1. şehname; firdevsi'nin iran'ın tarihini destan şeklinde anlattığı 60 bin dizelik dev eseri. kendinden sonra altın çağlarını yaşayacak olan acem edebiyatının öncüsüdür. mevlana'nın eserlerini farsça yazdığını hatırlatmak isterim.
    not olarak eser, vaktin şahı gazneli mahmud'a sunulmuş.
  2. iran kaynakları içinde, "bir iran geleneği olarak nevruz"dan da ilk bu eserde -hayli geç kalınmış tabii- sözedilmiştir; o da firdevsi beyin sayesinde elbet..
  3. meb yayınlarından dört ciltlik bir tercümesi mevcuttur.
  4. iran'ın turanı yendiği gibi palavralar içerdiği için manzum masallar bölümünde incelenmesi gereken eser
  5. takriben 1020 yılında biten bü dehşet dâsitân perslerin islam olmadan evvel avestadan islamlığın çıkışına kadar olan bin yıllık tarihini anlatır. iran destanı avesta'daki ilahi (yeşt) lerle başlar. bu ilahilerde bazı kahramanların yiğitlikleri, şanlı kıçlarıyla cihana nasıl hükmettikleri hikaye edilir.

    arap istilası, iranîlerin tabiriyle hemleye erep, üzerine birkaç asır şaftı kayan iran kültürü sâmânîler ve gazneliler devrinde yeniden hareketlendi. sâmânîler devrinde "dakîkî"nin kaleme almaya başladığı iran destanını, firdevsi, (ferdosî) gazneliler zamanında görkemli bir şekilde tekrar yarattı. eserini gazneli mahmuda armağan etti. (ha mahmut bunun ödemesini yaptı mı? hayır, firdevsi de tuttu mahmut'u itin kıçına sokan bir hiciv kaleme aldı, onu sonra anlatırım)

    şâh-nâme, ilk hükümdar keyumers'den başlayarak son sâsânî hükümdarı üçüncü yezdgird'e kadar olan elli hükümdarın yaşam ve cenklerini anlatır.

    ilk bölümde iran tarihinin efsanevi hükümdarları cemşîd, fereydûn, sâm(sam uncle ile ilgisi yok!) rüstem, ve sairin hayat ve savaşları anlatılır. fakat fereydûn'un çocukları memleketi aralarında profiterol gibi paylaşırlar. işte burda iran ile turan arasındaki ezeli mücadele başlar.(gs ve fb misali) pişdâdiyân hanedanından sonra key sülalesi gelir.bu keykavus'tur, key-kubat'tır key-word'dür, hepsi bu tohumdandır.bu kralların mücadelelerinden sonra zerdüşt dini paganizme üstün gelir. ardından büyük iskender'in hikayesi anlatılır.

    şâhnâme'nin son kısmı ise sâsânî (ya da bizim tarih kitaplarına kalırsa, diğer adıyla sasanoğulları) bu sülalenin duygularıyla oynanıp köklerine kibrit suyu dökülmesi hikaye edilir.

    en dehşet sahneler, zâl ile rüstem'in, siyaveş ile bijen'in, isfendiyâr ile sohrâb'ın ve nûşirevân'ın maceralarının anlatıldığı bölümdür.

    kaynak: şâhnâme-i hekim ebu'l kasım ferdosi,
    moesseseye enteşarâte emir kebire tehran
  6. iranlıların müslüman olmadan önceki bin yıllık tarihini anlatan manzum iran destanı. ünlü şair firdevsi tarafından yazıya geçirilmiş olup büyük bir ihtimalle 999 yılında tamamlanmıştır. mesnevi nazım biçiminde ve aruzun faulün faulün faulün faul vezniyle yazılmış olan şehname 60.000 beyit tutarındadır. eser dogunun en tanınmış epopelerinden biridir.

    konu, avestadaki bazı kahramanların yiğitliklerini anlatan neşt(ilahi)lerle başlar. eserde tarih menkibe ile karışık olarak verilir.

    firdevsi, dakiki nin yazmaya basladıgı 1000 beyiti askın iran destanından faydalanmış ve bu eseri çok parlak bir şekilde yeniden yaratmıştır. sehnamenin diger bir kaynagı ise hudayinamedir. bunların yanı sıra firdevsi küçük kitaplar halinde bulunan değişik hikayeleri de dikkatle incelemiştir.

    şehname ilk menkıbevi hükümdar olan keyumers ten baslayarak 3. yezdcird e kadar elli hükümdarın hayat ve savaslarını anlatır.

    sehname konu edindigi olayları masal ile tarih arasında bir üslup içinde verir. kahramanların karakterleri, hayat toplum ve olayları düşünüş ve anlayışlarındaki basitlik ve birlik, iran ın her şeyini yeryüzündeki her şeyden üstün tutan milli ruh ile hareket edilmesi yönlerinden tam bir epope özelligi gösterir. eserde kronolojik bir sıra ile her padişaha bir bölüm ayrılmıştır.

    sehname iran ve türk edebiyatını çok etkilemiştir. sehname nin daha yazıldıgı andan itibaren söhrete ulaşması ve rağbet görmesi bu yolda yeni eserler yazılmasına yol açmıştır.

    şehname doğu ve batı kütüphanelerinde sayısız yazmaları, başra iran olmak üzere birçok ülkede yapılmış baskıları, seçmeleri ve ilmi tenkit ve araştırmaları ile bütün dünyanın dikkatini çekmiş, ölümsüz klasiklerden biri olarak yüzyıllar boyu önemini korumuştur ve hala korumaktadır.
  7. enteresan bir sekilde gecen gordumdu de eserin basinda (sozde) kürtlerden bahsedilmektedir. yalniz hala emin degilim, zira kurtler bildigim kadariyla 1900'lerde turklere karsi meydana geldiler. yani eserin orijinalinde kurtlerin bahsedildigini hic sanmiyorum.
  8. islam dunyasinin en cok resimlenen eseridir. dunya uzerinde bilinen musavver sahname nushalarinin sayisi yuzlerle ifade edilir, ki bunlara ozel koleksiyonlarda olanlar dahil degildir. sinematografik bir anlatima sahip olmasi, zamaninin en populer destanlari arasinda basi cekmesi ve hukumdarlar icin degisik manalar tasimasi resimleme tercihinde etkili olmus olmali. dilimize necati lugal tarafindan nesir biciminde cevrilmistir.
    not: firdevsi'nin bu eseri şahname olarak bilinir. şehname osmanli dunyasinda yazilan tarihi konulu eserlere verilen isimdir.
  9. iranlıların islamiyet öncesi tarihini anlatan milli destanlarıdır. firdevsi tarafından kaleme alınmıstır. amaç o dönemdeki çürümeye başlayan milli hisleri tekrar canlandırmaktır. yaptğı varsayılan iran-turan savaşlarına dem vurur.alp er tungayı kimi zaman övsede çoğu zaman alaycı bir tavır sergiler. adında da anlaşılacağı üzere destandır fazla gaza gelmemek gerek kanımca

şehname hakkında bilgi verin