatta beklenmedik olması hocaya güvenle ilgili bir sorundan kaynaklanıyor. örneğin çarşamba akşamı eve geldiğinizde, gerçekten emin olabilir misiniz hocanın lafının arkasında durup sınavı cuma günü yapmayacağından? eğer emin olamıyorsanız sınavın perşembe günü yapılması bir miktar beklenmediklik(berbat bir terim oldu) kazanacaktır, her ne kadar sınav cuma günü yapılırsa beklenmedik olmaktan çıkacak olsa da.

    aynı şekilde günlerde geriye gittikçe bu beklenmedikliğin etkisi artacaktır. çarşamba akşamı "hoca karizmayı çizdirmemek için muhtemelen perşembe yapar" diye düşünürken, salı akşamı sınavın çarşamba mı, perşembe mi yoksa cuma günü mü olacağına dair verdiğiniz hüküm daha güçsüz olacaktır.

    demek ki olay hocaya güvenmeyip, hocanın sınavı hiç beklenmedik bir şekilde, beklendik bir günde de yapabileceğini düşünmekten geçiyor. kaldı ki zaten hocanın "hiç beklenmedik bir günde sınav yapacağım" demesi bizi buna zorluyor. hocaya duyulan -zorunlu- güvensizlik neticesinde "hiç beklenmedik bir günde sınav yapacağım" önermesi "belirsiz bir günde sınav yapacağım" önermesine dönüşüyor.

    kıssadan hisse; hocalara pek güvenmeyin, sınavlara günü gününe çalışın.
  • asilan adam paradoksu olarak da bilinir. bu versiyonunun hikayesinde mahkuma, pazartesiden cumaya kadar bir gunde asilacagi fakat asilma isleminin haberi olmadan (ne zaman asilacagini bilmeden) gerceklesecegi bildirilir.
  • böyle paradokslar üreten öğrenciler için, hocanın sınavı cuma günü yapması gayet de büyük bir sürpriz olacaktır.

    perşembe akşamı "nasılsa hoca sınavı yarın yapamaz, çünkü beklemediğimiz bir gün yapacaktı. oysa bugün belli oldu ki, cuma tek seçenektir. e, biz de bunu tahmin edebiliyoruz, o halde yarın sınav yok," deyip çalışmayan öğrenciler için cuma günü testisli bir quiz'den daha büyük sürpriz olur mu?

    paradoks üreteceğinize iki rekât ders çalışın da vatana millete faydalı adamlar olun.
  • hakkındaki çözüm önerilerini pek araştırmadığım ancak basit bir şekilde akıl yürütülebilecek paradoks.

    quiz'in cuma günün yapılmasını sürpriz olmaktan çıkartan şey, içinde bulunulan günün perşembe olması. burada koşullu bir durum söz konusu. eğer bugün perşembe ise ve henüz quiz yapılmadıysa, quiz'in cuma yapılması sürpriz olmayacaktır. ancak örneğin çarşamba günündeysek ve quiz henüz yapılmadıysa quiz'in perşembe veya cuma gerçekleşme ihtimalleri sürprizdir. cuma gününden uzaklaştıkça cuma günü quiz yapılmasının beklenmedikliği ortaya çıkar. kısacası cuma günü quiz yapılmasının sürpriz olup olmadığını ancak perşembe günü kutu açıldığında bilebiliriz. kutuyu açtığımız için de kedi ölmüş yani sürpriz kaçmış olur. (bkz: schrödinger'in kedisi)

    bu mantıkla yola çıkarsak cuma günü dışında herhangi bir günde yapılan quiz hep sürpriz olarak kalacaktır.
  • orijinali "the unexpected hanging paradox" olan düşündürücü bir paradoks. yıllardır kafaları kurcalayan bu problem 2016'da çözülmüş ama hala çözüm üzerinde büyük bir konsensus sağlanabilmiş değil.

    felsefeciler, mantıkçılar ve matematikçiler farklı şekillerde yaklaşmışlar mevzuya. mantıkçılar "çözüm" olarak şunu söylüyor:

    perşembe günü bittiğinde hala idam (quiz) gerçekleşmediyse cuma günü idam (quiz) olması paradoksun ikinci önermesini (sürpriz); idam (quiz) olmaması ise birinci önermeyi (bu hafta idam edileceksin) yalanlar. bu sebeple cuma günü idam (quiz) olamayacağı varsayımı üzerine perşembe ve diğer günler için hipotez kurulamaz.

    şu videoda daha kapsamlı açıklanmış, göz atabilirsiniz.
  • bu paradoksu tanıdıklarınız üzerinde bir zeka testi olarak kullanabilirsiniz. nitekim ben öyle yaptım, az bir kısmı derin düşüncelere kapıldı, bir çoğu saçma buldu.