şükela:  tümü | bugün
  • dönüş, sürgün, elena ve leviathan filmlerinden tanıdığımız andrey zvyagintsev’in sevgisiz (nelyubov) adlı filmi cannes film festivali’nde jüri özel ödülü’ne layık görülmüştü. film ekimi kapsamında gösterilen nelyubov’da, günümüz rusya’sında yaşanan bir kayıp hikâyesi anlatılıyor. zvyagintsev, çoğunlukla yaptığı gibi, bu filminde de toplumsal felaketlerin izini bireysel yaşantıların derinlerinde sürüyor. adını tam olarak koyduğu gibi, sevgisizlik üzerinden bir toplum eleştirisi getiriyor.

    soğuk bir film, sevgisiz. daha açılış sahnesinden, size soğuk bir hikâye anlatacağım diyor yönetmen, hazırlayın kendinizi. filmin başında gördüğümüz okul binasının soğukluğu, zilin çalmasıyla fırlayarak kendilerini o sevimsiz binadan dışarı atan çocukların sesleriyle bir an olsun kırılır. ormanda dolaşırken bulduğu bir şeridi bir sopanın ucuna bağlayıp ağaç dalına fırlatır çocuk. orada artık kimsenin gözüne çarpmayacaktır o şerit. önemine dikkat çekilmesi gereken alanları işaretlemek için kullanılan o şeride kimse dönüp bakmayacaktır. tıpkı çocuğa kimsenin bakmadığı gibi. en çok gözönünde olması, en fazla özen gösterilmesi gereken çocuk an gelir yok olur. seyirci olarak bizde bile iz bırakmadan kaybolup gider. filmin başlarında çok az görürüz kendisini. sonrasında, boşanma aşamasındaki çiftin kavgaları, yeni sevgilileriyle kendilerine yeni hayat kurma çabaları arasında gittikçe artan gerilim sürerken, peki çocuk nerede, ona ne oldu dediğimizde, aslında çocuğun çoktan beri, belki doğduğundan beri kayıp olduğunu anlarız. arama timlerinin çocuğu bulup bulamamasının hiçbir önemi yoktur artık. onu sevgiyle sahiplenecek kimse bulunmadığı sürece çocuk zaten kayıptır ve felaketten felakete sürüklenmektedir.

    işten atılmamak ve kredi borçlarını ödeyebilmek için her şeyi yapmaya hazır görünen baba, aşırı dindar işvereninin, ailesi olmayanları kapı dışarı ettiğini bildiğinden, iyi bir aile babası gibi görünmenin her türlü sahtekâr yolunu araştırır da, oğluna babalık yapmayı hiç düşünmez. bir üst sınıftan sevgilisiyle kendine yepyeni bir hayat kurmanın peşindeki anne ise boşandıktan sonra oğlunu yetimhaneye bırakma fikrinden en ufak rahatsızlık duymaz. zvyagintsev, belli ki konunun altını iyice çizmek istemiş ve sevgisizliği en uç noktada yaşayan karakterler yaratmıştır. gittikçe babasına benzediğini düşündüğü oğluna hiç yakınlık duymayan kadının nasıl bu kadar katı olabildiğini anlamamız için anneanneyi kısacık bir sahnede görmemiz yeterli olur. sevgisizlik, toplumda hastalık yapan bulaşıcı bir virüs gibi yayılmıştır ve yayılmaya devam etmektedir.

    bir ara, 2012 yılının sonuna doğru çılgınca büyüyen, dünyanın sonu mu geliyor tartışmalarına kulak misafiri oluruz. gerçekten dünyanın sonu mu gelmektedir? filmi izlerken bundan hiç şüphemiz kalmaz. dünyanın sonu çoktan gelmiştir. insanların bencil ihtiyaçlarından başka bir şey düşünmediği; sadece statü, para ve kişisel taleplerine odaklandığı bir dünyada, kimsenin kimseyi sevmeyi beceremediği bir dünyada hayat var denebilir mi?

    dünyada neden bu kadar çok kötülük var? leviathan filminde de bu sorunun üzerinde fazlasıyla duran yönetmen, bu filmde de aynı sorunu dert ediyor. bu yönden bakıldığında, yönetmenin büyük rus edebiyatı geleneğini takip ettiği söylenebilir. diğer yandan, rus edebiyatında örneklerini gördüğümüz karakterler çoğunlukla karmaşık ruh hallerine, zaman zaman belli ölçülerde iyi yönlerini de görebildiğimiz farklı kişilik özelliklerine sahiplerdir. dostoyevski’den örnek verecek olursak, raskolnikov gibi genç bir öğrenci veya karamazov gibi bir toprak sahibi, derinine indikçe kazmaya devam etmek isteyeceğiniz zenginlikte karakterlerdir. filmdeki ana karakterlerin ise, hakkında konuşmak dahi istemeyeceğiniz kadar sığ insanlar olduklarını görüyoruz. insanlar bu kadar mı sığlaştı, yoksa filmi eleştirebileceğimiz bir zayıflık mıdır karakterlerin bu kadar sığ olmaları? bana göre, her ikisi de geçerli. evet, günümüzde insanların büyükbir kısmının gittikçe daha da basit düzeyde yaşamaya yöneldikleri söylenebilir. diğer taraftan, karakterleri biraz daha derinden görebileceğimiz, belki içlerindeki iyiliğin de bir ölçüde var olduğunu, tamamen yok olmadığını hissedebileceğimiz farklı yönleri de ortaya konulmuş olsaydı, film daha da üst perdeden bir anlatıma ulaşabilirdi demek de mümkündür.

    toplum normlarını pek çok farklı açıdan eleştirmesi de, filmi başarılı kılan yönlerden biri. boris’in patronuna şirin görünmek için evlenip çocuk sahibi olmak istemesi; zhenya’nın annesinden kurtulabilmek için evlenip çocuğunu doğurmayı seçmesi; toplumun insanları çocuklu aile yapılarına itelediğini gösterir. ama ne var ki, artık yaşadığımız dünyanın koşulları aile kurumunu destekler nitelikte değil. boşanma oranları tüm dünyada hızla artarken neden toplumlar hâlâ insanları evlenip çocuk yapmaya teşvik eder? çoğu insan anne veya baba olmanın sorumluluğunu almaya hazır değilken, almak istemezken, neden çocuk sahibi olmak bu kadar desteklenir? zorunluluk sonucu dünyaya gelen çocukların sevgisiz büyüme ihtimali ve bunun beraberinde getirdiği toplumsal felaketleri altını çize çize, tekrar tekrar söylüyor film bize. sevgisizlik, toplumları içten içe çürüten büyük bir hastalıktır. ve bu hastalık çocuk yaşta, hatta bebekken kapılır, asla iyileşmediği gibi, hızla yayılır.

    yönetmen, leviathan filminde kapsamlı şekilde ele aldığı devlet kurumlarının çürümüşlüğü konusuna bu filmde de değinmeden geçmiyor. kayıp çocuğun bulunması için en ufak bir girişimde dahi bulunmadıklarını görürüz polislerin. olay doğrudan gönüllü toplum kuruluşuna yönlendirilir. filmde tek iyi ve doğru işleyen yapı ise bu gönüllü organizasyonudur. belki insanlığa dair tek bir umut varsa, bu umudun gönüllü girişimlerden geçtiğini düşünebiliriz. filmin hemen her sahnesinde toplumsal çürümenin izleri görülür. alkolizm, hedonizm, cep telefonuna bağımlılık ve selfie çılgınlığı bir yanda; ukrayna’da yaşandığı üzere toplumsal travmalar diğer yanda… evet, günümüz dünyasının bir özetidir gördüklerimiz.

    başında olduğu gibi sonunda da oldukça soğuk bir sahneyle biter film. rusya soğuğu, kar soğuğu, sevgisizliğin soğuğu… baştan bir sonraki sahne çocukların neşeli sesleriyle şenlenmiştir, sondan bir önceki sahne ise bize aynı duyguyu tekrar hatırlatır. çocukların kahkahaları hayatımızdaki soğukluğu kırabilir. eğer onlara dönüp bakabilir, yeni umutlar yeşertmeyi başarabilirsek.
    nuran durmaz