şükela:  tümü | bugün
  • şehir nüfusu 20000den fazla olan yerleşim birimidir. il ise nüfusu 20000den fazla olan idari birimdir. ilde en üst mülki amir validir. herhangi bir ilçenin nüfusu 20000'i aşabilir (ör: çorlu), o zaman bu yer kasabalıktan şehirliğe terfi etmiş olur lakin devlet gelip seni il yaptım diyesiye kadar ilçe olarak kalmaya mahkumdurlar. benzer farklar kasaba - ilçe arasında da vardır. arz ederim.
  • il, tamamen idari-resmi bir tanımlamadır. örnek verecek olursak, osmanlı döneminde rumeli (trakya bölgesi+batı trakya) tek bir ildi, sonrasında türkiye cumhuriyetinin resmi il tanımı değişti ve şu an eski rumeli ilinin olduğu bölgenin türk kesiminde kırklareli, edirne, tekirdağ, çanakkale, istanbul gibi iller var. il kavramı çok karmaşık değil. sorun il merkezi kavramında.

    il merkezi de tamamen idari-resmi bir tanımlamadır. il merkezini kavrayabilmek için ilçe kavramını anlamak gerekir. il gibi benzer şekilde ilçe de tamamen idari-resmi bir tanımlama olup, türkiye cumhuriyeti resmi ilçe tanımına göre nüfusu 20.000 üzerideki (20.000- olanlar otomatik olarak düşmezler, idari karar gerekir) şehirlere ilçe denir. il merkezi ise, sınırları belirlenmiş il bölgesinin merkez ilçesidir, valinin bulunduğu ilçedir. bir ilin n tane ilçesi olabilir, ama 1 tane merkez ilçesi olur (büyükşehirler istisna). ayrıca merkez ilçe ile ilin adının aynı olması gibi bir zorunluluk yoktur, örneğin içel adlı ilin merkezi olarak seçilmiş ilçenin adı mersindir.

    şehir kavramı ise kısmen idari-resmi bir kavramdır. evet, mevzuatta şehir diye bir tanım var. hatta çoğu resmi kullanımda şehir ve ilçe aynı anlamda kullanılıyor. dikkatinizi çekerim şehir ve il merkezi (merkez ilçe) değil, şehir ve ilçe aynı anlamda kullanılıyor. bu bağlamda, idari-resmi açıdan her ilçe bir şehir olarak kabul edilir diyebiliriz.

    ama bir de şehrin genel anlamı var. tarihi, sosyal, kültürel, askeri, vs bir çok açıdan şehir, belli bir büyüklükte insan topluluğunun belli bir düzen içerisinde bir arada yaşadığı, kırsalın içerisinden sıyrılmış, belli karakteristik özelliklere sahip yerleşim yeridir. genel geçer bir tanımı henüz mevcut olmasa da, yüzyıllardır hatta binyıllardır kabul edilmiş şehir kavramı budur. mesela cadde sistemi olmayan yerleşim birimi şehir olarak kabul edilmez. rejimi ne olursa olsun merkezi yönetim şarttır. sınırlarında kırsal ya da köyler başlar, yani iç içe ya da dip dibe şehirler olmaz, doğal sınırlarla ayrılmaları gerekir, yoksa tek şehir olurlar. vs.

    genel anlamda şehir ve idari-resmi anlamda şehir (türkiye için ilçe) arasındaki fark için bariz örnekler, istanbul, ankara vb şehirlerin ilçeleridir. örneğin istanbulda genel anlamda 1 adet şehir vardır: istanbul, şehri istanbul, constantinopolis, byzantium vs hepsi aynı şehrin tarih boyunca aldığı isimlerdir. ama bu şehrin içerisinde bir sürü idari-resmi anlamda şehir (ilçe) vardır: fatih, beşiktaş, beyoğlu, bakırköy, vs gibi. örneğin beyoğlu, eskiden pera adlı genel anlamdaki şehrin modern adıdır. pera şehri, constantinopolis şehrinden doğal sınırlarla ayrılmış başlı başına bir şehir iken, osmanlı döneminde constantinopolis şehrinin adı istanbul olmuş, zamanla istanbul çok büyümüş ve pera şehrini yutmuştur. bugün beyoğlu'na şehir denilemez, ama resmi tanımda nüfusu 20.000'den fazla olduğu için şehir ve ilçedir. hatta aynı zamanda merkez ilçedir. bunlardan farklı olarak, silivri adlı idari-resmi olarak istanbul iline bağlı şehir (ilçe) ve hatta merkez ilçe olan yerleşim birimi, aynı zamanda istanbuldan aynı başlı başına bir şehirdir, eski adı selymbria olan bu şehir ile istanbul şehri arasında bulunan kırsal alan-doğal sınırlar yüzünden beyoğlu olmasa bile silivri hala şehir özelliğini korumaktadır.

    bu kadar yazının üzerine hala karıştıran olursa;
    (bkz: şehir ve ili aynı gibi kullananları dövme isteği)

    editus: bu arada içel diye bir şehir yok, içel tamamen idari bir kavram. bu bakımdan içelin tarihi 1933-2002 yılları arasında kalır (2002 yılında ilin adı tekrar mersin olmuştur). ama mersin gerçek bir şehirdir, binlerce yıllık tarihi vardır.
  • bu farkı bilmeyen bir dünya geri zekalı vardır.
  • kent kelimesi şehir anlamında kullanılmalıdır. kent, tarımdan çok ticari hayatın yoğunlaştığı yer demektir.
  • türkiye'deki bol bol şehir ve il kavramlarını karıştırırlar.
  • şehir sosyal bir kavramdır, bir yaşama alanını tanımlar. il ise siyasi bir kavramdır, bir egemenlik alanını tanımlar.

    şehir, insanların yaşadığı yerden ibarettir, şehrin sınırları yerleşimle belirlenir. il ise bir mülki idarenin sorumlu/yetkili olduğu bir coğrafi bölgenin adıdır, bu bölge boş alanları ve ormanları da içerir, gölleri, denizleri de.

    şehir, belediye tarafından yönetilir. il ise valilik tarafından.

    şehir, görece evrensel bir kavramdır, her ülkede şehirler bulunur. il ise ülkemizin tercih ettiği mülki idare biçimidir; federal ülkeler eyaletlere parsellenmiştir, mülki idarenin tanımı ve uygulanması ülkeden ülkeye değişir.

    şehirden sayılmak için, bir ilin merkezi olmaya gerek yoktur.

    hatay ildir, antakya şehir. iskenderun da şehir. kocaeli ildir, izmit şehir. içel ildir, mersin şehir. tarsus da şehir. aydın ildir, nazilli şehir. aydın (merkez) de şehir. ya da eskiden öyleydi...

    peki bu farkı bilmeyen yığınla insan gerçekten gerizekalı mı?

    hayır.

    bu farkın bilinmemesi, eğitim sistemimizin bir ayıbı. vatandaşlık bilgisi, ortaokul yıllarında alınan ve çok şeye yaramayan bir dersten ibaret. oysa vatandaşlık bilgisi anaokulundan liseye kadar sürekli verilmesi, her yurttaş tarafından içselleştirilmesinin sağlanması gereken birşey. çünkü ülkenin nasıl organize olduğunu bilmeyen birisi, ne hakkını hakkınca arayabilir, ne de yurttaşlık görevlerini layıkıyla yerine getirebilir.

    ama sorumlu sadece eğitim sistemimiz değil. diğer ayıp, siyasi kaygılarla, şehir ve il arasındaki farkın kaldırılarak şehir belediyelerinin bütün ilden sorumlu hale getirilmesi.