şükela:  tümü | bugün
  • padisahin gunah kecisi.
  • ing.; grand vizier.
  • şöyle bir anonim eserle de iyi anlatılmış.

    günlerden bir gün
    hamama gideceği tuttu
    sadrazam hazretlerinin
    bir yanında birinci veziri
    bir yanında ikinci veziri
    bir yanında üçüncü veziri
    sonra efendime söyleyeyim
    peşkircibaşısı
    nalıncıbaşısı
    sabuncubaşısı
    velhasıl tam dört yüz kişilik kafile
    peştemal takıp girdiler hamama
    geçtiler kurnaların başına
    üçer beşer
    sadrazam derseniz
    kuruldu göbek taşına
    yan gelip yattı
    memleketin en ünlü tellakları
    sardılar dört bir yanını
    kimi elini kaptı kimi bacağını
    bir keseleme, sürtme faslıdır başladı
    tamam on iki saat
    on iki ünlü tellak
    incitmeden keselediler
    hazretin mübarek vücudunu
    öylesine kir çıktı ki sormayın
    her biri nah parmağım gibi
    aman efendim bu ne kiri
    demeye kalmadı
    keselerin altında eriyip gitti
    koskoca sadrazam
    bütün maiyet erkanı yerinden fırladı
    - nittünüz devletliyi
    dediler tellaklara
    tellaklar cevap verdi:
    - biz yıkadık keseledik
    devletlinin kirden ibaret olduğunu bilemedik
    suç bizde değil
    neyleyelim
    kir bitti
    sadrazam elden gitti.
  • idam edilenleri, infaz tarihleri ile birlikte aşağıya dercedilen ve tam karşılığı olmasa da bugünkü başbakanlara denk sayılan osmanlı devlet görevlileridir.
    ekşi sözlük kaynaklarına göre toplam sayılarının 215 olduğu varsayıldığında, görev yapanların % 11.5 inin ve de ortalama 13.5 yılda bir adedinin kellesi uçurulmuştur.
    padişahların hakimiyet ve güçleri da dikkate alındığında, bugünkü başbakanlar kadar etkili ve yetkili olamadıkları halde, ağalar, beyler ve paşalar, ulaşmak için birbirlerini yediklerine göre, günümüzdeki muadillerine göre çok daha bereketli bir makam olduğu muhakkak gibidir.

    1-çandarlı halil paşa 1453
    2-mahmud paşa 1473
    3-koca mustafa paşa 1512
    4-yusuf paşa 1517
    5-ibrahim paşa 1536
    6-hadım hasan paşa 1598
    7-cerrah mehmed paşa 1599
    8-derviş paşa 1606
    9-nasuh paşa 1614
    10-kemankeş ali paşa 1624
    11-recep paşa 1632
    12-kara mustafa paşa 1644
    13-salih paşa 1647
    14-tarhuncu ahmed paşa 1653
    15-merzifonlu mustafa paşa 1683
    16-kara ibrahim paşa 1685
    17-süleyman paşa 1687
    18-sürmeli ali paşa 1695
    19-daltaban mustafa paşa 1703
    20-süleyman paşa 1715
    21-hoca ibrahim paşa 1713
    22-nevşehirli ibrahim paşa 1731
    23-köse mustafa paşa 1765
    24-mehmed emin paşa 1769
    25-şerif hasan paşa 1791
  • toplam sayıları 230 dur;ancak osmanlıda 298 kere sadrazam değişikliği yaşanmıştır bunun nedeni de bazılarının bir kaç kez görevden alınıp tekrar göreve getirilmeleridir.
  • sayilari konusunda ben de yeni birseyler ekleyeyim, ortalik iyice bulamac olsun. cetin altanin idam edilen 44 veziri azamin drami kitabinda -ki anladigim kadariyla ahmet mumcunun osmanli devletinde siyaseten katl tezi kaynak alinarak yazilmis- verilen vezir-i azam sayisi 182'dir ve 25'i degil, 44 tanesi idam edilmistir.

    yani fatih'ten ikinci mahmut'a kadar her 8 yilda bir basbakanini astirmis sanli bir imparatorlugun torunlariyiz aslanlarim. ayriyeten 36 padisahin 13'u zorla indirilmis ve bir kismi oldurulmus. oldurulen sehzadelerin ve sehzade cocuklarinin sayisi ise belli degil, en iyi ihtimalle dahi uc haneli rakamlardan bahsediyoruz. dunya tarihinin en uzun suren hanedani, muhtemelen de en kanlisiydi, hanedanin kendisi ve saray cevresi icin.

    bu sadrazamlarin cogu musluman dogumlu degil (aslina bakarsaniz ayni soyun devami olan padisahlarin dahi turk kani korunmamis; taa en baslardan beri bircogunun anasi yabanci kolelerdir, bircogunun anasi ise belli bile degil), ilk katledilen candarli halil pasadan sonra fatih bu kurumun tekelini turklerden alip koklu yabanci ailelere ve devsirmelere veren bir politika izlemis. imparatorlugumuzun en unlu sadrazami sokullu mehmet pasanin aslen sokolovich oldugunu bilmek icin illa drina koprusunu okumus olmaya gerek yok.

    bu pozisyonun resmen boku cikmis ve kapicibasilar, hademeler derken eski sadrazamlari bogazlayip kafalarini kesen cellatlar dahi bizzat vezir-i azam oluyorlar (vezir-i azam teknik olarak farkli bir pozisyonmus aslinda ama madem herkes esanlamli kullaniyor, bozmayalim). yani oyle en iyi egitilen, en sahane devsirmeler filan degil ulkeyi yonetenler. osmanlida soyluluk sacmaligi yoktu ama meritokrasi de cogunlukla teoridedir, gercekte diger tum buyuk hanedanlar gibi igrenc bir entrika ve israf labirenti iste.

    bircok sadrazamin salt asilsiz iddialara dayanilarak, dogru duzgun bir sorusturma dahi yapilmadan siradan koylulermis gibi bogdurulmalari, pek azinin tek parca halinde gomulmesi bu sasali konumun hic de imrenilecek birsey olmadigini gosteriyor. tipki osmanlidaki yonetim anlayisinin imrenilecek, buyuk bir imparatorluktan kucuk ve onemsiz bir konuma indirgenen bizlerin nostaljik ic cekmelerini hakedecek bir yani olmadigi gibi. 21 gun sonunda idam edileni bile var yahu, adam parayi yiyecek zaman bulamamis.
  • (bkz: sadr-ı azam)