şükela:  tümü | bugün
  • "türküleri yapanlar kanunları yapanlardan daha güçlüdürler"
    60 lı yıllarda ankarada mehmed kemal'in çalıştırdığı "kalem" lokantasında canlı müzik yapıyordu,parasızlıktan...prof.halet çambel destekledi de plakları çıkabildi.siyasal bilgiler fakültesi ve diğer mekanlarda verdiği konserlerde çıt çıkmazdı.en ufak bir fısıltıda ,gürültüde azarlar ve konseri terk ederdi.san'ata saygıyı öğretti. o,türküye başlayınca zaten insan büyülenir nefes bile alamazdı...gençliğimizi şekillendirdi...

    çoğu yetişmiş insanımız gibi ruhi su da,yönetimler tarafından düşman bellenmişti...tedavi için yurt dışına çıkış iznini ö l ü m ü n d e n sonra verdiler..
    şimdi hem o gür sesi beynimde yankılıyor,gönlümü yakıyor hem de öfkemi çogaltıyor...
  • sıdıka su dan alıntı bir diğer kıssa da şöyle:
    ruhi su askerde. bütün bölük istiklal marşı söylüyor. ama ruhi amca operacı, bas bariton. notasıyla usuluyle inletmiş ortalığı. komutan da yanına gelmiş.
    -adın ne senin evladım.
    -(bas bariton sesle) rruuhii komutanım.
    -ne güzel söyledin sen öyle.
    -komutanım ben bas baritonum.
    -(bölüğe dönerek) hepiniz onun dediğinden olacaksınız ulan!
  • " yıl 1912..
    van’da doğdu..
    adı mehmet’ti..
    mehmet ruhi su..
    küçük yaşta annesi ve babasını kaybetmişti..
    onları hiç tanımadı..
    neden kaybettiğini hiç bilmedi..
    kimsesiz kalmıştı..
    çünkü ne bir yakını vardı, ne akrabası..
    ne amcası, ne dayısı..

    “hangi taşı kaldırsam
    anam babam..
    hangi dala uzansam
    hısım akrabam..
    ne güzel bir dünya bu
    iyi ki geldim” derdi.
    neden kimsesizdi?.
    neden tek bir yakını yoktu?..
    yıllar sonra yalçın küçük ruhi su’nun ermeni yetim olabileceğini yazdı..
    bunun üzerine oğlu ilgin ruhi su, “babamın 1912’de van’da doğması, öksüzler yurdundan gelmesi, bugüne kadar hiçbir akrabasının çıkmaması düşünüldüğünde ermeni olma ihtimali hayli yüksek” demişti..
    kendisi de cevabını bilmediği bu soruyu “birinci dünya savaşı’nın ortada bıraktığı çocuklardan biriyim” diye yanıtlardı..
    ruhi su’yu adana’da çocuğu olmayan yoksul bir aileye verdiler..
    1915 ermeni tehcirinde ailesini kaybetmiş yüzlerce “devşirme” çocuk gibi..
    bunlar amcan ve yengen dediler..
    onları öyle bildi..
    adana’nın ingiliz işgalinde amcam ve yengem dedikleri ruhi su’yu terketti..
    bunun üzerine öksüzler yurdu’na verildi..
    müziğe meraklıydı..
    yurtta bağlama, keman çalardı..
    çok başarılıydı..
    öksüzler yurdundan, önce adana öğretmen okulu’na, ardından ankara’da musiki muallim mektebi’ne girmeyi başardı.
    yıl 1942..
    ankara devlet konservatuarını bitirdi..
    aynı yıl hasanoğlan köy enstitüsü`nde müzik öğretmenliği yaptı..
    cumhurbaşkanlığı orkestrası’nda görev aldı..
    devlet operasında çalıştı..
    yıl 1951..
    devlet, türkülerinden rahatsız oldu..
    komünist diye içeri attılar..
    sansaryan han’ın en alt katındaki hücrelerde ağır işkence gördü..
    tabutluğa kondu..
    beş yıl hapis yattı…
    ama yılmadı..
    “mahsus mahal derler kaldım zindanda
    kalırım kalırım dostlar yandadır..
    dirliğim düzenim dermanım canım
    solum sol tarafım imanım dinim.” dedi.
    yıl 1957
    cezaevinden çıktıktan sonra ankara radyosunda iş buldu..
    işi kısa sürdü..
    kovdular..
    kovulma nedeni şu türküydü..
    “serdari halimiz böyle n’olacak..
    kısa çöp uzundan hakkın alacak..
    mamurlar yıkılıp viran olacak..
    akıbet dağılır elimiz bizim.”
    türküleri ünlendikçe, milyonlara ulaştı..
    düşmanı da çoğaldı..
    devlet ve egemen sistem onu hiç rahat bırakmadı..
    uzun süre işsiz kaldı..
    27 mayıs darbesi kulüplerde yabancı şarkıların sahne almasını yasaklayınca, gece kulüplerinde türkü söyledi..
    yıl 1962..
    yapı kredi yayınları için 5 yıllık birçalışmayı tamamlayıp, taslağı banka yetkililerine teslim etti..
    banka kitabı bastı ama kitabı hazırlayan ve yazan sadi yaver olarak görünüyordu..
    isyan etti..
    emeği sömürülmüştü..
    mahkemeye gitti
    kazandı..
    ama yapı kredi bankası kitabın 2’nci baskısını yapmadı..
    yılmadı..
    türküleri sevdanın ve kavganın sesiydi..
    toplumsal olaylara duyarsız kalmadı..
    yıl 1969..
    kanlı pazar..
    16 şubat’ta istanbul taksim meydanı’nda abd’nin 6. filo’sunu protesto etmek için 76 gençlik örgütünün toplandığı sırada devlet tarafından öldürülen gençlere türkü yaktı..
    “bu meydan kanlı meydan
    ok fırladı çıktı yaydan
    kalkın ayağa, kalkın
    biz şehirden, siz köyden.”
    halkı isyana teşvikten yargılandı..
    yılmadı..
    yıl 1975..
    dostlar korosunu kurdu..
    anadolu halk müziğine büyük katkılar verdi.
    çok sesli müziğin gelişmesinde önderlik yaptı..
    başta pir sultan ve bir çok ozanın deyişlerini türkü yaparak, alevi kültürünü milyonlara sevdirdi..
    “benim kabem insandır
    kuran da kurtaran da
    insanoğlu insandır.” dedi..
    yılmadı..
    yıl 1977..
    1 mayıs katliamına haykırdı.
    “şişli meydanında üç kız
    biri çiğdem biri nergis
    vuruldular gübegündüz
    sorarlar bir gün sorarlar.”
    yılmadı..
    kahramanlık türküleri çaldı..
    estergon kalesi, çanakkale içinde aynalı çarşı..
    ankara’nın taşına bak, kuvai milli destanı..
    ezilen anadolu halkının sesi oldu..
    “dostlarım, kardeşlerim, canlarım
    kaldırın başlarınızı..
    suçlular gibi yüzümüz yerde
    özümüz darda durup dururuz
    kaldırın başlarınızı yukarı.”
    yıl 1980..
    türkiye’de 12 eylül darbesi oldu..
    ruhi su kemik kanserine yakalandı..
    tedavi için yurtdışına gitmesi gerekiyordu..
    pasaport vermediler..
    askerler yurtdışına çıkmasını engellediler..
    “ölsün” dediler..
    1985 yılında öldü..
    “ağaç demiş ki baltaya,
    sen beni kesemezdin ama
    ne yapayım ki sapın benden
    bak şu ağacın bilincine sen
    ölen ben, öldüren benden.”
    geride 16 adet 45’lik plak ve 11 adet uzunçalar, yüzlerce talebe, milyonlarca hayran bıraktı..
    cenaze töreni 12 eylül’den sonra ilk toplumsal protestoya dönüştü..
    güvenlik güçlerinin tüm engellemelerine rağmen onbinler şişli camisi’ne aktı..
    medyanın cenaze törenini görüntülemesi engellendi..
    cenazesi şişli’den zincirlikuyu’ya giderken, onbinler haykırdı..
    “ruhi su’lar ölmez”
    ön sıralarda haykıranlar göz altına alındı..
    tam 163 kişi hakkında soruşturma başlatıldı..
    devlet memuru olanlar işinden atıldı..
    yıl 1990..
    zincirlikuyu’daki mezarı kimliği belirsiz kişiler tarafından saldırıya uğradı..
    saldırganlar mezar taşını kırmaya çalıştı..
    başarılı olamayınca kurşunladılar..
    saldırganlar hakkında soruşturma bile açılmadı..
    dosya kapatıldı..
    yıl 2010..
    hülya avşar kendi televizyon programında cem karaca’nın eşi ilkim karaca’yı konuk ediyordu..
    ilkim karaca, adının konservatuvarda ruhi su tarafından konulduğunu söyledi.
    bunun üzerine hülya avşar, “ona da buradan selam yollayalım” dedi.
    karaca’nın “ruhi su öldü, hem de 25 yıl önce” sözleri üzerine şaşkına dönen avşar, “aaaa öyle mi.. nur içinde yatsın o zaman” diye konuştu..

    nazım hikmet’in sözüdür..
    “insanların türküleri kendilerinden güzel, kendilerinden umutlu, kendilerinden kederli, daha uzun ömürlü kendilerinden.”
    ruhi su’nun türküleri ölümsüzdür..
    çünkü ruhi su, dev bir çınardır; kökü anatolia topraklarındadır..
    çünkü ruhi su, ulu bir dağdır; ağrıdır, munzurdur..hasan dağı gibi dimdik ve anatolia’nın ortasında her an patlamaya hazır bir volkandır..
    çünkü ruhi su, sudur; kızılırmaktır, yeşilırmaktır, sakaryadır.. dicledir, fırattır, çoruhtur.. anatolia’nın her yerinde gürül gürül akmaktadır…
    çünkü ruhi su, çeliktir..
    ..ve çelik aldığı suyu unutmaz..
    birgün mutlak hesap sorar..
    “sabahın bir sahibi var
    sorarlar bir gün sorarlar
    biter bu dertler, acılar
    sararlar bir gün, sararlar.
  • (arabada giderken seneler önce ruhi su dinliyoruz kasette. maalesef radyoda duymazdık pek)
    -baba niye ağlıyorsun?
    -boşver sen daha çocuksun, ilerde anlatırım.
  • sesinin tadi ba$ka kimsede alinamayan
    bilincli olarak olume suruklenen
    a$mi$ insan
    degermiydi diyesim geliyo zaman zaman

    ellerin kabesi var
    benim kabem insandir

    dedigi icin...
  • a$ik veysel'in hakkinda "o saksida yeti$mi$ bir bozkir cicegidir" demesi de hakkinda dillerden dillere dola$an efsanelerden biri olan efsane adam.
  • ruhi su, sadece müzikle uğraşmadı. felsefeyle, müziğin felsefesiyle, toplum sorunlarıyla da uğraştı. o dünyayı sadece anlamaya, yorumlamaya değil, aynı zamanda doğru bildiği yönde değiştirmeye de uğraştı. bu konularda düşüncelerini yazıya döktü. bu yazılarını ankara’da çıkan “yağmur ve toprak” dergisinde “hasan güneş” takma adıyla yayımlamıştı.

    yağmur ve toprak dergisi,
    (1) kasım-aralık 1948, c.l s.5-6-8, ve
    (2) şubat 1949, s. 6-7, 12-13

    (hasan güneş takma adı ile...):

    --- spoiler ---

    (1)

    "şu bizim türküler ne kadar da ah'lı, oflu imiş. şen, şakrak türkülerimiz yok muymuş? insanları neşelendirmek lazımmış. halbuki bu hazin türküler insanı bunaltıyormuş."

    şehirlerde oturan, sinemadan, tiyatrodan, bütün oyunlardan ve sanattan anlayan bir zümre var ki, hepsi de okumuş insanlardır. türlü konular üzerinde konuşurlar, ince ince alay eder, gülüşürler. başka işlerde nasıl olduklarını pek bilmem ya türküleri birkaç defa dinledikten sonra verdikleri hükümlerden bazılarını yukarıya aldım. evvela büyük bir heyecanlanma, hayran olmalar, taktir etmeler. sonra, bütün bu hayranlıkların, taktirlerin bir saman alevi gibi söndüğünü ve bir sıkıntının çöktüğünü görürsünüz. "iyi ama canım, hep aynı şeyler, yeni bir türkü yok mu?" derler.

    hayır bu sıkıntı türkülerden gelmiyor. bu zümrenin halinde bir bozukluk var. en yeni oyuncaklardan bile bir iki saatte bıkan çocuklar gibi, her şeyden böyle çabucak bıkıveriyorlar. onlar için esas olan: bir şey üzerinde uzun zaman heyecanlanmayı bilmekten çok her an yeni bir şey görmek merakıdır. daima yeni bir şey, eğlenceli bir şey. çünkü onlar bu dünyaya bir defa gelmişlerdir. bir gün, yabancıların da bulunduğu bir toplantıda türküler söyleniyordu, dileyicilerden birinin," bu yabancılar hazin şeylerden hoşlanmazlar. aman biraz ecnebiler için olsun" diye ihtarı üzerine "vallahi yabancılar için türkü yok" dediğimi hatırlıyorum.

    halkın, bu türküleri, kimseyi eğlendirmek için söylemediği, dış görünüşü ile böyle de olsa, hakikatte onlarla halini anlatmaya çalıştığı bir kere akıllarına gelse, gerisi kolay. o zaman bir milletin halini türkülerinden öğrenmek mümkün olacak. bu türküler halkın hayatının bir ifadesi değil mi? onlar çiçekten, sıtmadan, tarlasını basan selden ve çekirgeden bahsetmiyor mu?

    felaketin nereden geldiğini bildiği halde, feleği diline dolayarak "kahpe felek sana nettim neyledim?/ asiyab'ın misali çarhı başımda söndürdün/ kimine zevki sefa verdin kimine minnet" diyerek yer yüzündeki adaletsizlikleri onlarla anlatmıyor mu? çocuk doğurmayan kadın, toplum düzenine karşı duyduğu korkuyu, acıyı, bu türkülerle anlatmıyor mu? asırlardan beri, bir lokma ekmek için memleketi bir uçtan bir uca dolaşan milyonlarca yurtsuz, yuvasız insanın garipliği, ıstırabı, bu türkülerle anlatılmıyor mu?

    madem ki bu türküler bu kadar hazindir, o halde, halkın hayat şartları tahammül edilemeyecek kadar hazin demektir. hayatın öldürücü şartları o kadar yerleşmiş ve nasırlaşmış ki, bir an, bir nefes gülse, bir günah işlediğini, basma bir felaketin geleceğini vehmederek hemen tövbe istiğfar eder.

    "n’olaydım da n’olaydım / keşke teslim olaydım"

    "sepetçi oğlu bir ananın kuzusu / hiç gitmiyor kollarımdan sızısı"

    biri batı anadolu'nun, diğeri kastamonu'nun iki zeybek havası. bunlarla oynar, fakat islamoğlu ve sepetçioğlu namındaki iki eşkıyanın yiğitliğinin ve nasıl öldürüldüğünün acısını da duyarak. bunun gibi, bütün orta anadolu'nun hareketli oturak havalarından, bir kadın uğruna veya bir ahbap uğruna insanların birbirlerini nasıl bıçakladıklarını, nasıl mahkum olduklarını anlatan mısralar ve bu mısralara uygun melodiler, hep aynı toplum düzeninin etkisi altındadır.

    eğlenmek ve neşelenmek ne demek olursa olsun, biz bunlara bakarak, " eh bu milletin neşesini ifade etmesi de böyle demek" mi diyeceğiz? yoksa, türkülerin hakiki bir neşeyi, huzuru ve saadeti ifade etmesi için, halkın hayat şartlarının değişmesi mi lazım gelecek?

    (2)

    geçen yazıda halk türkülerindeki hüznün sebeplerini araştırırken, türküleri, hayat şartlarının ve toplumsal düzenin dışında bir varlık olarak düşünmenin doğru olmayacağını, okuması yazması olmayan halkın, ritmin ve melodinin devamlılığından faydalanarak, meselelerini ancak kulaktan kulağa duyurabildiğini söylemiştim.

    hiçbir devirde işleri iyi gitmeyen, anlatacak pek çok şeyi olan, fakat türkülerden başka da devamlı bir ifade vasıtası olmayan halk, ağzını açtığı anı fırsat bilerek eğlencesinde bile hayatını bütünü ile hatırlamaktadır. hayatı ise daima kendi kaderine terkedilmiş olmakla, bir gün başka bir yere göçüp gidecekmiş gibi, asırlardan beri kendini bu topraklar üstünde garip hissetmekle, aşiret, zümre ve mezhep anlayışından daha üstün değerlerden ve düzenden mahrum bırakılmakla, hastalık, açlık ve adaletsizlik gibi nesilden nesile devredilen demirbaş felaketlerle geçmektedir. gerçi, türkülerinde halkın daima böyle tek taraflı olmadığı akla gelebilirse de, benim bunları, türkülerdeki hüznün sebeplerini araştırırken söylediğim ve türkülerin kendi bünyesinden çıkardığım unutulmamalıdır.

    "bunlar haydut deyi emir verdiler
    kavim kardeş demediler kırdılar
    beş kişiydik bir mevzide vurdular
    tezkeremden evvel vurdular beni
    sılama hasret koydular beni"

    "haciz geldi ocakları bozuyor
    kimi vergi kimi sorgu yazıyor
    can dayanmaz kul canından beziyor
    böyl'olursa demir kalmaz sivrilir"

    "uzun kavak ne bileyim, ne bileyim
    kıçım kıcım kıcılar
    anne benim sol böğrümde sancı var"

    herhalde bu meselelerin şakaya gelir tarafı yok.

    içerikleri itibariyle hiç de memnun olunmayacak bazı hadiseleri, halkın mizahla karışık olarak anlatması ise, her şeye rağmen bir neşe yaratıp eğlenmek arzusundan çok, başka sebeplerden olsa gerek. bir kere halk, her hadiseyi mizahla karıştırmaz: züğürtlük, görmemişlik, çekirge, fare, kaz, tahta kurusu, pire bit ve sivrisinek gibi konular, halk sanatkarları arasında klasik birer mizah konusudur. gelip geçen ustalar, bu konular üzerinde birer mizah destanı söylemeyi adet edinmişlerdir. hakikatte bunlar geri toplumlara musallat utandırıcı birer afettir.

    gerilik yüzünden, yakasını bir türlü bunlardan kurtaramayan halk, utanç verici bu hayvanlar ve hallerle yüz göz olarak tabiileştirmek istemektedir. halk sanatkarları, bu hayvanların zararları ile cüsseleri arasındaki tezadı yakalamakta ve onu komik bir unsur olarak kullanmaktadır. fakat, halkın sivrisinekten, bitten, fareden mizah yaptığı halde, sıtmadan, vebadan ve lekeli hummadan mizah yaptığı pek görülmemiştir. başından geçen bir hadiseyi veya içinde bulunduğu bir hali sanatkarın bazen böyle şakaya getirerek anlatmasını, biraz da dinleyici ile arasındaki farklarda ve bazı psikolojik sebeplerde aramak lazımdır.

    --- spoiler ---

    .

    aziz hatırası karşısında saygıyla eğiliyoruz.

    .
  • küçükken dinleyemediğimiz-dinlettirilmeyen- kasetlere sahip türkü üstadı. o zamanlar bazı isimlerin baş harflerini bile söylemek yasaktı. nazım'ın na'sı, sadık gürbüz'ün sa'sı, ruhi su'nun ruh'u şad olsun.
  • 1912 de van'da doğdu. adana da büyüdü. öksüzler yurdunda okudu. çocukluğu hep zorluklar içinde geçti ama, kişiliğinin biçimlenmesinde bu zorluklar, torosların çarpıcı, etkileyici doğası ve müzik tutkusu ile birlikte ilk çekirdeği oluşturacaktı.

    ilkokulun dördüncü sınıfında keman çalmaya başladı. 1936'da o zaman ki adıyla musiki muallim mektebini, 1942'de ankara devlet konservatuarının şan bölümünü başarıyla bitirdi. aldığı klasik batı müziği eğitimi, ömrü boyunca kendini adadığı türkülerin yorum icrasına yaklaşımının kurumsal temelini oluşturdu aynı yıllarda ankara cebeci ikinci ortaokulunda ve hasanoğlan köy enstitüsünde büyük bir koro oluşturdu. ankara radyosunda on beş günde bir yayınlanan türkü programları düzenledi, dil tarih ve coğrafya fakültesinde büyük bir koro oluşturdu. ankara devlet operası sanatçısı olarak, bastien bastienne satılmış nişanlı, madame butterfly, fidelio, tosca , yarasa, aşk iksiri, rigoletto, figaro'nun düğünü maskeli balo ve konsolos gibi operalardaki başarılarıyla, bas bariton ruhi su, müzik çevrelerinde ilgiyle izlenen bir müzisyen olmuştur.

    12 kasım 1952'de tutuklanarak istanbul'a gönderildi. 141. maddeden yargılanarak 5 yıl hapis, 20 ay gözetim altı hükmü giydi. böylece ruhi nin opera yaşamı noktalanmış, türkülerine yeni bir boyut, buruk bir tat ekleyen başka bir dönem başlamış oluyordu. bilinçli bir tavırla türküler üzerine çalışmaya başladığı 1938 yılından, ölümüne kadar, hapishanenin ağır koşulları, engellenmeler yasaklanmalar, hiçbir şey ruhi'ye türküler söylemekten onlar üzerinde aralıksız çalışmaktan, korolar oluşturarak türkülerini öğretmekten olanak bulduğu zaman konserlerde, resitallerde, olanak verilmediği zaman dost evlerinden, gece kulüplerine kadar, elverişli elverişsiz her ortamda türkülerini söylemekten alıkoyamadı. türkülerin anlam ve içeriği dünya görüşünü biçimlendirmekte; dünya görüşü, türkülerini sevip yorumlamakta belirleyici etken oldu. sanatçı-toplum ilişkilerini bilinçle, sevgiyle besleyerek her zaman diri, işlevsel tuttu. ne sanatından en küçük bir ödün verdi ne sağlam dünya görüşünden. kendini sanatına sanatını halkına adadı. böyle bir yolda büyüdü. ölümsüzleşti.

    hiç kuşku yok ki 73 yıllık yaşamı boyunca büyük güçlüklerle karşılaştı. çok acılar çekti. ama hep direndi hiç yılmadı ve sazı eşliğinde türkülerini söyleyebildikçe müziğini duyurup yaşattıkça geniş kitlelere benimsettikçe mutlulukların en güzelini ta içinde yaşadı. türküleriyle nerelerden seslendiyse, o yerler birer sanat merkezi oldu. sarsılmayan sanatçı kişiliğinin saygınlığı ve ağırlığıyla yurt içinde yurt dışında, bilinç, insan sevgisi, coşku ve inançla yoğrulmuş belirli düşünce hareketinin vazgeçilmez bütünleyicisi oldu. bilinçlendirdi coştu, coşturdu ; hep bir şey vererek, kendine bir şeyler katarak öğretti, öğrendi. bin bir güçlüğü aşarak derlemeler yaptı. çok zengin bir türkü repertuarı oluşturdu. dostlar korosunu kurarak onlarla birlikte konserler verdi. 45'lik plaklar, uzunçalarlar, kasetler çıkardı. tüm bir yaşamın inançlı ve verimli çalışmalarına kalıcılık kazandırdı böylece.
  • yasami donusturmek derdini cok ciddiye almis klasik egitimli turk halk ozani. kendisinin karacaoglan, mevlana, koroglu ve benzerleri icin soyledigi su soz ona da pek uyuyor:

    daha adil ve guzel bir dunyayi duslediler
    belki o dunyayi goremediler ama
    gormuscesine soylediler.