1. şehir nüfusu 20000den fazla olan yerleşim birimidir. il ise nüfusu 20000den fazla olan idari birimdir. ilde en üst mülki amir validir. herhangi bir ilçenin nüfusu 20000'i aşabilir (ör: çorlu), o zaman bu yer kasabalıktan şehirliğe terfi etmiş olur lakin devlet gelip seni il yaptım diyesiye kadar ilçe olarak kalmaya mahkumdurlar. benzer farklar kasaba - ilçe arasında da vardır. arz ederim.
  2. bazı zavallılar bu farkı bilmedikleri için isim şehir oyununda zorluk çıkarırlar "ödemiş şehir değil, o değil bu değil" derler; o zaman "isim il" yapsaydınız oyunun adını..
  3. il, tamamen idari-resmi bir tanımlamadır. örnek verecek olursak, osmanlı döneminde rumeli (trakya bölgesi+batı trakya) tek bir ildi, sonrasında türkiye cumhuriyetinin resmi il tanımı değişti ve şu an eski rumeli ilinin olduğu bölgenin türk kesiminde kırklareli, edirne, tekirdağ, çanakkale, istanbul gibi iller var. il kavramı çok karmaşık değil. sorun il merkezi kavramında.

    il merkezi de tamamen idari-resmi bir tanımlamadır. il merkezini kavrayabilmek için ilçe kavramını anlamak gerekir. il gibi benzer şekilde ilçe de tamamen idari-resmi bir tanımlama olup, türkiye cumhuriyeti resmi ilçe tanımına göre nüfusu 20.000 üzerideki (20.000- olanlar otomatik olarak düşmezler, idari karar gerekir) şehirlere ilçe denir. il merkezi ise, sınırları belirlenmiş il bölgesinin merkez ilçesidir, valinin bulunduğu ilçedir. bir ilin n tane ilçesi olabilir, ama 1 tane merkez ilçesi olur (büyükşehirler istisna). ayrıca merkez ilçe ile ilin adının aynı olması gibi bir zorunluluk yoktur, örneğin içel adlı ilin merkezi olarak seçilmiş ilçenin adı mersindir.

    şehir kavramı ise kısmen idari-resmi bir kavramdır. evet, mevzuatta şehir diye bir tanım var. hatta çoğu resmi kullanımda şehir ve ilçe aynı anlamda kullanılıyor. dikkatinizi çekerim şehir ve il merkezi (merkez ilçe) değil, şehir ve ilçe aynı anlamda kullanılıyor. bu bağlamda, idari-resmi açıdan her ilçe bir şehir olarak kabul edilir diyebiliriz.

    ama bir de şehrin genel anlamı var. tarihi, sosyal, kültürel, askeri, vs bir çok açıdan şehir, belli bir büyüklükte insan topluluğunun belli bir düzen içerisinde bir arada yaşadığı, kırsalın içerisinden sıyrılmış, belli karakteristik özelliklere sahip yerleşim yeridir. genel geçer bir tanımı henüz mevcut olmasa da, yüzyıllardır hatta binyıllardır kabul edilmiş şehir kavramı budur. mesela cadde sistemi olmayan yerleşim birimi şehir olarak kabul edilmez. rejimi ne olursa olsun merkezi yönetim şarttır. sınırlarında kırsal ya da köyler başlar, yani iç içe ya da dip dibe şehirler olmaz, doğal sınırlarla ayrılmaları gerekir, yoksa tek şehir olurlar. vs.

    genel anlamda şehir ve idari-resmi anlamda şehir (türkiye için ilçe) arasındaki fark için bariz örnekler, istanbul, ankara vb şehirlerin ilçeleridir. örneğin istanbulda genel anlamda 1 adet şehir vardır: istanbul, şehri istanbul, constantinopolis, byzantium vs hepsi aynı şehrin tarih boyunca aldığı isimlerdir. ama bu şehrin içerisinde bir sürü idari-resmi anlamda şehir (ilçe) vardır: fatih, beşiktaş, beyoğlu, bakırköy, vs gibi. örneğin beyoğlu, eskiden pera adlı genel anlamdaki şehrin modern adıdır. pera şehri, constantinopolis şehrinden doğal sınırlarla ayrılmış başlı başına bir şehir iken, osmanlı döneminde constantinopolis şehrinin adı istanbul olmuş, zamanla istanbul çok büyümüş ve pera şehrini yutmuştur. bugün beyoğlu'na şehir denilemez, ama resmi tanımda nüfusu 20.000'den fazla olduğu için şehir ve ilçedir. hatta aynı zamanda merkez ilçedir. bunlardan farklı olarak, silivri adlı idari-resmi olarak istanbul iline bağlı şehir (ilçe) ve hatta merkez ilçe olan yerleşim birimi, aynı zamanda istanbuldan aynı başlı başına bir şehirdir, eski adı selymbria olan bu şehir ile istanbul şehri arasında bulunan kırsal alan-doğal sınırlar yüzünden beyoğlu olmasa bile silivri hala şehir özelliğini korumaktadır.

    bu kadar yazının üzerine hala karıştıran olursa;
    (bkz: şehir ve ili aynı gibi kullananları dövme isteği)

    editus: bu arada içel diye bir şehir yok, içel tamamen idari bir kavram. bu bakımdan içelin tarihi 1933-2002 yılları arasında kalır (2002 yılında ilin adı tekrar mersin olmuştur). ama mersin gerçek bir şehirdir, binlerce yıllık tarihi vardır.
  4. il idari olarak il merkezini ve bütün ilçeleri kapsayan bir kavramdır.

    şehir ise genellikle ilin merkez ilçesi, ve bazı durumlarda şehrin dışında kalan bazı büyük ilçeler için kullanılan bir kelimedir. günlük kullanımda nüfusu 20000'den büyük olan her yere şehir denmez. günümüz türkçesinde anlamı biraz evrilmiştir yani bu kullanımın.

    mesela afyon'un yalvaç ilçesine birisi şehir derse alnını karışlarsın. "şehir görmesek yutacaz ama" diye dalga geçersin. yalvaç şehri bile abes duruyor ağızda zaten. yalvaç ilçesidir onun kullanılageleni. yada ne bileyim manisa/turgutlu ilçesinin billboardunda "turgutlu şehrimizin ..." değil de "turgutlu ilçemizin ..." diye bir kullanım görürsün. o zaman yeri gelmişken ilçeyi de tanımlayalım. ilçe kelimesi idari manada bir ilin birinci derece alt kısımlarını, günlük kullanımda ise nüfusu belirli bir büyüklüğe ulaşmamış, bir ile bağlı olan ve kırsal olmayan yerleşim birimlerini ifade eder.

    bu bağlamda izmir/buca da ilçedir, aydın/kuyucak da, aydın/nazilli de. ama aydın/nazilli aynı zamanda şehir denecek kadar büyüktür. bunun kesin bir sınırı/çizgisi olmamakla birlikte, şehir olarak nitelediğinizde pek yadırganmazsınız. izmir/buca zaten büyükşehirin içinde olduğu için ne kadar büyük olursa olsun ona ayrıca şehir diyen de pek çıkmaz.

    not: bu yazdıklarım ailemden, çevremden ve okuduğum kitaplardan gördüğüm, derlediğim bilgiler. peşinen söyleyeyim de tdk linkleri, 1924 tarihli kanunlar falan havalarda uçuşmasın. hayatın dinamizmine hiçbiri karşı duramaz çünkü.
  5. bu farkı bilmeyen bir dünya geri zekalı vardır.
  6. kent kelimesi şehir anlamında kullanılmalıdır. kent, tarımdan çok ticari hayatın yoğunlaştığı yer demektir.

şehir ile il arasındaki fark hakkında bilgi verin