şükela:  tümü | bugün
  • 27-28 nisan 1978 yılında afganistan'da gerçekleşen sosyalist devrim. celali takvimi'nin ikinci ayında yani savr ayında gerçekleştiği için bu ismi almıştır.

    1800'lü yılların ortalarından itibaren rus-ingiliz mücadelesine sahip olan afganistan toprakları, ingilizler ile yapılan 3 büyük savaşa sahne olmuş ve rusların yardımları sonuncunda kazandığı savaşla 1919 yılında emanullah han önderliğinde bağımsız bir devlet olduğunu tüm dünyaya kabul ettirmiştir.

    sovyetler birliği'nin kuruluşundan itibaren iki devlet arasındaki yakınlaşma iyice artmış, sovyetler bölgeye yıllarca ekonomik ve askeri yardımlarda bulunmuştur. soğuk savaşın etkilerinin bölgeyi sardığı dönemde bu sefer abd-sovyet mücadelesinin kurbanlarından birisi olmuştur.

    1973 yılında kral muhammed zahir şah italya ziyareti sırasındayken solcu subayların ve perçem(bayrak) partisi'nin desteklediği kansız bir darbeyle indirilmiş ve muhammed davud han monarşiyi ilga ederek kendisini yeni kurulan afganistan cumhuriyeti'nin ilk cumhurbaşkanı ilan etmiştir. tam bağımsızlığı savunan davud han, ülkesinin sscb ile "haddinden fazla" içli dışlı olduğunu düşünüyor, abd'ye de yanaşmayarak tutması zor bir kumar oynuyordu. çünkü bölge iran'ı, hindistan'ı, pakistan'ı, afganistan'ı ve diğer devletleri ile birlikte soğuk savaşın en önemli sahnelerinden birisiydi. solculara istediği imtiyazları vermeyen davud han devletin üst kademelerine ailesinden insanları doluşturunca 10 yıldır ayrı şekilde mücadelesini sürdüren iki sol parti: halk partisi ve perçem partisi ortak düşmana karşı birleşerek ülkede mücadele etmeye başladılar. perçem partisi'nden mir ali ekber heybar'ın öldürülmesi ise olayların kırılma noktası oldu. olaylardan hükümeti sorumlu tutan sol partiler ülke çapında eylemlere kalkıştılar, olayların büyümesinden korkan davud han 24 nisan'da perçem partisi'nden babrak karmal ve halk partisi'nden nur muhammed terakki'nin tutuklamasına karar verdi. iyice ters tepen bu karar ordudaki solcu askerlerin darbe yapmasıyla sonuçlandı, davud han ve ailesinden birçok insan idam edildi. savr devrimi ile birlikte solcu liderlerin hepsi hapishaneden çıkarak afganistan demokratik halk cumhuriyeti'nin kurulduğunu ilan ettiler. halk partisi ve perçem partisi arasında gücün dengeli bir şekilde paylaştırılması gerekiyordu. halk kanadından nur muhammed terakki devlet başkanı, perçem cephesinden babrak karmal ise başkan yardımcısı ve meclis başkanı oldu. olaylarda daha sonra kilit bir rol oynayacak halk cephesinden hafızullah amin ise dış işleri bakanı ve başkan yardımcısı olmuştur.

    afganistan demokratik halk cumhuriyeti'nin kurulması bir çok reformu da beraberinde getirdi. kadın hakları, medeni haklar, eğitim, sağlık, sosyal hayat konularında bir çok reform yapılarak seküler bir toplum yapısı geliştirmeye çalışan devrimciler, kırsal kesimlerdeki muhafazakar ve anti-komünist kitlelerden büyük tepki almaya başladılar. 1978 yılı yazında nuristan'da başlayan başkaldırıyla kendilerine "mücahid" adı veren müslüman gerillalar sol yönetime savaş açtı. pakistan üzerinden abd yardımı ile büyüyen bu oluşumla ülkede gerilen ortam, önce perçem partisi'nin iktidardan uzaktışırılma çabaları sonucunda babrak karmal'ın prag büyükelçiliğine atanması, 1979 yılında kaçırılan abd büyükelçisi adolph dubs'un kaçıran setam-ı milli üyeleriyle polisin çatışmaya girmesi sonucunda hayatını kaybetmesi ve 14 eylül 1979 yılında hafızullah amin yanlılarının yaptığı bir darbeyle terakki'nin öldürülmesi ile iyice içinden çıkılmaz hale geldi. 24 aralık 1979'da sovyetler birliği'nin ülkeye girmesi ile yıllarda sürecek sovyet-afgan savaşı başlamış oldu, hafızullah amin iktidara gelir gelmez sovyetler'e bağlılığını bildirmesine rağmen idam edildi ve yerine sürgündeki babrak karmal getirildi. sovyet-afgan savaşı 1989'a kadar sürmüştür.

    sosyalistler ülkedeki savaş bittikten sonra 3 yıl daha iktidarda kalabildi, 1992 yılında kabil'e giren mücahitler yönetimi devralarak afganistan'daki sosyalist rejimi sonlandırdı.
  • 1978 yılında afganistan demokratik halk partisi tarafından afganistan cumhuriyeti devlet başkanı davut han'a karşı yapılan darbedir. darbe sonucunda muhammet davut han yönetimi devrilmiş ve han öldürülmüştür. nur muhammet terakki önderliğinde afganistan demokratik cumhuriyet'i kurulmuş bu yeni yapının karşında olan radikal kesim ile çatışmalar başlamıştır. yeni yönetimin daveti üzerine sovyet ordusu ülkeye girmiştir. 10 yıllık savaş sonunda sovyet ülkeden çekilmiştir.

hesabın var mı? giriş yap